Το περίπλοκο κουβάρι των διαδηλώσεων στο Ιράν

Οι διαδηλώσεις που ξεκίνησαν στις 28 Δεκεμβρίου με αφορμή την κατάρρευση της ισοτιμίας του ιρανικού ριάλ και τη γενικότερη ακρίβεια στη χώρα φέρονται να έχουν καταλαγιάσει σε μεγάλο βαθμό από τις αρχές της προηγούμενης εβδομάδας. Επισημαίνεται, μάλιστα, ότι έχει επικρατήσει πια στη χώρα μια σχετική ηρεμία με έντονη παρουσία των δυνάμεων ασφαλείας στους δρόμους. Οι διαμαρτυρίες κι οι ταραχές αποκορυφώθηκαν στο τριήμερο 8-10 Ιανουαρίου, διάστημα κατά το οποίο η καταστολή έλαβε την πιο σφοδρή της έκταση. Υπενθυμίζεται ότι στις 8 Ιανουαρίου οι ιρανικές αρχές ξεκίνησαν τη διακοπή του διαδικτύου και των τηλεφωνικών επικοινωνιών σε όλη τη χώρα, κάτι που έχει συμβεί και σε προηγούμενες διαδηλώσεις.

Σημειώνεται ότι το Ιράν έχει τρία επίπεδα στην κλίμακα της καταστολής. Στο πρώτο επίπεδο γίνεται η επιστράτευση της αστυνομίας. Στο δεύτερο στάδιο κινητοποιούνται ως ενισχύσεις τα μέλη της πολιτοφυλακής εθελοντών Μπασίτζ, η οποία αποτελείται από θρησκευόμενους ανθρώπους της εργατικής τάξης που είναι απολύτως αφοσιωμένοι στην Ισλαμική Δημοκρατία. Τέλος, στην τρίτη γραμμή, όταν δηλαδή δυσκολεύει πολύ η αντιμετώπιση των διαδηλώσεων, ενεργοποιούνται οι Φρουροί της Επανάστασης. Τις πρώτες ημέρες των διαδηλώσεων οι ιρανικές αρχές αρκέστηκαν στη χρησιμοποίηση των πρώτων δύο επιπέδων καταστολής. Ωστόσο, στην κορύφωση των ταραχών, ήτοι 8-10 Ιανουαρίου, χρησιμοποιήθηκαν κι οι Φρουροί.

Το προφίλ των διαδηλωτών

Οι διαμαρτυρίες ξεκίνησαν στις 28 Δεκεμβρίου από καταστηματάρχες σε  δύο εμπορικά κέντρα στο κέντρο της Τεχεράνης που πωλούν εισαγόμενα smartphones κι άλλες εισαγόμενες ηλεκτρονικές συσκευές, καθότι επλήγησαν σκληρά από τη ραγδαία υποτίμηση του εθνικού νομίσματος εκείνη την ημέρα. Ακολούθησαν απεργιακές κινητοποιήσεις από παζαρίτες στο Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης, οι οποίοι αποτελούν μια συντηρητική κοινωνική τάξη που παραδοσιακά υποστηρίζει την Ισλαμική Δημοκρατία, έχοντας μάλιστα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην ιρανική επανάσταση το 1979. Ύστερα, πραγματοποίησαν πορείες και φοιτητές από διάφορα πανεπιστήμια της ιρανικής πρωτεύουσας. Σταδιακά εξαπλώθηκαν οι διαμαρτυρίες σε πολλές πόλεις της χώρας. Επίσης, τις πρώτες ημέρες των διαδηλώσεων συμμετείχαν και πολίτες άλλων κοινωνικών ομάδων που είναι δυσαρεστημένοι με την οικονομική πολιτική του Μασούντ Πεζεσκιάν, χωρίς όμως να στοχοποιούν απαραιτήτως τον ανώτατο ηγέτη. Συγκεκριμένα, έχουν αγανακτήσει με τη ραγδαία μείωση της αγοραστικής τους δύναμης λόγω του υψηλού πληθωρισμού. Ενδεικτικά, ο μέσος ετήσιος πληθωρισμός υπολογίστηκε από το Στατιστικό Κέντρο του Ιράν ότι έφτασε στο 42.2%. Οι, δε, τιμές των τροφίμων αυξήθηκαν τον μήνα Αζάρ (22 Νοεμβρίου-21 Δεκεμβρίου) κατά 72% σε σχέση με τον ίδιο μήνα το προηγούμενο έτος. Επίσης, η ιρανική οικονομία έχει επιβαρυνθεί από τη διαφθορά μεσαζόντων που τους έχει ανατεθεί από το κράτος η πώληση του ιρανικού πετρελαίου, για να παρακάμψουν τις κυρώσεις, αλλά συχνά δεν επιστρέφουν τα έσοδα.

Μόλις, όμως, ξέσπασαν βίαιες ταραχές, οι παζαρίτες κι άλλοι υποστηρικτές της Ισλαμικής Δημοκρατίας εν πολλοίς αποστασιοποιήθηκαν. Απεναντίας, ως επί το πλείστον νεαρής ηλικίας άνθρωποι συνέχισαν να βρίσκονται στους δρόμους, φωνάζοντας συνθήματα κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Πρόκειται κυρίως για φιλελεύθερους, δεξιόστροφους φιλοσαχικούς, αριστερούς, απολιτίκ βάνδαλους και ταραχοποιούς που είναι ενδεχομένως και μεθοδευμένοι. Όπως γίνεται εύκολα αντιληπτό, δεν αποτελούν ένα ομοιογενές σύνολο ατόμων. Μάλιστα, δεν υπάρχει προσώρας μια ηγετική προσωπικότητα κοινής αποδοχής που να συσπειρώνει την κατακερματισμένη ιρανική αντιπολίτευση. Ο Ρεζά Παχλαβί, ο υιός του τελευταίου σάχη που ζει μόνιμα στις ΗΠΑ τα τελευταία 47 χρόνια, δεν φαίνεται να έχει ευρεία απήχηση στις τάξεις των αντιφρονούντων, τόσο στο εσωτερικό όσο και στη διασπορά, παρόλο που προωθείται σφόδρα από ορισμένους Ρεπουμπλικάνους, από το Ισραήλ και από το περσόφωνο ειδησεογραφικό δίκτυο “Iran International” που έχει έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο και χρηματοδοτείται από το εβραϊκό κράτος. Οι Ιρανοί είναι ιδιαιτέρως ευαίσθητοι στις ξένες παρεμβάσεις, αφού έχουν υποφέρει πολύ στη σύγχρονη ιστορία τους από την καταπάτηση της εθνικής τους κυριαρχίας, και δεν δέχονται εύκολα «φυτευτές» λύσεις ή κηδεμόνες από το εξωτερικό να τους ποδηγετήσουν.

Σημειώνεται ότι οι πιο αιματηρές ταραχές έλαβαν χώρα στην Τεχεράνη καθώς και στις βορειοδυτικές επαρχίες Ιλάμ, Λορεστάν και Κερμανσά, στις οποίες διαβιούν κυρίως Ιρανο-κούρδοι.

Οφείλεται να επισημανθεί ότι από τις 12 Ιανουαρίου κι ύστερα έλαβαν χώρα μαζικές αντιδιαδηλώσεις στήριξης της Ισλαμικής Δημοκρατίας σε πολλές πόλεις της χώρας. Το νεζάμ (σύστημα) διαθέτει έναν σημαντικό πυρήνα πιστών υποστηρικτών, που κινητοποιείται. Απαρτίζεται κυρίως από δημόσιους υπάλληλους, οικογένειες εθνομαρτύρων, μέλη των δυνάμεων ασφαλείας κι οι συγγενείς τους, βετεράνους πολέμου και θρησκευόμενους πολίτες. Επίσης, την Ισλαμική Δημοκρατία ανέχονται οι πιο ρεαλιστές μεσήλικες, καθώς προκρίνουν τη σταθερότητα, και δεν θέλουν να επικρατήσει ένα αχαρτογράφητο χάος και κατ’ επέκταση ένας εμφύλιος, που θα απειλούσε δυνητικά την εθνική ακεραιότητα της χώρας, τις οικογένειές τους, τις δουλειές τους και τις περιουσίες τους.  Συνεπώς, η Ισλαμική Δημοκρατία εξακολουθεί να διατηρεί ερείσματα σε ένα μέρος της ιρανικής κοινωνίας.

Ένα σοβαρό χάσμα γενεών

Όπως προαναφέρθηκε, στις διαδηλώσεις συμμετέχουν κυρίως νέοι, οι οποίοι δεν έχουν γνωρίσει άλλο πολιτικό σύστημα πέρα από την Ισλαμική Δημοκρατία. Με άλλα λόγια, δεν έχουν βιώσει ούτε το αυταρχικό καθεστώς του σάχη Μοχαμάντ Ρεζά Παχλαβί ούτε την ιρανική επανάσταση που τον ανέτρεψε. Επίσης, δεν έχουν ζήσει τον αιματηρό πόλεμο με το Ιράκ (1980-1988), ο οποίος σφυρηλάτησε την Ισλαμική Δημοκρατία. Κατά συνέπεια, ένα σημαντικό μέρος της ιρανικής νεολαίας δεν αφουγκράζεται τις αρχές της Ισλαμικής Δημοκρατίας, ανάμεσα στις οποίες συγκαταλέγονται η στήριξη των απανταχού καταπιεσμένων του κόσμου κι η αντίσταση στη δυτική πολιτιστική διείσδυση. Απεναντίας, έχει άλλες ανησυχίες και προτεραιότητες, περισσότερο υλιστικές. Εν ολίγοις, υπάρχει ένα σημαντικό χάσμα γενεών στο Ιράν, ιδιαιτέρως δε από τη στιγμή που οι νέοι κάτω των 39 ετών αποτελούν περίπου το 60% του ιρανικού πληθυσμού.

Ταυτόχρονα, η νεολαία του Ιράν έχει εύλογες οικονομικές ανησυχίες για το μέλλον της, πώς δηλαδή να δημιουργήσει οικογένεια, πώς να βρει μια αξιοπρεπώς αμειβόμενη απασχόληση και πώς να καλύψει τις στεγαστικές της ανάγκες. Ένα σημαντικό τμήμα της νιώθει εγκλωβισμένο σε μια συνεχή στασιμότητα, όπου δεν διαφαίνεται μια προοπτική διαφυγής κι όπου δεν μπορεί να εκπληρώσει τα όνειρά της, αφού οι κυρώσεις αποτελούν μια μόνιμη συνθήκη επιβάρυνσης της ιρανικής οικονομίας.

Ο, δε, κατ’ ουσίαν αποκλεισμός των νέων από τα ανώτερα αξιώματα της χώρας, ήτοι η μη συμμετοχή τους στη λήψη αποφάσεων, συνιστά έναν ακόμη λόγο που έχει αποξενώσει ένα τμήμα τους από την Ισλαμική Δημοκρατία. Ενδεικτικά, στις αρχές της προεδρικής θητείας του μεταρρυθμιστή Πεζεσκιάν, το υπουργικό συμβούλιό του υπολογιζόταν ότι είχε μέσο όρο ηλικίας τα 60 περίπου έτη. Επίσης, το ελάχιστο όριο ηλικίας για τη δήλωση συμμετοχής στις προεδρικές εκλογές είναι τα 40 έτη. Ως εκ τούτου, στην πράξη δεν υπάρχει κάποια διέξοδος πολιτικής έκφρασης των ζητημάτων που απασχολούν τη νεολαία.

Καίτοι ο Πεζεσκιάν έχει κατορθώσει να υλοποιήσει σε σημαντικό βαθμό την προεκλογική του υπόσχεση να σταματήσει την διά του εξαναγκασμού επιβολή της μαντίλας -αφού εδώ και καιρό, ακόμη και πριν την προεδρική του θητεία, στους δημόσιους χώρους, στα μουσεία, στα εστιατόρια, στα εμπορικά κέντρα και στις καφετέριες πολλές γυναίκες έχουν πλήρως ακάλυπτη την κόμη τους-  στο ζήτημα της άρσης των περιορισμών στο διαδίκτυο έχει σημειώσει πολύ μικρή πρόοδο, καθότι δεν συμφωνούν άλλα εμπλεκόμενα κέντρα εξουσίας.

Η ιδιαιτερότητα των διαδηλώσεων

Αν κι οι διαδηλώσεις φαίνονται να υστερούν σε μαζικότητα σε σχέση τόσο με εκείνες του 2022 που είχαν κεντρικό σύνθημα το «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» (Zan, Zendegi, Azadi) όσο και με τις διαμαρτυρίες του Πράσινου Κινήματος του 2009, ξεχωρίζουν για την βιαιότητά τους. Είναι οι πιο αιματηρές κι οι πιο καταστροφικές σε επίπεδο υλικών ζημιών.

Ο ηγέτης του Ιράν, ο Αλί Χαμενεΐ, παραδέχθηκε ότι έχασαν τη ζωή τους «μερικές χιλιάδες» άνθρωποι, τον θάνατο των οποίων αποδίδει σε ταραχοποιούς πράκτορες, ένας ισχυρισμός που έρχεται σε αντίθεση με την κυρίαρχη άποψη στη Δύση που θεωρεί υπεύθυνη για το αιματοκύλισμα την κρατική καταστολή. Μάλιστα, ο Χαμενεΐ κατηγόρησε τις ΗΠΑ ότι σχεδίασαν τα έκτροπα. Όσον αφορά τον Τραμπ, ανέφερε ότι είναι υπαίτιος για τους θανάτους και τις υλικές ζημιές. Ένας φερόμενος Ιρανός αξιωματούχος, που μίλησε στο πρακτορείο “Reuters” με τη προϋπόθεση να μην κοινοποιηθεί το όνομά του, επισήμανε ότι έχουν σκοτωθεί τουλάχιστον 5000 άνθρωποι κι ότι «αθώοι Ιρανοί»  έχασαν τη ζωή τους από «τρομοκράτες κι ένοπλους ταραχοποιούς». Σημείωσε ότι στις κουρδικές περιοχές στο βορειοδυτικό Ιράν έλαβαν χώρα οι περισσότεροι θάνατοι κι οι σφοδρότερες συγκρούσεις. Ο, δε, Πεζεσκιάν κατήγγειλε το Ισραήλ και τις ΗΠΑ ότι έφεραν στο Ιράν τρομοκράτες από το εξωτερικό, οι οποίοι κατά τα λεγόμενά του αποκεφάλισαν κι έκαψαν ανθρώπους στις ταραχές. Σημειωτέον, στα θύματα περιλαμβάνεται κι ένας ασυνήθιστα μεγάλος αριθμός μελών των δυνάμεων ασφαλείας, ήτοι 121, σύμφωνα με το πρακτορείο ειδήσεων Tasnim, το οποίο συνδέεται με τους Φρουρούς της Επανάστασης. Από τη μεριά του, ένας Ιρανός αξιωματούχος, που ζήτησε να μην κατονομαστεί, είπε στο “Reuters” πως περίπου 500 στελέχη σκοτώθηκαν.

Οι ιρανικές αρχές αποδίδουν τις υψηλές απώλειες στις δυνάμεις ασφαλείας στο ότι ανάμεσα στα διαμαρτυρόμενα πλήθη υπήρχαν ένοπλα άτομα. Ανακοίνωσαν, δε, ότι έχουν συλλάβει κάποιους εξ αυτών κι ότι έχουν κατασχέσει μεγάλες ποσότητες όπλων. Επίσης, η ιρανική κρατική τηλεόραση  μετέδωσε πλάνα που δείχνουν πολίτες να πυροβολούν ή να κραδαίνουν τουφέκια και πιστόλια.

Παράλληλα, το τριήμερο 8-10 Ιανουαρίου έλαβαν χώρα άνευ προηγουμένου βανδαλισμοί και πυρπολήσεις, μεταξύ των οποίων, σε κυβερνητικά κτήρια, σχολεία, υγειονομικά κέντρα, βιβλιοθήκες, ασθενοφόρα, σουπερμάρκετ, τράπεζες, αστικά λεωφορεία, αυτοκίνητα, σε εισόδους σταθμών του μετρό, καταστήματα, επιχειρήσεις, σιιτικά θεολογικά σεμινάρια και πυροσβεστικά οχήματα. Ιδιαίτερο θυμό στο Ιράν έχει προκαλέσει η καταστροφή 250 τζαμιών, κάτι που σε τέτοια έκταση δεν συμβεί ποτέ ξανά στην Ισλαμική Δημοκρατία και δεν συνάδει με την ιρανική κουλτούρα. Ως εκ τούτου, αυτό το φαινόμενο δημιουργεί υποψίες για προβοκάτσια, ακόμη κι αν ισχύουν οι αναφορές ότι σε πολλά τζαμιά διατηρεί βάσεις η πολιτοφυλακή Μπασίτζ. Ο πρόεδρος του Ιράν υποστήριξε ότι τρομοκρατικά στοιχεία που προέρχονται από το εξωτερικό και κινητοποιήθηκαν από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ πυρπόλησαν παζάρια και τζαμιά. Επίσης, ερωτήματα προκαλεί η επίθεση από μια ομάδα περίπου 200 ατόμων στην κατοικία της πρέσβεως της Παλαιστινιακής Αρχής στην Τεχεράνη στις 8 Ιανουαρίου, κατά την οποία η διπλωμάτης μάλιστα τραυματίσθηκε.

Η ευαίσθητη γεωπολιτική συγκυρία

Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να υποβαθμιστούν τα οικονομικά αιτήματα των διαδηλωτών, τα οποία θα πρέπει να επιλύσουν οι ιρανικές αρχές παρά τη μέγγενη των διεθνών κυρώσεων.  Οφείλουμε, όμως, ταυτόχρονα, να έχουμε κατά νου ότι υπάρχουν επίβουλες εξωτερικές δυνάμεις που έχουν κάθε κίνητρο να εκμεταλλευθούν την περίσταση οπορτουνιστικά, ήτοι να προκαλέσουν την όξυνση των ταραχών, προωθώντας όπλα, δολιοφθορείς και προβοκάτορες. Άλλωστε, ο λογαριασμός της Μοσάντ στο μέσο κοινωνικής δικτύωσης “X” έκανε ανάρτηση, στην οποία δήλωσε ευθέως ότι βρίσκεται με φυσική παρουσία δίπλα στους διαδηλωτές. Ίδια αναφορά περί παρουσίας πρακτόρων της Μοσάντ στους δρόμους του Ιράν έκανε κι ο Μάικ Πομπέο, ο πρώην διευθυντής της CIA και διατελέσας Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ. O, δε, Ισραηλινός Υπουργός Κληρονομιάς είπε ευθέως ότι πράκτορες του εβραϊκού κράτους δραστηριοποιούνται στο Ιράν. Οι ανωτέρω παραδοχές δεν προκαλούν εντύπωση, καθότι υπάρχει το προηγούμενο του «Πολέμου των 12 Ημερών», όπου πράκτορες του Ισραήλ εντός του Ιράν πραγματοποίησαν επιχειρήσεις, εκτοξεύοντας πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη κατά συστημάτων αεράμυνας και πυραυλικών εκτοξευτήρων. Παράλληλα, δεν θα πρέπει να λησμονηθεί ότι έχουν εκφραστεί απόψεις στο Ισραήλ που θεωρούν τον κατακερματισμό του Ιράν ως το ιδανικό σενάριο για τον περιορισμό του.

Είναι καταφανές, λοιπόν, ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ δεν έχουν αγαθές προθέσεις προς τον ιρανικό λαό. Αντιλαμβάνονται τις διαδηλώσεις ως μια μοναδική ευκαιρία. Μετά την απονεύρωση της Χαμάς, την αποδυνάμωση της Χεζμπολά και την πτώση καθεστώτος Άσαντ έχουν βάλει στο στόχαστρο το Ιράν. Τους ενδιαφέρει να βγάλουν από τη μέση την Ισλαμική Δημοκρατία, διότι τοιουτοτρόπως -ελλείψει ιρανικής υποστήριξης- θα αναγκαστεί παρεπόμενα να ξεδοντιαστεί/αφοπλιστεί η Χεζμπολά και θα εκλείψει ουσιαστικά η παλαιστινιακή αντίσταση. Με άλλα λόγια, σε αυτό το σενάριο το Ισραήλ θα έχει εδραιώσει πλήρως την κυριαρχία του στη Δυτική Ασία, υλοποιώντας πλέον ανενόχλητα τα επεκτατικά σχέδιά του. Η Ισλαμική Δημοκρατία είναι ο βασικός φραγμός των αμερικανικών κι ισραηλινών συμφερόντων στην περιοχή. Είναι το προπύργιο του Άξονα της Αντίστασης. Επίσης, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν είναι ο κεντρικός διαμετακομιστικός κόμβος τόσο στον Νέο Δρόμο του Μεταξιού όσο και στον Διεθνή Διάδρομο Μεταφορών Βορρά-Νότου. Πρόκειται για δύο εμπορικούς διαδρόμους που οι ΗΠΑ επιθυμούν διακαώς να μπλοκάρουν, για να απομονώσουν την Κίνα στην πρώτη περίπτωση και τη Ρωσία στη δεύτερη. Ως εκ τούτου, το σενάριο αλλαγής συστήματος στο Ιράν θα εξυπηρετούσε τον ανωτέρω στόχο της Ουάσιγκτον. Τα προειρημένα συνιστούν το μεγάλο γεωπολιτικό διακύβευμα των εξελίξεων στο Ιράν, το οποίο δεν πρέπει να παραβλεφθεί.

Η επόμενη ημέρα για την Ισλαμική Δημοκρατία

Αναμφίλεκτα, το Ιράν βρίσκεται αντιμέτωπο με πολλές προκλήσεις. Πέρα από τα οικονομικά προβλήματα, ταλαιπωρείται από μια σοβαρή υδατική κρίση απότοκη μιας άνευ προηγουμένου πενταετούς ξηρασίας, από υψηλή ατμοσφαιρική ρύπανση, από έλλειψη ξένων επενδύσεων, από συνεχείς εξωτερικές απειλές κι από ένα χάσμα γενεών. Παράλληλα, έχει επιδείξει μια αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα, δημιουργώντας μια μεγάλη εγχώρια βιομηχανία, δημιουργώντας ένα πολύ ανεπτυγμένο πυραυλικό οπλοστάσιο και κατασκευάζοντας αξιόλογες υποδομές.

Στο εσωτερικό, η προσπάθεια του μεταρρυθμιστή Πεζεσκιάν να ανοίξει τον χώρο των κοινωνικών δικαιωμάτων θα πρέπει να ενταθεί αλλά και να στηριχθεί από τα άλλα κέντρα εξουσίας της χώρας. Ο Ιρανός πρόεδρος έχει σημειώσει ήδη κάποιες επιτυχίες, όπως την εδραίωση μιας σταθερότητας στην μη επιβολή της μαντίλας στους δημόσιους χώρους. Επίσης, έκανε κάποια μικρά βήματα στη μείωση των περιορισμών στο διαδίκτυο, αλλά με τις επιθέσεις του Ιουνίου επανήλθαν εν πολλοίς, αφού επικρατεί μια ασφαλειοποίηση της πολιτικής. Ωστόσο, αυτά δεν αρκούν, για να προσεταιριστεί ένα μέρος της δυσαρεστημένης νεολαίας. Θα βοηθούσε, ενδεχομένως, αν ξεκίναγε έναν ειλικρινή διάλογο για τη σύναψη ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου.

Στο ζήτημα της οικονομίας, θα πρέπει να καταπολεμήσει κάποιες ομάδες συμφερόντων που λυμαίνονται χρήματα του κράτους, που λειτουργούν χωρίς έλεγχο και που κερδοσκοπούν με το σύστημα των πολλαπλών ισοτιμιών. Προς αυτήν την κατεύθυνση, ο Πεζεσκιάν ανακοίνωσε ήδη έκτακτα μέτρα, για να βελτιωθεί η οικονομική κατάσταση. Ωστόσο, δεν υπάρχουν πολλά περιθώρια για θεαματικές αλλαγές, αφού δεν τον ευνοεί το διεθνές περιβάλλον, πέρα από τους όποιους εσωτερικούς περιορισμούς. Έχει απέναντί του την πιο φιλο-ισραηλινή κυβέρνηση στην ιστορία των ΗΠΑ. Παρ’ όλ’ αυτά, με τη στήριξη του συστήματος, προσπάθησε να διαπραγματευθεί καλόπιστα με τη διοίκηση Τραμπ με σκοπό την ενδεχόμενη άρση των κυρώσεων. Ακόμη κι έτσι, η χώρα του δέχτηκε απρόκλητη επίθεση εν μέσω συνομιλιών. Επιπλέον, ο Πεζεσκιάν θέλει να αποκαταστήσει τις σχέσεις με την Ε.Ε. για να αναθερμανθεί το διμερές εμπόριο, αλλά το απαγορεύουν οι ΗΠΑ μέσω των δευτερογενών κυρώσεων, οι οποίες είναι όσο ποτέ άλλοτε ευθυγραμμισμένες με την ισραηλινή ατζέντα.

Κατά συνέπεια, το Ιράν θα αναγκαστεί να στραφεί ακόμη περισσότερο προς την Κίνα, τη Ρωσία και τις γειτονικές χώρες του για την παράκαμψη των κυρώσεων. Ιδίως στην περίπτωση της Κίνας, θα επιδιώξει να την πείσει να προβεί σε περισσότερες επενδύσεις στη χώρα. Παρά την 25ετούς διάρκειας στρατηγική συμφωνία συνεργασίας που υπέγραψαν το 2021, το ύψος των κινεζικών επενδύσεων υστερεί σημαντικά σε σχέση με τις προσδοκίες. Ο κύριος λόγος του κινεζικού δισταγμού μέχρι τώρα ήταν φόβος των αμερικανικών κυρώσεων. Εντούτοις, η άκρως επιθετική πολιτική του Τραμπ προς την Κίνα ίσως να αλλάξει τους υπολογισμούς της τελευταίας ως προς το Ιράν. Ιδιαιτέρως, δε, όταν το Πεκίνο βλέπει την Ουάσινγκτον να στοχοποιεί μία μετά την άλλη χώρα που βρίσκεται εκτός του δυτικού στρατοπέδου, αντιλαμβανόμενο ότι ο τελικός αμερικανικός στόχος είναι περικύκλωση της Κίνας.

Όσον αφορά τις ΗΠΑ, το Ιράν θα πράξει πιθανότατα αυτό που έκανε και στην πρώτη προεδρία Τραμπ, ήτοι θα κάνει στρατηγική υπομονή μέχρι να λήξει η θητεία της τρέχουσας αμερικανικής κυβέρνησης, περνώντας δύσκολες οικονομικές στιγμές κι αναμένοντας ότι ο επόμενος Αμερικάνος πρόεδρος θα είναι πιο διαλλακτικός. Οι, δε, επανειλημμένες απειλητικές δηλώσεις του Τραμπ, ανάμεσα στις οποίες κι ανοικτά καλέσματα για αλλαγή πολιτεύματος στο Ιράν, δεν αποκλείεται να οδηγήσουν την Ισλαμική Δημοκρατία να προσφύγει στο ύστατο μέσο αποτροπής.

Ο Αλέξης Λεκάκης Κερκυραίος είναι διεθνολόγος και  υποψήφιος διδάκτορας Ιρανικής Εξωτερικής Πολιτικής στο τμήμα Διεθνών, Ευρωπαϊκών και Περιφερειακών Σπουδών του Παντείου Πανεπιστημίου.

nonpapers.gr