Του Παντελή Σαββίδη
Διαδηλωτές στην Τεχεράνη κρατούν αφίσα με τις φωτογραφίες του Ερντογάν και του Νετανιάχου (φωτ. αρχείου: EPA/ABEDIN TAHERKENAREH)
Η νέα πραγματικότητα στη Μέση Ανατολή διαμορφώνεται από μία απρόβλεπτη αλλά ραγδαία εξελισσόμενη δυναμική: την αναβάθμιση της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στη Συρία και τη σταθερή επιδείνωση των σχέσεων με το Ισραήλ. Αυτή η γεωπολιτική τάση επιταχύνεται από τις εσωτερικές αναταράξεις στην Τουρκία, την καταστολή κάθε αντιπολίτευσης και τη συστηματική εργαλειοποίηση του κουρδικού ζητήματος από το καθεστώς Ερντογάν.
Το πεδίο δεν διαμορφώνεται ευνοϊκά για την Τουρκία αφού, επιπλέον, σε μια πολυεθνική άσκηση στην Ανδραβίδα, πήραν μέρος ισχυρές δυτικές δυνάμεις αλλά και χώρες του κόλπου, όπως τα ΗΑΕ, το Μπαχρέιν αλλά και το Κατάρ πλάι στο Ισραήλ. Το γεγονός σχολιάσθηκε στα τουρκικά μέσα ενημέρωσης ως απομόνωση της Τουρκίας.
Η Τουρκία του 2025 δεν αναζητά διεθνή αναγνώριση μέσω θεσμικών συμμαχιών. Αντιθέτως, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν χτίζει μεθοδικά την εικόνα ενός «αυτόνομου πόλου ισχύος», αξιοποιώντας την εσωτερική καταστολή ως πολιτική συνοχή και τη Συρία ως προέκταση των στρατηγικών του φιλοδοξιών.
Η φυλάκιση του Εκρέμ Ιμάμογλου, δημάρχου Κωνσταντινούπολης και πολιτικού αντιπάλου του προέδρου, φανερώνει την αυξανόμενη αυταρχικότητα του τουρκικού καθεστώτος. Παράλληλα, η απόπειρα «τουρκοποίησης» του κουρδικού Νεβρόζ και η προώθηση μιας υπερ-εθνικιστικής πολιτιστικής πολιτικής αποκαλύπτει την κυνική στόχευση του Ερντογάν: ο έλεγχος της εσωτερικής αφήγησης είναι προϋπόθεση για τη γεωπολιτική επιβολή.
Μετά το υποστηριζόμενο από την Τουρκία πραξικόπημα στη Δαμασκό το Δεκέμβριο του 2024, η Άγκυρα έχει καταφέρει να επιβάλει τη στρατιωτική της παρουσία σε περίπου 8.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα συριακού εδάφους. Η νέα φιλοτουρκική κυβέρνηση του Αλ Σαράα διαπραγματεύεται την εγκατάσταση μόνιμων τουρκικών στρατευμάτων και εξελιγμένων αντιαεροπορικών συστημάτων (Hisar, ενδεχομένως και S-400).
Η κατάληψη της βάσης T4 στην Παλμύρα, η επανενεργοποίηση αεροπορικών υποδομών και η εκτεταμένη χρήση drones καθιστούν την Τουρκία μια εξαιρετικά επικίνδυνη μεταβλητή για την ισραηλινή εναέρια υπεροχή στη Συρία. Σύμφωνα με την Επιτροπή Nagel, η τουρκική απειλή έχει ξεπεράσει –σε στρατηγική εμβέλεια– ακόμη και αυτή του Ιράν.
Η προσευχή του Ερντογάν στις 30 Μαρτίου να «φέρει ο Αλλάχ την καταστροφή στο σιωνιστικό Ισραήλ» δεν είναι απλώς φραστικό ατόπημα. Είναι πολιτική δήλωση στρατηγικής πρόθεσης.
Το Ισραήλ παρακολουθεί με αυξανόμενη ανησυχία την τουρκική ενίσχυση της Χαμάς, ακόμη και με αναφορές σε τουρκική διευκόλυνση επιθέσεων από το έδαφός της και της κατεχόμενης βόρειας Κύπρου.
Η Άγκυρα φλερτάρει επικίνδυνα με το ενδεχόμενο άμεσης στρατιωτικής εμπλοκής –σενάριο που πλέον εξετάζεται σοβαρά στα ισραηλινά επιτελεία. Η ανάπτυξη αντιαεροπορικών συστημάτων στη Συρία, η πρόθεση ελέγχου της βάσης T4 και η φιλοδοξία στρατηγικού εγκλωβισμού του Ισραήλ διαμορφώνουν ένα εκρηκτικό σκηνικό.
Η Ελλάδα και η Κύπρος δεν είναι πλέον απλοί παρατηρητές. Με ενεργή στρατιωτική στήριξη από το Ισραήλ –μέσω των Spike, Elbit PULS και Barak MX– αναβαθμίζουν τις αποτρεπτικές τους δυνατότητες. Η στρατιωτική και διπλωματική τους σύμπραξη με το Τελ Αβίβ ενισχύει τη γεωπολιτική τους αξία, ενώ αναλυτές εκτιμούν ότι ένα αποδυναμωμένο τουρκικό καθεστώς θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και σε απώλεια ελέγχου στην κατεχόμενη βόρεια Κύπρο.
Η Τουρκία εξακολουθεί να είναι μέλος του NATO, αλλά το βάθος της συνεργασίας της με τη Ρωσία (S-400) και το Ιράν (μέσω Χαμάς και Κατάρ) δημιουργεί κρίσιμες ρωγμές. Η Δύση καλείται να απαντήσει: Είναι η Τουρκία πυλώνας σταθερότητας ή ένας αναθεωρητικός δρών με αυτοκρατορικές φιλοδοξίες; Η απάντηση επηρεάζει άμεσα τις επιλογές των ΗΠΑ, του Ισραήλ και της ευρωπαϊκής περιφερειακής στρατηγικής.
Αν η Τουρκία διατηρήσει τη στρατιωτική κυριαρχία στη Συρία και εντείνει τις επιθέσεις κατά Κούρδων και Ισραήλ, η επόμενη σύγκρουση δεν θα περιοριστεί στα σύνορα. Η Ανατολική Μεσόγειος θα μπορούσε να μετατραπεί σε πεδίο αναμέτρησης συμμαχιών, με την Ελλάδα και την Κύπρο στην πρώτη γραμμή.
Στις αρχές Απριλίου 2025, η Μέση Ανατολή βρίσκεται σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών εξελίξεων, με τις σχέσεις μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας να δοκιμάζονται λόγω αντικρουόμενων συμφερόντων στη Συρία. Η πτώση του καθεστώτος Άσαντ έχει δημιουργήσει ένα κενό εξουσίας, το οποίο οι δύο χώρες επιχειρούν να καλύψουν, οδηγώντας σε αυξημένες εντάσεις και στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Στις 3 Απριλίου 2025, το Ισραήλ εξαπέλυσε αεροπορικές επιδρομές σε συριακά εδάφη, στοχεύοντας στρατιωτικές βάσεις στη Χάμα και κοντά στη Δαμασκό, καθώς και ένα ερευνητικό κέντρο άμυνας. Οι επιθέσεις αυτές είχαν ως αποτέλεσμα τον θάνατο τουλάχιστον εννέα ατόμων και χαρακτηρίστηκαν από το Ισραήλ ως προειδοποίηση προς τη νέα συριακή ηγεσία υπό τον Αχμέντ αλ-Σαράα. Το Ισραήλ εξέφρασε την ανησυχία του για την αυξανόμενη επιρροή της Τουρκίας στη Συρία, κατηγορώντας την ότι επιχειρεί να μετατρέψει τη χώρα σε προτεκτοράτο της.
Από την πλευρά της, η Τουρκία έχει ενισχύσει τη στρατιωτική της παρουσία στη βόρεια Συρία, με στόχο την εξουδετέρωση κουρδικών δυνάμεων και την επέκταση της επιρροής της στην περιοχή. Αυτή η επέκταση έχει οδηγήσει σε συγκρούσεις με τις ισραηλινές δυνάμεις, αυξάνοντας τον κίνδυνο ευρύτερης σύγκρουσης .
Η αυξανόμενη στρατιωτική δραστηριότητα Τουρκίας και Ισραήλ στη Συρία έχει ευρύτερες γεωπολιτικές επιπτώσεις. Η Τουρκία επιδιώκει να ενισχύσει την επιρροή της στη Μέση Ανατολή, ενώ το Ισραήλ ανησυχεί για την ασφάλειά του και τις πιθανές απειλές από τη συριακή επικράτεια. Οι εντάσεις αυτές επηρεάζουν και τις σχέσεις με άλλες χώρες της περιοχής, όπως η Ελλάδα και η Κύπρος, οι οποίες παρακολουθούν με ανησυχία τις εξελίξεις.
Οι συνεχιζόμενες εντάσεις μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας στη Συρία ενδέχεται να οδηγήσουν σε ευρύτερη περιφερειακή αστάθεια, επηρεάζοντας τις γεωπολιτικές ισορροπίες στη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο. Είναι κρίσιμο για τη διεθνή κοινότητα να εντείνει τις διπλωματικές προσπάθειες για την αποκλιμάκωση της κατάστασης και την προώθηση μιας βιώσιμης λύσης που θα διασφαλίζει την ειρήνη και τη σταθερότητα στην περιοχή.
Στο μεταξύ, η φετινή άσκηση Iniochos 2025, που έλαβε χώρα στην αεροπορική βάση της Ανδραβίδας, δεν ήταν απλώς μια πολυεθνική στρατιωτική συνεργασία. Ήταν μια επίδειξη ισχύος και μια διπλωματική δήλωση –όχι μόνο για το τι σχεδιάζουν οι σύμμαχοι, αλλά κυρίως για το ποιον αφήνουν εκτός.
Ανάμεσα στις 11 συμμετέχουσες χώρες –ΗΠΑ, Ινδία, Ισραήλ, Ελλάδα, Κύπρος, Ηνωμένο Βασίλειο– ξεχώρισαν οι αραβικές μοναρχίες του Κόλπου: Κατάρ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και Μπαχρέιν. Και αν η παρουσία του Ισραήλ θεωρείται πλέον αναμενόμενη, η πτήση καταριανών και εμιρατινών μαχητικών δίπλα σε ισραηλινά αεροσκάφη δεν πέρασε απαρατήρητη –ιδίως από μια Τουρκία που έλαμψε διά της απουσίας της.
Η Iniochos 2025 παρουσιάστηκε ως «επιχείρηση σταθερότητας» για την Ανατολική Μεσόγειο και τις διασυνδέσεις εμπορίου Ινδίας-Ευρώπης. Ωστόσο, το πιο αξιοσημείωτο γεγονός είναι η απουσία της Τουρκίας από αυτό το νέο πλέγμα ασφαλείας.
Η Τουρκία δεν λείπει απλώς από τον ουρανό του Αιγαίου –λείπει από το δωμάτιο όπου λαμβάνονται οι αποφάσεις για την Ανατολική Μεσόγειο.
Η άσκηση από στρατιωτική, προβλήθηκε, κυρίως, ως διπλωματική κίνηση.
“Η κατάληψη της βάσης T4 στην Παλμύρα, η επανενεργοποίηση αεροπορικών υποδομών και η εκτεταμένη χρήση drones καθιστούν την Τουρκία μια εξαιρετικά επικίνδυνη μεταβλητή για την ισραηλινή εναέρια υπεροχή στη Συρία”
Κύριε Σαββίδη, την Τ4 την έχουν ήδη βομβαρδίσει οι Ισραηλινοί, όπως κάνουν κατά καιρούς με όποιες εγκαταστάσεις/βάσεις (κυρίως ιρανικές) θεωρούν επικίνδυνες για την ασφάλεια τού κράτους των.
Είναι φυσικό να χειροτερεύουν, μέχρι σημείου στρατιωτικής ρήξεως, οι σχέσεις Τουρκίας-Ισραήλ, αφού η πρώτη επέλεξε να στηρίζει Χαμάς και Χεζμπολάχ, δηλαδή το κόκκινο πανί για το δεύτερο.
Δεν είμαι στρατιωτικός αναλυτής, αλλά παρακολουθώντας την 77χρονη πορεία τού Ισραήλ και φυσικά των πολέμων του με τούς Άραβες, δεν νομίζω ότι η Τουρκία αποτελεί ιδιαιτέρα απειλή γι αυτό.
Η συνάντηση του Νετανιάχου με τον Τράμπ για δεύτερη φορά σε ένα μήνα έχει μοναδικό σκοπό την Τουρκία.
Η πιθανή αποδοχή από τις ΗΠΑ για μετεγκατάσταση των S 300 στην Συρία για αποδέσμευση των F35 αποτελεί κόκκινο πανί για το Ισραήλ.
Ο πονηρός Ερντογάν θέλει με έναν σμπάρο δύο τριγώνια. Και F35 και α/α άμυνα για τα Ισραηλινά μαχητικά. Κορόιδα ψάχνει και είναι στοιχειωμένος με το Μαβί Μαρμαρά.
Το Ισραήλ δεν θα ζητήσει άδεια από τις ΗΠΑ αλλά θα ενημερώσει και προειδοποιήσει ότι θα επιτεθεί στον Τουρκικό στρατό όταν κρίνει αναγκαίο.
Η Τουρκία έχει χάσει το trust στις διεθνείς σχέσεις και θα κάνει 20 χρόνια να ξαναβρεί συμμάχους. Μέχρι και το Κατάρ γυρίζει την πλάτη στην Τουρκία.
Η χώρα που θέλει προσοχή είναι η Αίγυπτος στον Ηνίοχο δεν συμμετέχει λόγω Ισραήλ, αλλά γενικά είναι κράτος που θα συμμαχήσει με την Τουρκία αρκεί να στριμωχθεί το Ισραήλ και η Τουρκία βολεύει. Οι Αραβοησραηλινοί πόλεμοι δεν ξεχνιούνται και οι πληγές δεν επουλώνονται.
Όμως το Ισραήλ θεωρεί ότι τώρα ήρθε η ώρα για ξεκαθάρισμα με Τουρκία, Ιράν και Αίγυπτο αν χρειαστεί.
Υπογραμμίζω τις ακόλουθες φράσεις του άρθρου και επειδή αναφέρονται σε γεγονότα ,αλλά και επειδή ”απαντώνται” στα εγχειρίδια της στρατηγικής των πολέμων.
-”Στις αρχές Απριλίου 2025 η Μέση Ανατολή βρίσκεται σε μια περίοδο εντόνων γεωπολιτικών εξελίξεων με τις σχέσεις μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας να δοκιμάζονται , λόγω αντικρουομένων συμφερόντων στη Συρία ”
( πολιτικώς(για εσωτερική κατανάλωση στην Τουρκία) και διπλωματικώς (για ενίσχυση της έπαρσης του κ .Έρντογαν) και εκεί θα μείνουν ,σημειώνω)” .
-…η Τουρκία έχει ενισχύσει τη στρατιωτική της παρουσία στη Βόρεια Συρία (ελέγχει επιφάνεια σαν της Κρήτης περίπου , που αποτελεί το 1/25 της όλης επιφάνειας της Συρίας ,σημειώνω) με στόχο την εξουδετέρωση των κουρδικών δυνάμεων …”
(της Συρίας στην οποίαν κατοικούν περίπου 2,5 περίπου εκατομμύρια Κούρδοι ,σημειώνω).
Η Τουρκία γνωρίζει πολύ καλά ότι μετά την Συμφωνία της Λωζάνης δεν μπορεί να ξαναβάλει χέρι και πόδι, με πολέμους στην Μέση Ανατολή, επειδή εκτός των Εβραίων -που από το 1948 έχουν κράτος δυνατό δεν την θέλουν και οι Άραβες και θα την πολεμήσουν (έχει δει και ο κ.Έρντογαν την κινηματογραφική ταινία ο Λώρενς της Αραβίας).
ΤΟΤΕ γιατί άραγε ”ανοίγεται” στη Μέση Ανατολή .
Πρώτον για να κρατήσει απομονωμένους και χωρισμένους τους Κούρδους στις τρεις γειτονικές χώρες στις οποίες κατοικούν για να μη γίνει το ενιαίο Κουρδιστάν και
δεύτερον για να βγάλει την ”κατσίκα” που κατέλαβε στην Συρία ,εφόσον αποτρέψει το Κουρδιατάν ή κερδίσει κάπου αλλού σε ΗΠΑ και Ευρώπη.
Τι” δούλεμα” έτρωγε ο παραπονιάρης Καραγκιόζης για την μικρή καλύβα του από τον ”πολυχρονεμένο” .
Το ίδιο κάνει -και τα καταφέρνει αφού ούτε Δύση ούτε η Ανατολή τοην ”πατάει στον κάλο”- και στην Κύπρο 51 χρόνια .
ΣΤΟΙΧΗΜΑΤΙΖΩ ΠΩΣ Η ΤΟΥΡΚΙΑ ΟΥΔΕΠΟΤΕ ΘΑ ΠΟΛΕΜΗΣΕΙ ΜΕ ΤΟ ΙΣΑΡΉΛ ΕΚΤΟΣ ΑΝ ΑΠΟΦΑΣΙΣΕΙ ΝΑ ΣΥΡΡΙΚΝΩΘΕΙ ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ.
Θα συνεχίσει όμως να ”δουλεύει” -όσο έχει τον ισλαμιστή κ.Έρντογαν-τους γύρω της μουσουλμάνους .