Ενταση, διαπραγματεύσεις, στρατιωτικά σχέδια και κίνδυνοι σύγκρουσης
Οι σχέσεις μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν βρίσκονται σε ιδιαίτερα εύθραυστη φάση, με την ένταση να έχει αυξηθεί σημαντικά από τις αρχές του 2026. Οι ΗΠΑ έχουν αυξήσει τη στρατιωτική τους παρουσία στη Μέση Ανατολή ως απάντηση στις αυξημένες εντάσεις με το Ιράν: από τα τέλη Ιανουαρίου, αμερικανικές δυνάμεις έχουν αναπτυχθεί ευρέως στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένου του αεροπλανοφόρου USS Abraham Lincoln (CVN-72) και συνοδευτικών πλοίων, που φτάνουν κοντά στα στενά του Ορμούζ και στη θάλασσα της Αραβίας ως μέτρο αποτροπής.
Τώρα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ διέταξε δεύτερη ομάδα κρούσης αεροπλανοφόρου στην περιοχή – συμπεριλαμβανομένου του USS Gerald R. Ford, του μεγαλύτερου αμερικανικού αεροπλανοφόρου – για να ενισχύσουν ακόμη περισσότερο την αμερικανική παρουσία.
Παράλληλα, η Ουάσιγκτον έχει εκδώσει ειδικές οδηγίες σε αμερικανικά εμπορικά πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, ζητώντας να τα αποφύγουν για να μειωθούν οι κίνδυνοι ατυχημάτων ή συγκρούσεων.
Ιρανική απάντηση και προειδοποιήσεις
Η Τεχεράνη έχει απαντήσει στους αμερικανικούς στρατιωτικούς ελιγμούς με δικές της δηλώσεις προειδοποίησης. Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι, σε περίπτωση επίθεσης των ΗΠΑ, θα αντίιδράσουν πυραυλικά ή στρατιωτικά, ενδεχομένως πλήττοντας αμερικανικές βάσεις στη Μέση Ανατολή — όχι όμως τις χώρες που τις φιλοξενούν, σύμφωνα με δηλώσεις του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγκίτσι.
Στο εσωτερικό, το Ιράν αντιμετωπίζει έντονες κοινωνικές εντάσεις και διαδηλώσεις, με δεκάδες χιλιάδες νεκρούς από κυβερνητική καταστολή, γεγονός που περιπλέκει περαιτέρω την πολιτική σταθερότητα και τη στρατηγική απόκριση της χώρας.
Διπλωματία και αδιέξοδα συνομιλίες
Παρά την επιδείνωση της κατάστασης, ΗΠΑ και Ιράν έχουν επανέλθει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Τον Φεβρουάριο, οι δύο πλευρές συμμετείχαν σε έμμεσες συνομιλίες στο Ομάν, με στόχο να εξετάσουν το ενδεχόμενο συμφωνίας που θα περιορίζει τον εμπλουτισμό ουρανίου και θα αποτρέπει την κατασκευή πυρηνικών όπλων.
Αμφότερες οι πλευρές χαρακτήρισαν τις συνομιλίες ως ένα «καλό ξεκίνημα» και συμφώνησαν να συνεχίσουν τον διάλογο, όμως το γεγονός ότι το Ιράν θέλει να επικεντρωθεί μόνο στο πυρηνικό ζήτημα και όχι σε θέματα όπως τα βαλλιστικά ή τις περιφερειακές του δραστηριότητες έχει περιπλέξει την πρόοδο.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι η διαφορά στις θέσεις — κυρίως όσον αφορά τον εμπλουτισμό ουρανίου που έχει φτάσει σε επίπεδα που ανησυχούν διεθνώς — καθιστά οποιαδήποτε συμφωνία εξαιρετικά δύσκολη και ευάλωτη σε κατάρρευση. (Skai.gr
Στρατιωτικά σχέδια και πιθανά σενάρια σύγκρουσης
Οι ΗΠΑ δεν φαίνεται να σχεδιάζουν αυτήν τη στιγμή ολοκληρωμένη χερσαία εισβολή στο Ιράν, κάτι που θα απαιτούσε τεράστια κινητοποίηση δυνάμεων και θα αντιμετώπιζε τόσο διεθνή αντίδραση όσο και πολύπλοκες επιχειρησιακές δυσκολίες. Το πιθανότερο σενάριο στρατιωτικής δράσης περιλαμβάνει:
- Στοχευμένα αεροπορικά πλήγματα ή πυραυλικές επιθέσεις εναντίον στρατιωτικών εγκαταστάσεων, πυραυλικών υποδομών και πιθανών θέσεων πυρηνικών δραστηριοτήτων του Ιράν. Αυτά μπορούν να εξαπολυθούν από ναυτικές πλατφόρμες (πλοία και αεροπλανοφόρα) ή από αεροπορικές βάσεις στην περιοχή.
- Ναυτικές επιχειρήσεις για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ και του Περσικού Κόλπου, ώστε να διασφαλιστεί η ελευθερία ναυσιπλοΐας και να περιοριστούν πιθανές ιρανικές απειλές σε εμπορική ναυτιλία.
Αυτού του είδους οι επιχειρήσεις θα είχαν στρατηγικό στόχο τον στρατιωτικό αποσυντονισμό του Ιράν χωρίς άμεση κατοχή εδαφών, μειώνοντας τον κίνδυνο εκτεταμένης χερσαίας σύγκρουσης.
Κύριοι κίνδυνοι και σενάρια αποτυχίας
Αν και οι ΗΠΑ επιδιώκουν να αποφύγουν έναν πλήρη πόλεμο, υπάρχουν σημαντικοί κίνδυνοι που μπορούν να μετατρέψουν τη σύγκρουση σε ευρύτερη:
🔹 Αντίποινα από το Ιράν: Η Τεχεράνη έχει προειδοποιήσει ότι θα απαντήσει σε αμερικανική επίθεση με πλήγματα σε αμερικανικές βάσεις στη Μέση Ανατολή. Αυτό θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις στις βάσεις σε Κατάρ, Σαουδική Αραβία ή άλλα κράτη που φιλοξενούν αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις.
🔹 Περιφερειακή κλιμάκωση: Μια στρατιωτική αντιπαράθεση μπορεί να τραβήξει στο επίκεντρο και άλλους περιφερειακούς παίκτες (π.χ. Ιράκ, Συρία ή ομάδες που υποστηρίζονται από το Ιράν), κλιμακώνοντας την κρίση πέραν της διμερούς αντιπαράθεσης.
🔹 Ανατροπή διπλωματικού πλαισίου: Αν οι συνομιλίες στο Ομάν ή με άλλα μέσα διαπραγμάτευσης διαλυθούν πλήρως, οι εναλλακτικές επιλογές θα βασίζονται όλο και περισσότερο στην στρατιωτική πίεση, αυξάνοντας την πιθανότητα λάθους υπολογισμού.
🔹 Διεθνής αντίδραση: Μια ολοκληρωμένη σύγκρουση θα μπορούσε να υπονομεύσει τη στάση πολλών χωρών – ακόμη και συμμάχων – και να δημιουργήσει ευρύτερη διεθνή αντίδραση κατά των ΗΠΑ.
Συμπερασματική εικόνα
Οι σχέσεις ΗΠΑ–Ιράν το 2026 χαρακτηρίζονται από έναν συνδυασμό διπλωματικών προσπαθειών και στρατιωτικών κινήσεων, με τις συνομιλίες να προσφέρουν μια χλωμή ελπίδα αποκλιμάκωσης αλλά και ταυτόχρονα μια μεγάλη στρατιωτική συγκέντρωση στρατιωτικών δυνάμεων από πλευράς ΗΠΑ και ενδεχόμενη ιρανική απάντηση. Η απειλή για περιορισμένες στρατιωτικές επιχειρήσεις, αντί για πλήρη χερσαίο πόλεμο, παραμένει το πιο πιθανό σενάριο, αλλά οι κίνδυνοι περιφερειακής κλιμάκωσης και λάθους υπολογισμού είναι σημαντικοί.
