Συγγραφέας: Ahmet Erdi Öztürk
28 Ιανουαρίου 2026, Τετάρτη
Η Ευρωπαϊκή Ένωση μεταφέρει πλέον την εμπορική της πολιτική από το λεξιλόγιο της «απελευθέρωσης» σε εκείνο της οικονομικής ασφάλειας και της στρατηγικής αυτονομίας. Το σύνθημα της νέας περιόδου είναι η επαναφορά της παραγωγής εντός της ηπείρου, η ενίσχυση της ευρωπαϊκής δυναμικότητας σε κρίσιμους κλάδους, η συντόμευση των εφοδιαστικών αλυσίδων και, όπου απαιτείται, η θέσπιση βιομηχανικής προστασίας με βάση την ευρωπαϊκή προτίμηση. Το πλαίσιο μέσα στο οποίο οι Βρυξέλλες αρχίζουν να το διατυπώνουν αυτό ανοιχτά είναι σαφές. Η Ευρωπαϊκή Στρατηγική Οικονομικής Ασφάλειας θέτει ως ταυτόχρονους στόχους την ενίσχυση του ανταγωνισμού, τη διαχείριση των κινδύνων και τη σύναψη εταιρικών σχέσεων «στο ευρύτερο δυνατό φάσμα».
Ωστόσο, αν η προσέγγιση “Made in Europe”, παρότι σε επίπεδο χαρτιού φιλοδοξεί να ενισχύσει την ευρωπαϊκή βιομηχανία, στην πράξη εξελιχθεί σε μια γραμμή που αποκλείει έναν ήδη ενσωματωμένο παραγωγικό εταίρο όπως η Τουρκία, το κόστος δεν θα είναι υψηλό μόνο για την Τουρκία αλλά και για τους ίδιους τους στόχους οικονομικής ασφάλειας της ΕΕ. Διότι στον ευρωπαϊκό χάρτη παραγωγής η Τουρκία δεν αποτελεί «μακρινό εξωτερικό προμηθευτή», αλλά μέρος της ίδιας αλυσίδας αξίας σε πολλούς τομείς — από την αυτοκινητοβιομηχανία και τα μηχανήματα έως τα ηλεκτρικά και ηλεκτρονικά προϊόντα. Το 2024 οι εξαγωγές της ΕΕ προς την Τουρκία ανήλθαν σε 112 δισ. ευρώ, ενώ οι εισαγωγές από την Τουρκία διαμορφώθηκαν στα 98,4 δισ. ευρώ. Το 41% των τουρκικών εξαγωγών κατευθύνεται στην ΕΕ, ενώ το 32,1% των εισαγωγών της προέρχεται από την ΕΕ. Με τόσο έντονη αμοιβαία εξάρτηση, η οικοδόμηση του αφηγήματος της «ενδοευρωπαϊκής παραγωγής» αγνοώντας την Τουρκία αποκόπτει το παιχνίδι από την οικονομική λογική.
Γιατί η Τουρκία ανησυχεί;
Η φράση που χρησιμοποίησε ο πρόεδρος του DEİK, Nail Olpak, συνοψίζει την κατάσταση: «Δεν μπορούμε να αποδεχθούμε ένα σενάριο στο οποίο η Τουρκία μένει εκτός παιχνιδιού». Ο Olpak σημειώνει ότι η κίνηση “Made in Europe” ερμηνεύεται ως ένα συγκαλυμμένο προστατευτικό μέτρο απέναντι στην περιοχή Ασίας–Ειρηνικού, αλλά ότι ο αποκλεισμός μιας χώρας όπως η Τουρκία, η οποία είναι ενσωματωμένη στην ευρωπαϊκή βιομηχανία εδώ και 30 χρόνια, είναι απαράδεκτος. Επιπλέον, η ατζέντα του επιχειρηματικού κόσμου δεν περιορίζεται στη συζήτηση περί «ετικέτας». Στο τραπέζι βρίσκεται και η τάση της ΕΕ να καταργήσει την απαλλαγή από δασμούς για το ηλεκτρονικό εμπόριο έως τα 150 ευρώ και να επιβάλει πρόσθετους τελωνειακούς δασμούς σε όλα τα προϊόντα. Η Τουρκία, ως μέλος της Τελωνειακής Ένωσης, θεωρεί στρατηγικό πεδίο ανταγωνισμού την εξαίρεσή της από μια τέτοια ρύθμιση.
Η δεύτερη πηγή ανησυχίας είναι η δομική ασυμμετρία της Τελωνειακής Ένωσης. Όταν η ΕΕ υπογράφει συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου με τρίτες χώρες, η Τουρκία δεν συμμετέχει στο τραπέζι, αλλά δεσμεύεται από τα αποτελέσματα. Η διαμαρτυρία του Olpak ότι «δεν καθόμαστε εμείς στο τραπέζι… δεν είμαστε εντός του μηχανισμού λήψης αποφάσεων» επαναφέρει στο προσκήνιο το πρόβλημα της εμπορικής εκτροπής που βιώνει η Τουρκία εδώ και χρόνια. Αν σε αυτό το πλαίσιο προστεθούν και οι ενδεχόμενοι όροι τοπικού περιεχομένου ή ευρωπαϊκής προτίμησης που θα συνοδεύουν το “Made in Europe”, τότε η αναπτυξιακή και επενδυτική ιστορία που έχει οικοδομήσει η Τουρκία μέσω της πρόσβασής της στην αγορά της ΕΕ καθίσταται ξαφνικά εύθραυστη.
Το κόστος ενός σεναρίου χωρίς την Τουρκία
Το γιατί ένα σενάριο χωρίς την Τουρκία θα ήταν για την ΕΕ «ακριβότερο, πιο αργό και πιο εύθραυστο» μπορεί να αποτυπωθεί με συγκεκριμένα στοιχεία. Χάρη στην Τελωνειακή Ένωση ΕΕ–Τουρκίας, το εμπόριο αγαθών ξεπέρασε το 2024 τα 210 δισ. ευρώ, καθιστώντας την Τουρκία τον 5ο μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο της ΕΕ παγκοσμίως (το 4,2% του συνολικού εμπορίου αγαθών της Ένωσης). Από τουρκικής πλευράς, η εξάρτηση είναι ακόμη πιο εμφανής: το 2024 το 41% των εξαγωγών αγαθών της Τουρκίας κατευθύνθηκε στην ΕΕ, ενώ το 32,1% των εισαγωγών της προήλθε από αυτήν. Και στις δύο πλευρές, τα κύρια εμπορεύματα είναι τα μηχανοκίνητα οχήματα, τα μηχανήματα και ο ηλεκτρικός/ηλεκτρονικός εξοπλισμός. Πέρα από το εμπόριο αγαθών, αυξάνεται και ο όγκος των υπηρεσιών. Το εμπόριο υπηρεσιών ΕΕ–Τουρκίας έφτασε το 2023 περίπου τα 38 δισ. ευρώ. Οι υπηρεσίες που εισάγει περισσότερο η ΕΕ από την Τουρκία είναι οι μεταφορές και τα ταξίδια, ενώ εκείνες που εξάγει περισσότερο προς την Τουρκία είναι επίσης οι μεταφορές και οι υπηρεσίες ΤΠΕ.
Ακριβώς σε ένα τέτοιο επίπεδο ολοκλήρωσης, η διολίσθηση του “Made in Europe” σε μια ερμηνεία που αφήνει de facto την Τουρκία εκτός, δεν συνιστά για την ΕΕ απλώς μια πολιτική επιλογή· σημαίνει την παραγωγή νέων τριβών και κόστους πάνω σε ροές αγαθών ύψους 210 δισ. ευρώ και σε κυκλοφορία υπηρεσιών 38 δισ. ευρώ.
Γιατί η ΕΕ κάνει αυτή την «ανοησία»;
Ο πρώτος λόγος είναι η γεωοικονομία. Ο ανταγωνισμός με την Κίνα, η κλιμακούμενη ένταση στο εμπόριο και τις επιδοτήσεις με τις ΗΠΑ και τα σοκ στις εφοδιαστικές αλυσίδες έχουν καταστήσει τις Βρυξέλλες πιο δεκτικές στον βιομηχανικό προστατευτισμό. Η πρόσκληση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για στήριξη της βαριάς βιομηχανίας μέσω του σκέλους “Made in Europe” και οι επικείμενες συζητήσεις για νέα βιομηχανική νομοθεσία δείχνουν ότι αυτή η τάση αποκτά πολιτικό βάρος. Ωστόσο, ακόμη και εντός της ΕΕ υπάρχουν ρωγμές· ορισμένα κράτη-μέλη προειδοποιούν ενάντια σε μια υπερβολικά διευρυμένη εκδοχή του «Buy European». Συνεπώς, δεν πρόκειται για ένα ενιαίο, μονοφωνικό ευρωπαϊκό σχέδιο, αλλά για μια διαδικασία όπου συγκρούονται εθνικά συμφέροντα, βιομηχανικά λόμπι και εκλογικοί υπολογισμοί.
Ο δεύτερος λόγος είναι η πολιτικοποίηση του τουρκικού φακέλου. Η τοποθέτηση του υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν ότι «το βασικό εμπόδιο είναι η νοοτροπία» και ότι «όσο συνεχίζεται η πολιτική ταυτότητας, η ένταξη δεν είναι δυνατή», ενίσχυσε στην Άγκυρα την αντίληψη ότι η ΕΕ δεν αντιμετωπίζει την Τουρκία ως ισότιμο εταίρο. Ένα ακόμη στοιχείο που τροφοδοτεί αυτή την εικόνα είναι η δημοκρατική οπισθοδρόμηση στο εσωτερικό της Τουρκίας και η συζήτηση γύρω από το κράτος δικαίου. Παρότι η Άγκυρα συχνά το ερμηνεύει ως διπλά μέτρα και σταθμά, το ζήτημα των δημοκρατικών προτύπων, όπως ενσωματώνεται στην πολιτική ταυτότητας και νοοτροπίας της ΕΕ, προσφέρει ένα πρόσφορο έδαφος για περαιτέρω πολιτικοποίηση τόσο της ενταξιακής πορείας όσο και της αναβάθμισης της Τελωνειακής Ένωσης.
Πώς μπορεί να εξέλθει η Τουρκία από αυτό το πλαίσιο;
Η βασική ιδέα της εξόδου είναι σαφής: η Τουρκία δεν μπορεί να αρκείται στο «συμπεριλάβετε μας». Οφείλει να συγκεκριμενοποιήσει γιατί ένα σενάριο χωρίς την Τουρκία θα ήταν για την ΕΕ ακριβότερο, βραδύτερο και πιο επισφαλές. Τα στοιχεία της ΕΕ για το 2024 δείχνουν ότι τα μηχανοκίνητα οχήματα, τα μηχανήματα και ο ηλεκτρικός εξοπλισμός αποτελούν τη ραχοκοκαλιά του διμερούς εμπορίου. Η Τουρκία μπορεί, σε αυτούς τους τομείς, να ανταποκριθεί στους στόχους ανθεκτικότητας της Ευρώπης μέσω της δυνατότητας «κοντινής παραγωγής». Η αφήγηση που πρέπει να πουληθεί στις Βρυξέλλες δεν είναι συναισθηματική, αλλά λογιστική: χρόνοι παράδοσης, κόστος logistics, συνέχεια στην προμήθεια ενδιάμεσων αγαθών, ασφάλεια εφοδιασμού.
Το δεύτερο βήμα είναι η αποσύνδεση της αναβάθμισης της Τελωνειακής Ένωσης από μια στενά εμπορική ατζέντα και η σύνδεσή της με την οικονομική ασφάλεια και την πράσινη μετάβαση. Η επιτάχυνση της κανονιστικής εναρμόνισης της Τουρκίας, η πρόοδος σε τομείς όπως η ιχνηλασιμότητα και η προσαρμογή στον άνθρακα, καθώς και η ένταξη στο τραπέζι των εκκρεμών θεμάτων —δημόσιες προμήθειες, υπηρεσίες, ψηφιακό εμπόριο— μπορούν να δημιουργήσουν ένα έδαφος που θα μετριάσει την αποκλειστική ερμηνεία του “Made in Europe”. Είναι βέβαιο ότι αυτά τα ζητήματα απασχολούν ήδη τους αρμόδιους του τουρκικού Υπουργείου Εξωτερικών.
Διεύρυνση των συμμάχων
Το τρίτο βήμα είναι η ενίσχυση των συμμάχων στο εσωτερικό της Ευρώπης. Η συζήτηση αυτή στις Βρυξέλλες δεν αφορά μόνο τους πολιτικούς, αλλά και τους βιομηχανικούς παράγοντες. Η πιο αποτελεσματική γραμμή λόμπινγκ για την Τουρκία θα είναι οι ευρωπαϊκοί παραγωγικοί συνασπισμοί που θα λένε: «αν αποκλειστεί η Τουρκία, αυξάνεται το δικό σας κόστος».
Τέλος, η Τουρκία οφείλει να καταστήσει ταυτόχρονα ορατές και τις εναλλακτικές της. Χωρίς να διαρρήξει τους δεσμούς με την ΕΕ, η εμβάθυνση σε αγορές όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η διεύρυνση του εμπορικού της δικτύου με τρίτες χώρες ενισχύουν τη διαπραγματευτική της ισχύ.
Το μήνυμα πρέπει να είναι σαφές. Η Τουρκία βρίσκεται σε ανησυχία, ναι· αλλά δεν είναι αδιέξοδη. Αδιέξοδη είναι η Ευρώπη που πιστεύει ότι μπορεί να οικοδομήσει στρατηγική αυτονομία αποκλείοντας την Τουρκία.
πηγή: yetkinreport.com
