Πόλεμοι, σεισμοί και πολιτισμοί στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων
Οι πρόεδροι ΗΠΑ Τζίμυ Κάρτερ, Αιγύπτου Ανουάρ Σαντάτ και ο Μεναχέμ Μπέγκιν πρωθυπουργός του Ισραήλ υπογράφουν την συμφωνία αλληλοαναγνώρισης στο Καμπ Ντέϊβιντ (Camp David).το 1978
Σάββας Μαυρίδης Καθηγητής Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος
Η Ανατολική Μεσόγειος αποτελεί έναν από τους πιο ιστορικά φορτισμένους
και γεωπολιτικά σύνθετους χώρους του πλανήτη. Το παρελθόν της είναι
εμποτισμένο με βία, το παρόν της χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητα και
το μέλλον της παραμένει αδιόρατο. Πόλεμοι, σεισμοί και πολιτισμικές
συνθέσεις αποτελούν αλληλοσυνδεόμενα φαινόμενα, τα οποία, αν και
απορρέουν από κοινές αιτίες, εκδηλώνονται με τρόπο ασύμμετρο και
συχνά ασύνδετο μεταξύ τους.
Η γεωγραφική σύγκλιση τριών ηπείρων (Ευρώπης, Ασίας και Αφρικής)
σε αυτή τη μικρή, αλλά στρατηγικά κρίσιμη περιοχή συνιστά μοναδικότητα
σε παγκόσμια κλίμακα. Εδώ γεννήθηκαν τρεις από τις σημαντικότερες
μονοθεϊστικές θρησκείες και αναπτύχθηκαν πολιτισμοί που διαμόρφωσαν
την πορεία της ανθρωπότητας. Η Ανατολική Μεσόγειος υπήρξε ταυτόχρονα
κοιτίδα του ορθού λόγου και πεδίο άνθησης της μεταφυσικής σκέψης· μια
περιοχή όπου ο διαφωτισμός και ο σκοταδισμός συνυπάρχουν, συγκρούο-
νται και αλληλεπιδρούν, με τρόπο που συχνά καθορίζει τις κοινωνικές και
πολιτικές εξελίξεις.
Το παρόν έργο αφιερώνεται στις κοινωνίες της Ανατολικής Μεσογείου,
οι οποίες, παρά την αβεβαιότητα που χαρακτηρίζει το μέλλον τους,
μοιράζονται κοινές εμπειρίες και προκλήσεις — μεταξύ αυτών και την
αναπόφευκτη συνύπαρξη με τους σεισμούς.
Έτσι, το βιβλίο αυτό αποτελεί μια συμβολή στην κατανόηση της ιστορικής
συνέχειας και της πολιτισμικής πολυπλοκότητας της περιοχής, ενταγμένη
στο πλαίσιο της διαχρονικής προσδοκίας για ένα μέλλον πιο σταθερό,
πιο ειρηνικό και βιώσιμο
Εκδόσεις Κλειδάριθμος
Έδρα: Στουρνάρη 27Β, Αθήνα 106 82
Το μέλλον της Ανατολικής Μεσογείου μπορεί να διαιρεθεί σε τρεις τομείς:
- Το ενεργειακό μέλλον
Τα πολιτικά κόμματα που ασχολούνται με τις επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας στο περιβάλλον, είναι αυτά των οικολόγων ή όπως συνηθίζεται να λέγονται, των πρασίνων, που δεν εκπροσωπούνται στα κοινοβούλια της Ανατολικής Μεσογείου.
Στη Γερμανία που οι οικολόγοι συγκυβερνούν κατά καιρούς, αντιδρούν επικριτικά στην υπόσχεση του καγκελαρίου Όλαφ Σολτς (2001-2005), ότι η Γερμανία θα καταργήσει σταδιακά το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και τον άνθρακα “χωρίς αν, ή παρά”. Πρόκειται για «εξαπάτηση του διεθνούς κοινού», αφού ο Scholz θέλει επίσης να παράσχει χρήματα για νέα κοιτάσματα φυσικού αερίου στην Αφρική που τροφοδοτούν την κλιματική κρίση, δήλωσε ο εκτελεστικός διευθυντής της Greenpeace Γερμανίας, Martin Kaiser, στο περιθώριο της διάσκεψης του ΟΗΕ για το κλίμα τον Σεπτέμβρη του 2022 στην Αίγυπτο.[1]
Επειδή όμως ο πληθυσμός της γης ξεπέρασε τα 8 δισεκατομμύρια[2] και οι ορυκτές πηγές ενέργειας, ή τα επίγεια δάση, δηλαδή οι εξαντλήσιμες, διαρκώς μειώνονται, όχι μόνο το μέλλον της Ανατολικής Μεσογείου, αλλά ολόκληρου του πλανήτη βρίσκεται αναμφισβήτητα στις ανεξάντλητες πηγές ενέργειας και πρωτίστως στην ηλιακή. Στη γλώσσα της οικονομίας, αυτή η κατάσταση περιγράφεται με τη φράση ότι από τη μία πλευρά αυξάνεται η ζήτηση και από την άλλη μειώνεται η προσφορά. Μοιραία λοιπόν η ενέργεια θα αποβεί ακριβότερη, αν δεν υπάρξει άλλης μορφής υπερπαραγωγή, και η αξία του ανθρώπου μικρότερη λόγω υπερπληθυσμού. Όσο νωρίτερα το αντιληφθεί ο άνθρωπος, τόσο καλύτερα γι’ αυτόν! Φυσικά τα ισχυρά συμφέροντα που βρίσκονται πίσω από τις εξαντλήσιμες πηγές ενέργειας, αλλά και αυτά της εξαρτημένης αειφορικής θα επιδιώκουν πάντα την άλωση της κοινωνίας μέσω της ζωτικής ενέργειας, ο άνθρωπος όμως πρέπει να τραβήξει τον δρόμο της ανθρωποκεντρικής οικονομίας, όσο κι ανηφορικός κι αν είναι αυτός!
Και το σημαντικότερο όφελος για την ανθρωπότητα και κυρίως για την Ανατολική Μεσόγειο: Ο καθένας μέσα στο σπίτι του που στέκεται όρθιο, και η ειρήνη μέσα σε όλα τα σπίτια, με την ευχή να μην παραμένει η Τουρκία ένα παγκόσμιο πρόβλημα, όπως επεσήμανε πριν από εκατό χρόνια ο Τάλκοτ Γουίλιαμς! Μία συμφωνία απαγόρευσης των εξορύξεων όπως έπραξαν οι χώρες της Δυτικής Μεσογείου, της Αγγλίας, ΗΠΑ κλπ., είναι η μοναδική δυνατότητα πολιτικής και τεκτονικής ηρεμίας στην περιοχή διότι είναι αδύνατο να προβλεφθεί πότε και που θα εκδηλωθούν οι συνέπειες μιας εξόρυξης. Το αν πραγματοποιηθεί στο εθνικό χώρο της μιας ή της άλλης χώρας είναι αδιάφορο διότι πολύ πιθανόν οι καταστροφικές της συνέπειες δεν θα περιοριστούν μόνο στον εθνικό της χώρο στον οποίο πραγματοποιούνται. Όπως δηλαδή αλληλεπίδρασαν πολιτιστικά μεταξύ τους οι λαοί στην αρχαιότητα, έτσι εξακολουθούν να αλληλεπιδρούν οι τεκτονικές ενότητες της περιοχής,[3] ανεξάρτητα από την εκάστοτε εθνοκρατική εξουσία που κυριαρχεί σήμερα επάνω τους. Οι σεισμοί δεν κάνουν διακρίσεις στην φρίκη τους από το ποιος τους προκάλεσε. Απλά μεταδίδονται από τον ένα χώρο στον άλλο, όπως μεταφέρεται το ηλεκτρικό ρεύμα…
Η ενδεχόμενη λύση των ατέλειωτων διαφορών και εχθροπραξιών που ταλανίζουν χιλιετίες την Ανατολική Μεσόγειο, θα μπορούσε να είναι η δημιουργία μια ένωσης που θα περιελάμβανε όλες ανεξαιρέτως τις χώρες της και όπου θα συζητούνταν τα προβλήματα των χωρών της, προτού μιλήσουν τα όπλα. Μια τέτοια πρωτοβουλία πάρθηκε τον Σεπτέμβριο 2020 όταν υπογράφηκε το Kαταστατικό του Φόρουμ Φυσικού Αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο (East Mediterranean Gas Forum -EMGF) από τα επτά ιδρυτικά μέλη του (Αίγυπτος, Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ, Ιταλία, Ιορδανία, Παλαιστίνη). Ήδη με την κύρωση του Καταστατικού του από το πέμπτο μέλος, το EMGF θεωρείται επίσημος Οργανισμός από την 1 Μαρτίου 2021.[4] Η πρωτοβουλία αφορούσε μόνο το πολυπόθητο φυσικό αέριο και τίποτε περισσότερο και όχι όλα τις χώρες της Ανατολικής Μεσογείου. Τα γεγονότα που ακολούθησαν μετά την απαγωγή 250 και τον θάνατο 1.200 Ισραηλινών από τη Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, εξαπολύοντας την επιχείρηση «Πλημμύρα του Αλ ‘Ακσα» στο νότιο Ισραήλ, από τη Λωρίδα της Γάζας και την εκδίκηση του Ισραήλ στη συνέχεια δείχνει πόσο δύσκολη είναι η ειρήνη στην περιοχή. Μια δύσκολη ειρήνη είναι όμως πάντα προτιμότερη από έναν εύκολο πόλεμο!
Ωστόσο και μόνη η ανάπτυξη μιας τέτοιας σκέψης χειραφέτησης της από τα κέντρα αποφάσεων που βρίσκονται εκτός αυτής θα αποτελούσε μια επανάσταση και μια Αναγέννηση για τις αδύναμες κοινωνίες της, οι οποίες καταπιέζονται διπλά: Από τον εκάστοτε εσωτερικό νεοσουλτάνο και εξωτερικά από τον ξένο παράγοντα. Αυτό βέβαια πάντα υπό την προϋπόθεση ότι θα αποκλειόταν η κακόβουλη ανάμιξη χωρών που επιδιώκουν την επιβολή των δικών τους συμφερόντων με οποιοδήποτε τίμημα. Προϋπόθεση εκ των ουκ άνευ-sine qua non. Πέραν τούτου, αδήριτη ανάγκη για την επίτευξη αυτού του στόχου, αποτελεί και η πνευματική ανάπτυξη των αδύναμων κοινωνιών της, που σημαίνει ότι οι αδύναμες κοινωνίες πρέπει να επενδύουν περισσότερο στην παιδεία και λιγότερο στην θρησκεία όπως είδαμε στο παράδειγμα της Ελλάδος, της Αλβανίας και της Τουρκίας (2.1.6). Χωρίς αυτή τη διαφορετική ιεράρχηση των κοινωνικών αξιών και προτεραιοτήτων, η κατάσταση θα μείνει αμετάβλητη.
Η άλλη εκδοχή είναι αυτή που διατύπωσε ήδη από τον δέκατο ένατο αιώνα ο Άγγλος βιολόγος- ανθρωπολόγος Χάξλεϊ (Thomas Henry Huxley 1825 – 1895), για την πορεία και το μέλλον αλλά κυρίως την πνευματική ανάπτυξη της ανθρωπότητας, η οποία λέει τα εξής: Από καιρού εις καιρόν στενεύει το παλιό περίβλημα για το θηρίο που διαρκώς διογκώνεται και τότε αυτό διαρρηγνύεται ή αντικαθίσταται από ένα καινούργιο.[5] Ως έναρξη της πρώτης περιόδου της γνώσης θεωρεί την αρχαία Ελλάδα (γέννηση), και ως δεύτερη την περίοδο από τον δέκατο έως τα τέλη του του δέκατου όγδοου αιώνα.[6] Ο Χάξλεϊ παραπέμπει σχετικά με την δεύτερη διάρρηξη την πνευματική ανάπτυξη της ανθρωπότητας που ακολούθησε την πνευματική επανάσταση που έγινε γνωστή ως ευρωπαϊκή (Ανα)γέννηση. Με όρους του Χάξλεϊ σήμερα θα ήταν απαραίτητη μια δεύτερη Αναγέννηση, διότι όχι μόνο ο αγνωστικισμός (εμμονή στην άγνοια), που ο ίδιος εισήγαγε ως έννοια, αλλά και κάθε Αναγέννηση χρειάζεται κάποια στιγμή, κάποιας μορφής ανανέωση. Μια πνευματική μεταστροφή λοιπόν αποτελεί αδήριτη ανάγκη για την ανθρωπότητα αυτή τη στιγμή, που τόσο το άμεσο μέλλον της, όσο και το απώτερο, διαγράφεται σύμφωνα με τα τωρινά δεδομένα, άγνωστο και δυσοίωνο. Η επιβίωση της φύσης, δηλαδή του πλανήτη περνά αναγκαστικά μέσα από τον διαφωτισμό του ανθρώπου.
Στην πλούσια σε ηλιοφάνεια Ανατολική Μεσόγειο, η ηλιακή ενέργεια είναι ανέξοδη και ανεξάντλητη. Οι βόρειες χώρες με την χαμηλή ηλιοφάνεια η εναλλακτική λύση απέναντι στην παραγωγή ενέργειας από ορυκτές πρώτες ύλες θεωρείται εκτός από τον άνεμο και την θαλάσσια ενέργεια ακόμη και το υδρογόνο. Αυτό όμως δημιουργεί νέα εξάρτηση από άλλες χώρες η παραγωγή του είναι ενεργοβόρα.[7]
Έτσι λοιπόν η ανθρωπότητα σήμερα έχει να επιλέξει ανάμεσα στην έγκαιρη εύρεση ενός νέου περιβλήματος, ή να περιμένει έως ότου εκραγεί το παλιό με τις όποιες επιπτώσεις συνεπάγεται αυτή η έκρηξη για την ανθρωπότητα. Ιδού η Ρόδος λοιπόν, ιδού και το πήδημα, που λέει ο μύθος του Αισώπου!
- Το γεωπολιτικό μέλλον
Πως θα μπορούσε να ηρεμήσει η ταραγμένη περιοχή των τριών από τις σημαντικότερες θρησκείες του πλανήτη δεν μπορεί να το απαντήσει η τεχνητή νοημοσύνη. Παραδείγματα από άλλες ήρεμες και ήμερες περιοχές του πλανήτη μπορούν να μας προσφέρουν ιδέες για μια νέα γεωπολτική στρατηγική. Στην αρχαία Ελλάδα λειτουργούσε ένα είδος συνδιάσκεψης για την ειρήνη μεταξύ των πόλεων –κρατών που λεγόταν Αμφικτυονία. Το Συνέδριο συνερχόταν δύο φορές τον χρόνο, την άνοιξη στο ιερό του Απόλλωνα στους Δελφούς και το φθινόπωρο στο ιερό της Δήμητρας στην Ανθήλη κοντά στις Θερμοπύλες. Ένα είδος λοιπόν Αμφικτυονίας με συμμετέχοντες αποκλειστικά τις χώρες της Ανατολικής Μεσογείου, θα μπορούσε να γεφυρώνει τις διαφορές με διαβούλευση και όχι με πόλεμο.
Ένα σύγχρονο παράδειγμα Αμφικτυονίας αποτελούν π.χ. οι χώρες της Σκανδιναβίας που συνοριακά στριμώχνονται πολύ πυκνά, αλλά λόγω του υψηλού επιπέδου ανάπτυξης ζουν στην ειρηνική ευημερία, και διαθέτουν κοινή αεροπορική εταιρεία και άλλες συνεργασίες. Το ίδιο θα έπρεπε να πράξουν και οι χώρες της Ανατολικής Μεσογείου με περισσότερη εκπαίδευση και λιγότερη θρησκεία. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι οι χώρες της Σκανδιναβίας διαθέτουν τα καλύτερα εκπαιδευτικά συστήματα του κόσμου.
Η υπεργεννητικότητα πρέπει να περιορισστεί διότι οδηγεί σε γενοκτονίες υπερπληθυσμού (εμφυλίους πολέμους), αλλά και η ανάμιξη ξένων χωρών στα εσωτερικά της θέματα που είναι συνυπεύθυνες για την πρόκληση των ταραχών και των πολέμων. Μια τοπική συντονισμένη πολιτικοοικονομική Ένωση των χωρών της Ανατολικής Μεσογείου η οποία θα συζητούσε προτού μιλήσουν τα όπλα, με την συμμετοχή όλων των ενδιαφερομένων, ένας ΟΗΕ της Ανατολικής Μεσογείου θα μπορούσε να αλλάξει τελείως την εικόνα ταραχώδους ζωής των κρατών και των λαών της. Η Ελλάδα με την προνομιακή της θέση θα μπορούσε να συμβάλλει σημαντικά στην εδραίωση της ειρήνης διότι χαίρει μεγαλύτερης εμπιστοσύνης από όλες χώρες, ακόμη και από την Τουρκία και το Ισραήλ. Εν κατακλείδι όποιος αμφισβητεί τα σύνορα των άλλων, θέτει υπό αμφισβήτηση και τα δικά του.
Η Τουρκία ευχαρίστως θα προωθούσε μια από κοινού με το Ισραήλ συνεκμετάλλευση της Ανατολικής Μεσογείου.[8] Το Ισραήλ όμως δεν φαίνεται διατεθειμένο για κάτι τέτοιο γνωρίζοντας την υπεροχή του.[9] Μετά τα γεγονότα όμως της 7ης Οκτώβρη 2023, δηλαδή την απαγωγή 250 Ομήρων Ισραηλινών και μη από την Χαμάς και την αντεπίθεση του Ισραηλινών εναντίον της λωρίδας της Γάζας με ατέλειωτες χιλιάδες θύματα Παλαιστίνιους, οι σχέσεις Τουρκίας – Ισραήλ χειροτερεύουν δραματικά. Οι εμπορικές σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών διακόπτονται. Μάλιστα μετά την πτώση του Ρωσόφιλου Άσαντ στη Συρία στις 10-12-2024, θεωρείται μια σύγκρουση των δύο χωρών στο έδαφος της Συρίας αρκετά πιθανή με άγνωστες συνέπειες για την Ανατολική Μεσόγειο και όχι μόνο.
3.To Πολιτιστικό μέλλον
Oι λαοί της Ανατολικής Μεσογείου θα πρέπει να αναδείξουν τους αρχαίους πολιτισμούς τους που έχουν παρουσιαστεί στο κείμενο αυτής της εργασίας και να διεκδικήσουν την επιστροφή των πολιτιστικών θησαυρών τους που λήστεψαν κατά καιρούς οι διάφοροι αποικιοκράτες, ούτως ώστε να διαμορφώσουν μια συλλογική συνείδηση και συμμαχία ούτως ώστε να αντιληφθούν ότι οι εχθροί τους δεν βρίσκονται μόνο δίπλα τους, αλλά και πολύ μακριά τους. Πρέπει να σκάψουν στη γη τους και στο αρχαίο τους παρελθόν.
Η ανάπτυξη του τουρισμού και μέσω αυτού η ανάδειξη του πανάρχαιου πολιτισμού τους θα συμβάλλει στην σταδιακή εκκοσμίκευση του Ισλάμ και στην σταδιακή ενσωμάτωση τους στον σύγχρονο πολιτισμό και έτσι στην άμβλυνση των αντιθέσεων που δημιουργούν οι τρεις θρησκείες που συγκρούονται μεταξύ τους και προκαλούν τόση δυστυχία ολόκληρες χιλιετίες στην περιοχή, όσο σε καμία άλλη περιοχή του κόσμου. Όμως και οι χώρες άλλων περιοχών της γης θα πρέπει να σεβαστούν την κοινωνία της Ανατολικής Μεσογείου και να πάψουν να αναμιγνύονται στα εσωτερικά των χωρών. Το αυτό φυσικά ισχύει και για γειτονικές χώρες, αλλά και χώρες μέλη της Ανατολικής Μεσογείου όπως η Τουρκία, το Ισραήλ και η κάπως απώτερη Περσία.
Η διευθέτηση τέτοιων θεμάτων διαμεσολαβείται μόνον μέσω του ΟΗΕ και όχι με την ισχύ των όπλων όπως μας δείχνει το παράδειγμα της Ρωσοουκρανικής σύγκρουσης που προδιαθέτει και άλλες χώρες να μιμηθούν το παράδειγμα αυτό και να δημιουργήσουν και άλλες εστίες της φρίκης του πολέμου σε άλλα σημεία του πλανήτη.
Η ιστορία είναι προϊόν σύγκρουσης, προσαρμογής, αναδιάταξης κλπ. συμφερόντων και όχι συναισθημάτων. Αυτή η αρχή πρέπει πάντα να διέπει την ερμηνεία της πολιτικής δράσης. Όσοι ασχολούνται μαζί της πρέπει να το γνωρίζουν καλά!
Η υπέρβαση της ιστορικής νομοτέλειας που μόλις προαναφέρθηκε, επιδέχεται εκποίκιλνσης που εμφανίζεται πολύ σπάνια στο ιστορικό γίγνεσθαι.
Κλείνοντας αυτό το πόνημα μια νύξη για τη σχέση πολιτικής και πολιτισμού. Ο Αντενάουερ υποστήριξε ότι η πολιτική είναι η τέχνη του εφικτού. Μήπως όμως θα έπρεπε να είναι και η τέχνη του ηθικού;
Σε μια τέτοια αποστροφή της πρόσφατης ιστορίας της Ανατολικής Μεσογείου διαπιστώνουμε μια έκφανση της ιστορίας ως τέχνης του ηθικού. Στη συμφωνία του Καμπ Ντέϊβιντ η έναρξη συνομιλιών υπήρξε η 17η Σεπτέμβρη 1978 και ολοκληρώθηκε το 1979, ο Ανουάρ Σαντάτ Πρόεδρος της Αιγύπτου και ο Μεναχέμ Μπέγκιν πρωθυπουργός του Ισραήλ, μετά τις προσπάθειες για επίλυση των ζητημάτων στο Καμπ Ντέϊβιντ (Camp David) των ΗΠΑ, οι δύο ηγέτες κατέληξαν στην απόφαση για την ίδρυση-αναγνώριση ανεξάρτητης Παλαιστινιακής Αρχής στην Δυτική Όχθη και την Γάζα, όπως και στην απόσυρση του Ισραήλ από το Σινά υπό την αιγίδα του Προέδρου των ΗΠΑ Τζίμυ Κάρτερ.[10] Δυστυχώς οι υπόλοιπες Αραβικές χώρες δεν πήραν με «καλό μάτι» την συμφωνία αυτή αποβάλλοντας την Αίγυπτο από τον Αραβικό Σύνδεσμο. Επιπρόσθετα το 1981, ο ίδιος ο Σαντάτ δολοφονήθηκε από ισλαμιστές εξτρεμιστές, ενώ και η “PLO” («Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης») απέρριψε την συμφωνία, με το επόμενο μεγάλο βήμα να γίνεται το 1993 με την υπογραφή των Συμφωνιών του Όσλο Ι και ΙΙ που ήδη έχουν αναφερθεί.
Ως εκ τούτου ενδεικνυόμενη λοιπόν παρέμβαση από το εξωτερικό στις υποθέσεις της Ανατολικής Μεσογείου θα ήταν μόνο μια παρόμοια πρωτοβουλία με αυτή του Καμπ Ντέϊβιντ (Camp David), όσα συναισθήματα κι αν κοστίζει, διότι διαφορετικά δεν κοστίζει μόνο κάποια συναισθήματα, αλλά και πάρα πολλά θύματα, και η σύγκρουση Ισραήλ –Αράβων θα διαρκεί όσο καιρό υπάρχει αυτός ο πλανήτης.
Μια προσπάθεια προσέγγισης του ανατολικότερου αραβικού κόσμου με το Ισραήλ επιχειρείται εκ νέου υπό την αιγίδα του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλτ Τραμπ στην διάρκεια της πρώτης θητείας του και έγιναν γνωστές ως «Συμφωνίες του Αβραάμ» (Abraham Accords).
Οι Συμφωνίες του Αβραάμ υπογράφηκαν μεταξύ του Ισραήλ και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και μεταξύ του Ισραήλ και του Μπαχρέιν στις 15 Σεπτεμβρίου 2020 στον Λευκό Οίκο και στόχευαν στην ομαλοποίηση των σχέσεων μεταξύ Ισραήλ και Αράβων.[11]
Η πρόταση όμως του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλτ Τραμπ στη διάρκεια της δεύτερη θητείας του, στις αρχές του έτους 2025 να εκπατριστούν οι Παλαιστίνιοι της Γάζας να μεταφερθούν σε κάποια άλλη αραβική χώρα ή στην Νότια Αμερική, δε βρίσκει ανταπόκριση ούτε από τους Παλαιστίνιους, ούτε από τον αραβικό κόσμο.[12]
Εν κατακλείδι για το μέλλον της Ανατολικής Μεσογείου, καταλήγουμε στα εξής συμπεράσματα: η γεωλογική σύγκλιση των τριών ηπείρων δημιούργησε τον πολιτισμό, τους πολέμους και τους σεισμούς. Ο άνθρωπος όμως ως έλλογο ον πρέπει να σταθεί πάνω από αυτή την συγκυρία και να προτάξει προ πάντων τον πολιτισμό και να μην συμβάλλει με την δράση του στον πολλαπλασιασμό των σεισμών που είναι φυσικά φαινόμενα και να παρακάμψει τους πολέμους που είναι έργο των ανθρώπων. Tο ζητούμενο είναι μια ανθρωποκεντρική επιχειρηματικότητα και όχι μόνο μια κερδοσκοπική βαρβαρότητα. Και όπως το διατύπωσε ο αρχαίος Μένανδρος:
Ὡς χαρίεν ἄνθρωπος, ὅταν ἄνθρωπος ᾖ.
ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ
[1] UN-Klimakonferenz in ÄgyptenUmweltschützer: Scholz täuscht die internationale Öffentlichkeit/ https://www.n-tv.de/politik/Klimaschuetzer-Scholz-Umwelt-Versprechen-taeuscht-die-internationale-Offentlichkeit-article23702545.html
[2] Ο πληθυσμός της γης εκτινάχτηκε από τα 3 δισεκατομύρια το 1960, σε 8,04 δισεκατομύρια το 2022. Weltbevölkerung. https://countrymeters.info/de/World
[3] We also believe that it is necessary to look at neighboring fault systems when estimating seismic hazards, because they interact. Πιστεύουμε επίσης ότι είναι απαραίτητο να εξετάζουμε τα γειτονικά συστήματα ρηγμάτων κατά την εκτίμηση των σεισμικών κινδύνων, επειδή αλληλεπιδρούν. S. Carena, A. M. Friedrich, A. Verdecchia, B. Kahle, S. Rieger, S. Kübler, Identification of Source Faults of Large Earthquakes in the Turkey-Syria Border Region Between 1000 CE and the Present, and Their Relevance for the 2023 Mw 7.8 Pazarcık Earthquake. Advancing Earth and Space Sciences. Tectonics. Volume 42, Issue12. December 2023
[4] Φόρουμ Φυσικού Αερίου της ανατολικής Μεσογείου («East Mediterranean Gas Forum – EMGF») https://ypen.gov.gr/foroum-fysikou-aeriou-tis-anatolikis-mesogeiou-east-mediterranean-gas-forum-emgf
[5] Thomas Henry Huxley, Evidence as to man’s place in nature ., D. Appelton and company. New York 1863, σελ. 72 .,.
[6] Thomas Henry Huxley, ό.α. σελ. 73
[7] Mit Wasserstoff zur Energiewende? https://www.tagesschau.de/wissen/klima/wasserstoff-energie-101.html
[8] Dr. Taner Akçam, A Novel Solution to the Middle East Impasse: A Turkish-Israeli Partnership. Economic Dynamics of Global Energy Geopolitics/2019.
[9] Devrim Şahin, Ahmet Sözen, Maintaining a Collaborative Environment Between Turkey and Israel on the Issue of Energy Resources: The Crisis Management Role of the United States., Economic Dynamics of Global Energy Geopolitics, 2019, Gallia Lindenstrauss, Rémi Daniel, Turkish–Israeli Relations at a Dangerous Turning Point. Institute for National Security Studies (INSS) Insight Ιsrael. No. 1853, May 19, 2024
[10] Robert Barron? Lucy Kurtzer-Ellenbogen; Michael Yaffe, Middle East Peace: What can we Learn from Camp David … United States Institute of Peaceνhttps://www.usip.org › publications › 2019/03 › middle…
camp david agreement of 1978 from www.usip.org.
S Telhami ,The Camp David Accords: A Case of International Bargaining
25 Mar 2019 — March 26 marks the 40th anniversary of the signing ceremony of the Egypt-Israel peace treaty that resulted from the Camp David Accords.
[11] https://www.state.gov/the-abraham-accords
[12] Jordan’s King rejects Trump proposal to displace Palestinians from Gaza. https://www.bbc.com/news/articles/cly9m7kv7lro
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
0.1. Αντί προλόγου 7
0.2. Εισαγωγή 11
0.3. Ευχαριστήρια αναφορά:Η σύγκλιση τριών ηπείρων:
Μια έμπνευση του Ζωρζ Μουστακί 14
0.4.Σκοταδισμός και διαφωτισμός: οι δύο πλευρές του φεγγαριού. 17
0.4.1.Ο Σκοταδισμός 17
0.4.2. Διαφωτισμός 20
ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ
1.Το παρελθόν 24
1.1.Το ιστορικό υπόβαθρο της Aνατολικής Μεσογείου. Οι λαοί της
και οι πολιτισμοί της. 26
1.1.1.Οι Άραβες 30
1.1.2.Οι Ασσύριοι 32
1.1.3.Οι Αραμαίοι 33
1.1.4 Η Ανατολική Μεσόγειος και το Λεβάντε 33
1.2.Το συγκρουσιακό υπόβαθρο της Aνατολικής Μεσογείου. Οι λαοί της
και οι πόλεμοι τους!
1.2.1.Ο Τρωικός Πόλεμος. (9ος αιώνας π.Χ.). Η πρώτη προσπάθεια
διεκπεραίωσης στην άλλη πλευρά του Αιγαίου 36
1.2.2 Οι Εβραίοι, Η έξοδος και η βαβυλώνια αιχμαλωσία, ή εξορία
(6ος αιώνας π.Χ.) 38
12.3 Οι περσικοί πόλεμοι Η δεύτερη προσπάθεια διεκπεραίωσης
στην άλλη πλευρά του Αιγαίου 41
1.2.4 Η εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου και η πολιτισμική
μετάλλαξη του κόσμου και ο (απο)κεφαλισμός
του ελληνικού κόσμου. Η τρίτη προσπάθεια
διεκπεραίωσης στην άλλη πλευρά του Αιγαίου 43
1.2.5. Η κοινωνική ζωή στην Αθήνα μετά την μακεδονική επικράτηση
και πτώση 49
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ
1.3. ΡΩΜΗ ΚΑΙ ΡΩΜΑΙΟΚΡΑΤΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ .
Η τέταρτη προσπάθεια διεκπεραίωσης στην άλλη πλευρά του Αιγαίου 52
1.3.1. H σύγκρουση με τον βασιλιά της Ηπείρου Πύρρο 55
1.3.2. Η σύγκρουση Ρωμαίων και Μακεδονίας 55
1.3.3 .Η σύγκρουση με τον βασιλιά του Πόντου Μιθριδάτη ΣΤ΄ 56
1.3.5. Η άσκηση της εξουσίας στη Ρωμαιοκρατία 57
Α.Ρωμαϊκή βασιλική περίοδος: 753 π.Χ. Π.Χ. έως 509 π.Χ. Π.Χ. 58
Β.Ρωμαϊκή Δημοκρατία: 509 π.Χ. Π.Χ. έως 27 π.Χ. 58
Γ.Ύστερη αρχαιότητα: από 284/285 μ.Χ. έως 6ο -7ο αιώνα μ.Χ. 59
1.3.6. Η επίδραση της Ρώμης στον μετέπειτα κόσμο. 60
Οι διώξεις των εθνικών και άλλων δογμάτων κατά των
χριστιανών και οι διώξεις των χριστιανών εναντίον των εθνικών 62
I Διωγμοί από τους Εβραίους 63
II Διωγμοί από τους εθνικούς (Έλληνες) 66
III Διωγμoί από τους Ρωμαίους 68
1.3.7.Η επιβολή του χριστιανισμού και οι διώξεις κατά των εθνικών! 69
1.3.8 Η κοινωνική ζωή της Αθήνας μετά την επιβολή του χριστιανισμού. 71
1.4.Το τεκτονικό υπόβαθρο της Ανατολικής Μεσογείου.
Οι λαοί της και οι σεισμοί της
1.4.1.Οι σεισμοί στην αρχαιότητα 75
1.4.2 Οι σεισμοί στον Όμηρο 76
1.4.3 Το φαινόμενο των σεισμών στον ιστορικό Ηρόδοτο 78
1.4.4.Οι σεισμοί στην ιστορία του Θουκυδίδη 79
1.4.5.Οι σεισμοί στο έργο του Πλάτωνα 97
1.4.6. Οι σεισμοί στο έργο του Αριστοτέλη. 100
1.4.7.Οι σεισμοί στο έργο του Πολύβιου 111
1.4.8.Οι σεισμοί στο έργο του Στράβωνα 113
1.4.9.Οι σεισμοί στο έργο του γεωγράφου Παυσανία 121
1.4.10.Οι σεισμοί στο έργο του Κλαύδιου Πτολεμαίου 123
1.4.11.Οι σεισμοί στην Ρωμαϊκή εποχή 124
1.4.12. Οι σεισμοί στην Αγία Γραφή 125
1.5 To Ισλάμ
1.5.1 Οι σεισμοί στο Κοράνι 132
1.6.Η νάφθα, δηλαδή το πετρέλαιο στην αρχαία γραμματεία 133
1.6.1. Η νάφθα στον Ηρόδοτο 133
1.6.2. Η νάφθα στον Στράβωνα 133
1.6.3. Η νάφθα στον Πλούταρχο 136
1.6.4. Η νάφθα στη ρωμαϊκή εποχή 138
1.6.5. Η νάφθα στην Αγία Γραφή 139
1.7.Το Bυζάντιο και η βυζαντινή γραμματεία 140
1.7.1.α. Πλωτίνος 140
1.7.2. Ιωάννης Μαλάλας 143
1.7.3 Προκόπιος 144
1.7.4.. Ο Θεοφάνης ομολογητής 145
1.7.5. Ο Κωνσταντίνος Ζ΄ Πορφυρογέννητος 145
1.7.6. Ο Μιχαήλ Ψελλός 144
1.7.7.Ο Ιωάννης Ζωναράς 148
1.7.8. Ο Νικήτας Χωνιάτης ή Ακομινάτος 148
1.7.9. Ο Γεώργιος Ακροπολίτης 149
1.7.10. Ο Γεώργιος Παχυμέρης 150
1.7.11. Ο Νικηφόρος Γρηγοράς 150
1.7.12.Γεώργιος Φραντζής ή Σφραντζής 151
1.8.1.Οι Σταυροφόροι και οι σταυροφορίες Η πέμπτη προσπάθεια
διεκπεραίωσης στην άλλη πλευρά του Αιγαίου 152
1.8.2.Η πρώτη σταυροφορία 154
1.8.3.Η δεύτερη σταυροφορία 155
1.8.4.Η Τρίτη Σταυροφορία 155
1.8.5.Η Τέταρτη Σταυροφορία 156
1.9. Οι σεισμοί και η νάφθα στην βυζαντινή περίοδο
1.9.1. Οι σεισμοί στην βυζαντινή περίοδο 158
1.9.1. Προκόπιος 159
1.9.2. Στο έργο του Μιχαήλ Γλυκά 163
1.9.3..Ιωάννης Ζωναράς, Επιτομή Ιστορίας 164
1.9.4.. Γρηγοράς, Ρωμαϊκή ιστορία! 164
1.9. 5.Η νάφθα στο Βυζάντιο 165
1.9.6. Η νάφθα στον Ζώσιμο 165
1.9.7. Η νάφθα στον Ψελλό 165
1.9.8. Η νάφθα στον Μιχαήλ Γλυκά 166
1.9.9.Η Νάφθα στο Κοράνι 167
1.10. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία Η έκτη προσπάθεια διεκπεραίωσης στην άλλη πλευρά του Αιγαίου 168
1.10. 1.H εικόνα των Τούρκων στην υπάρχουσα βιβλιογραφία της εποχής. 170
1.10.2. Οι σεισμοί την εποχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας 173
1.10.3. Οι σεισμοί στο έργο του Λαμαρτίνου 174
1.10.4. Οι σεισμοί στο έργο του Hammer-Purgstall 177
1.10.5. Οι σεισμοί στο έργο των Ερασιτεχνών (Dilletanti) 178
1.10.6. Ο σεισμός στην κωμόπολη Μενεμένη. στην περιοχή της Σμύρνης 178
1.10.7. Η νάφθα και η οικονομία στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. 179
ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
2.1.Το παρόν της Ανατολικής Μεσογείου 185
2.1.1. Η μαζική παραγωγή και κατανάλωση της νάφθας –
πετρελαίου στη νεώτερη εποχή! 185
2.1.2.Η νάφθα στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου
τον δέκατο ένατο και εικοστό αιώνα! 187
2.1.3. Έκθεση του Sullivan Cox πρέσβη των ΗΠΑ
στην Κωνσταντινούπολη 190
2.1.3.Συμπέρασμα για το κείμενο του Sullivan Cox 204
2.1.4. Η ΑΝΑΔΙΑΤΑΞΗ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΏΝ ΚΡΑΤΩΝ ΣΤΗΝ
ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ ΤΟΝ 19Ο ΑΙΩΝΑ 205
2.1.5. Η Αίγυπτος 205
2.1.6. Η Ελλάδα 207
2.1.7. Η Τουρκία 212
2.1.8. Η σφαγή των Γενιτσάρων 213
2.1.9.Η ναυμαχία του Ναυαρίνου 216
ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
2.2.Η ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ ΤΟΝ ΕΙΚΟΣΤΟ ΚΑΙ ΕΙΚΟΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΑΙΩΝΑ
2.2.1.Ο τραγικός κόσμος του εικοστού αιώνα 221
2.2.2 Η Αλβανία 222
2.2.3.Ο Λίβανος 223
2.2.4. Η Ιορδανία 224
2.2.5.Η Παλαιστίνη 225
2.2.6.Η Συρία 226
2.2.7.H Τουρκία 228
2.2.9. Η εβραϊκή διασπορά 239
2.2.9.Tο ολοκαύτωμα των Εβραίων στη Γερμανία του Χίτλερ 241
2.2.10.Η ίδρυση του κράτους του Ισραήλ. 243
2.2. 11.Το χρονικό της σύγκρουσης Ισραήλ – Αράβων 246
2.2.12. Η Παλαιστίνη 249
2.2.13.Το Κυπριακό 252
2.2.14.O Πόλεμος του Κόλπου 253
2.2.15.H Aραβική Άνοιξη 255
2.2.16. Η Αραβική Άνοιξη στην Αίγυπτο 257
2.2.17. Η αραβική άνοιξη στη Συρία: μια αθεράπευτη πληγή 258
2.2.18.Διαμαρτυρίες στην Ιορδανία: Επανεξέταση της Αραβικής Άνοιξης 259
2.2.19.Η Αραβική Άνοιξη στο Λίβανο 260
2.2.20.Η Τουρκία 262
2.2.21.Οι επεμβάσεις της Τουρκίας στο Ιράκ, στη Συρία και στη Λιβύη.
Το κουρδικό ζήτημα 264
2.2.22.Το προσφυγικό 266
2.2.23. Η επιθετικότητα εναντίον της Ελλάδος 267
2.3.Η πρόσφατη παρουσία της Δύσης στην Ανατολή και τι προδικάζει
για το μέλλον 269
ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ
3.Το μέλλον της Ανατολικής Μεσογείου
Μια άλλη ενεργειακή πολιτική και πολιτική ειρηνικής συνύπαρξης 271
3.1.Η παγκόσμια κατάταξη ανάπτυξης ΑΠΕ ονομάζεται Trilemma 273
3.2. Τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της Ανεξάντλητης Πηγής Ενέργειας
(Inexhaustible Energy Sources) 274
3.3. Διδάσκεται ο άνθρωπος από τα λάθη του 275
3.4.Η πρόσφατη σεισμική δραστηριότητα στην Ανατολική Μεσόγειο 278
3.4.1.Η σεισμική δραστηριότητα και τα
κοιτάσματα στην Αίγυπτο 281
3.4.2.Η σεισμική δραστηριότητα και τα κοιτάσματα στο Ισραήλ 282
3.4.3. Η πρόσφατη σεισμική δραστηριότητα στην Τουρκία.
Φεβρουάριος 2023 283
3.4.4. Η πρόσφατη σεισμική δραστηριότητα στην σύγχρονη Ελλάδα. 287
3.5. Ο προβληματισμός της άντλησης πετρελαίου σε άλλες χώρες
της κεντρικής και δυτικής Μεσογείου (στην ευρωπαϊκή ήπειρο) 290
3.5.1.Ιταλία 290
3.5. 2. Γαλλία 293
3.5. 3.Η κατάσταση στην Ισπανία 295
3.6. Παραδείγματα άλλων χωρών της γης 298
3.6.1. Α!Μελέτη περίπτωσης Η έρευνα στις ΗΠΑ 298
3.6.2. Β! Μελέτη περίπτωσης Η ολλανδική ασθένεια 299
3.6.3.Γ. Μελέτη περίπτωσης: Το Tian Shan του Ουζμπεκιστάν 302
3.6.4 Δ. Μελέτη Έρευνα περίπτωσης σε μοντέλα αλυσίδας
καταστροφών από σεισμούς και εκτίμηση κινδύνου! 304
3.6.5.Ε! Μελέτη περίπτωσης: Η Σκωτία απαγόρευσε την εξόρυξη
πετρελαίου με τη μέθοδο υδραυλικής ρωγμάτωσης! 306
3.6.6. Η σεισμική δραστηριότητα στην Κεντρική Αμερική πριν από την
εξόρυξη της ΒΡ στον κόλπο του Μεξικού 308
3.6.7.Α.Η ρύπανση του Περιβάλλοντος και η σεισμική δραστηριότητα
στον κόλπο του Μεξικού μετά την εξόρυξη της ΒΡ το έτος 2010 309
3.6.8.Β. Σύγκριση δεδομένων μεταξύ της Μεσογείου
και του Κόλπου του Μεξικού 314
3.6.9.Σύγκριση Κασπίας Θάλασσας και (Ανατολικής) Μεσογείου 317
3.7.Τυπολογία: Κράτος- έθνος- κοινωνία- τυχαία επιλογή 319
3.8. Ο Διαφωτισμός σήμερα σημαίνει φωτοβολταϊκή ενέργεια 326
3.9.Η συμμετοχή των ΑΠΕ (renewable energy sources)
στην παραγωγή ενέργειας στις χώρες της Ανατολικής Μεσογείου 329
3.10. Η μέχρι τώρα ελληνική εμπειρία με εξορύξεις για ορυκτά
καύσιμα και οι ενδεχόμενες προσεχείς αντίστοιχες στο άμεσο μέλλον 331
3.11. Οι απόψεις των Ελλήνων ειδικών για τις συνέπειες της εξόρυξης
πετρελαίου και φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο. 333
ΤΕΛΙΚΗ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ 330
