Τι είναι το NATO;

Council on Foreign Relations

Χρονολόγιο του NATO στον 21ο Αιώνα από το International Institutions & Global Governance και το Conflict & Warfare
NATO: Η Μεγαλύτερη Συμμαχία στον Κόσμο

Τι είναι το NATO; Παρακολουθήστε την ιστορία του NATO και μάθετε πώς η αποστολή του οργανισμού έχει εξελιχθεί μέσα σε εβδομήντα πέντε χρόνια, από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου έως τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία.

Τελευταία ενημέρωση
31 Οκτωβρίου 2025

Μια άποψη της αίθουσας συνεδριάσεων στην αρχή μιας συνεδρίασης των υπουργών Άμυνας του NATO στις 12 Ιουνίου 1997 στα κεντρικά γραφεία του NATO στις Βρυξέλλες.

Πηγή: Benoit Doppagne/Reuters

Μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η σχέση μεταξύ της Σοβιετικής Ένωσης και των άλλων Συμμαχικών δυνάμεων επιδεινώθηκε. Ως αποτέλεσμα, οι Ηνωμένες Πολιτείες, ο Καναδάς και μια ομάδα δέκα ευρωπαϊκών χωρών οργανώθηκαν για μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα. Το 1949, δημιούργησαν τον Οργανισμό του Βορειοατλαντικού Συμφώνου (NATO), μια συμμαχία για τη διατήρηση μιας ελεύθερης, ολοκληρωμένης και δημοκρατικής Ευρώπης. Το NATO ιδρύθηκε ιδιαίτερα για να αντιμετωπίσει την αυξανόμενη επιρροή της Σοβιετικής Ένωσης.

Στις διεθνείς σχέσεις, μια συμμαχία είναι μια ομάδα χωρών που έρχονται μαζί για να προωθήσουν τα κοινά τους συμφέροντα ασφάλειας. Σε πολλές περιπτώσεις, οι συμμαχίες υπόσχονται στρατιωτική υποστήριξη αν ένα μέλος απειληθεί. Αυτή η επίσημη δέσμευση είναι γνωστή ως αμοιβαία ασφάλεια. Ο πυρήνας της ισχύος του NATO προέρχεται από το Άρθρο 5 της ιδρυτικής του συνθήκης—μια δέσμευση ότι μια επίθεση σε μία χώρα-μέλος θα θεωρείται επίθεση σε ολόκληρη τη συμμαχία.

Όλων των ειδών οι χώρες ωφελούνται από τις συμμαχίες. Για τις μικρότερες, ασθενέστερες χώρες που στερούνται πόρων για να συγκροτήσουν μια σωστή άμυνα, η ένταξη σε μια συμμαχία μπορεί να είναι η μόνη ρεαλιστική οδός για τη διατήρηση της ασφάλειας και την αποτροπή πιθανών αντιπάλων. Οι μεγαλύτερες ή ισχυρότερες χώρες χρησιμοποιούν τις συμμαχίες για να αυξήσουν τη στρατιωτική τους ισχύ. Οι μεγάλες χώρες μερικές φορές χρησιμοποιούν επίσης τις συμμαχίες για να επιβάλουν την επιρροή τους πάνω σε μικρότερες χώρες. Συγκεκριμένα, οι συμμαχίες έχουν αξιοποιηθεί από ισχυρές χώρες για να αποθαρρύνουν τη διάδοση των πυρηνικών σε μικρότερες, ασθενέστερες χώρες.

Για πάνω από επτά δεκαετίες, το NATO έχει αντέξει, ακόμη κι ενώ ο κοινός εχθρός εναντίον του οποίου οργανώθηκε—η Σοβιετική Ένωση—εξαφανίστηκε. Προστάτευσε με επιτυχία τα μέλη του από σοβιετική επιθετικότητα· κανένα μέλος του NATO δεν δέχτηκε ποτέ επίθεση από τη Σοβιετική Ένωση. Σήμερα, η συμμαχία αποτελείται από τριάντα δύο χώρες-μέλη. Το NATO έχει παίξει κρίσιμο ρόλο στη διατήρηση της Ευρώπης ως επί το πλείστον απαλλαγμένης από συγκρούσεις από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Όμως πρόσφατα έχει αναλάβει και αποστολές μακριά, σε μέρη όπως η Μέση Ανατολή, για να αποτρέψει ανθρωπιστικά δεινά. Ωστόσο, τέτοιες ανθρωπιστικές παρεμβάσεις έχουν φέρει ανάμικτα αποτελέσματα. Επιπλέον, η συμμαχία έχει τεθεί υπό αυξημένο έλεγχο εν μέσω κατηγοριών ότι ορισμένα ευρωπαϊκά κράτη του NATO, δαπανώντας λιγότερα για την άμυνα από άλλα μέλη, δεν σηκώνουν το βάρος που τους αναλογεί. Αυτές οι προκλήσεις έρχονται καθώς πολλές χώρες του NATO θεωρούν τη Ρωσία ανανεωμένη απειλή για την ασφάλεια της Ευρώπης μετά την επιθετικότητά της στην Ουκρανία.

Χρονολόγιο NATO
Αυτό το χρονολόγιο εξερευνά την ιστορία του NATO—από τις απαρχές του ως προπύργιο απέναντι στη Σοβιετική Ένωση έως τις σημερινές επιχειρήσεις του μακριά από τις ακτές της Ευρώπης. Αυτός ο πόρος εξετάζει επίσης τις επιπτώσεις της επέκτασης της συμμετοχής στο NATO, της εξελισσόμενης αποστολής του και των πρόσφατων ανησυχιών για τη χρηματοδότηση, όλα τα οποία δείχνουν προς ένα αβέβαιο μέλλον.

 
Η εναρκτήρια ομιλία στις συνομιλίες της Συνόδου Κορυφής του NATO στο Παρίσι στις 14 Δεκεμβρίου 1957. Reg Birkett/Keystone μέσω Getty Images

1949 – 1991

Οι απαρχές του NATO
Καθώς ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος έφτανε στο τέλος του, η συμμαχία μεταξύ της Σοβιετικής Ένωσης και των δυτικών δυνάμεων επιδεινώθηκε. Η Ευρώπη χρειαζόταν ένα σχέδιο για τη διατήρηση της μακροπρόθεσμης ειρήνης. Υπό όρους που περιγράφηκαν στις Διασκέψεις της Γιάλτας και του Πότσνταμ, στον Σοβιετικό Πρωθυπουργό Ιωσήφ Στάλιν δόθηκε προσωρινός έλεγχος της Πολωνίας και ενός τμήματος της Γερμανίας. Ωστόσο, γρήγορα έγινε σαφές ότι η Σοβιετική Ένωση είχε μεγαλύτερες φιλοδοξίες. Οι Σοβιετικοί υποστήριξαν πραξικοπήματα υπό κομμουνιστική ηγεσία στην Τσεχοσλοβακία και στα γύρω ανατολικοευρωπαϊκά εδάφη. Φοβούμενες περαιτέρω σοβιετική διείσδυση στη Δυτική Ευρώπη, αυτές οι χώρες συζήτησαν τη δημιουργία ενός οργανισμού ικανού να παρέχει αμοιβαία ασφάλεια.

1949

 

Η γέννηση του ΝΑΤΟ

Ο Βρετανός Υπουργός Εξωτερικών Έρνεστ Μπέβιν υπογράφει τη Συνθήκη του Βορείου Ατλαντικού στην Ουάσιγκτον, ενώ παρακολουθεί ο σερ Όλιβερ Φρανκς, πρέσβης της Βρετανίας στις Ηνωμένες Πολιτείες, στις 4 Απριλίου 1949. Keystone/Hulton Archive via Getty Images

Η ανησυχητική επέκταση της Σοβιετικής Ένωσης και η αποτυχία συμμόρφωσής της με τους όρους των Διασκέψεων του Πότσδαμ και της Γιάλτας οδήγησαν στη δημιουργία του ΝΑΤΟ. Η Συμμαχία ιδρύθηκε ως μέσο διατήρησης μιας ενιαίας, δημοκρατικής Ευρώπης. Η αμυντική αυτή συμμαχία συγκροτήθηκε το 1949 και αποτελούνταν από δώδεκα μέλη: τις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά και δέκα ευρωπαϊκές χώρες. Τα ιδρυτικά μέλη του ΝΑΤΟ διαμόρφωσαν τον οργανισμό έτσι ώστε όλες οι αποφάσεις να λαμβάνονται με συναίνεση. Παρά την ισότιμη θεσμική δομή της Συμμαχίας, ο ηγετικός ρόλος των Ηνωμένων Πολιτειών ήταν εξαρχής εμφανής: τις στρατιωτικές επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ ηγείται ο Ανώτατος Συμμαχικός Διοικητής Ευρώπης (SACEUR), θέση που κατείχε και κατέχει πάντοτε Αμερικανός.

 

1952 – 1955

Πρώιμη διεύρυνση με την ένταξη της Δυτικής Γερμανίας

Οι υπουργοί Εξωτερικών των χωρών του ΝΑΤΟ παρακολουθούν καθώς ο Πιερ Μαντές-Φρανς, υπουργός Εξωτερικών της Γαλλίας, υπογράφει τις συνθήκες που καθιστούν τη Δυτική Γερμανία μέλος του ΝΑΤΟ, στις 22 Οκτωβρίου 1954. Bettmann via Getty Images

Τα ιδρυτικά μέλη του ΝΑΤΟ πίστευαν ότι η διεύρυνση της Συμμαχίας ήταν κρίσιμη για τη διασφάλιση της ειρήνης στην Ευρώπη. Πρόσφεραν ένταξη στην Ελλάδα και την Τουρκία το 1952 και στη Δυτική Γερμανία το 1955. Η ένταξη της Δυτικής Γερμανίας υπήρξε ιδιαίτερα καθοριστική απόφαση, δεδομένου του ιστορικού της χώρας ως παράγοντα πρόκλησης συγκρούσεων στην Ευρώπη. Με την είσοδό της στο ΝΑΤΟ, η Δυτική Γερμανία ενσωματώθηκε βαθύτερα στη Δυτική Ευρώπη. Σε αντάλλαγμα για την ένταξη, οι Δυτικογερμανοί δεσμεύθηκαν επίσης να μην κατασκευάζουν ποτέ όπλα μαζικής καταστροφής. Όπως έλεγε ο πρώτος γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, σκοπός της Συμμαχίας ήταν «να κρατήσει τη Σοβιετική Ένωση έξω, τους Αμερικανούς μέσα και τους Γερμανούς κάτω».

 

1955

Η Σοβιετική Ένωση και το Σύμφωνο της Βαρσοβίας

Η σοβιετική αντιπροσωπεία παρίσταται στην υπογραφή του Συμφώνου της Βαρσοβίας, στις 14 Μαΐου 1955. Keystone-France/Gamma-Keystone via Getty Images

Η ένταξη της Δυτικής Γερμανίας στο ΝΑΤΟ ώθησε τη Σοβιετική Ένωση στη δημιουργία της δικής της συμμαχίας: του Συμφώνου της Βαρσοβίας. Αν και η ΕΣΣΔ διέθετε ήδη διμερείς αμυντικές συμφωνίες με τους περισσότερους κομμουνιστές γείτονές της, το Σύμφωνο της Βαρσοβίας θεσμοθέτησε αυτές τις σχέσεις σε ένα μπλοκ ικανό να ενεργεί ενιαία. Εστιάζοντας στην ενοποίηση των ενόπλων δυνάμεων των χωρών του Συμφώνου, η Σοβιετική Ένωση μπορούσε να ελέγχει αποτελεσματικότερα τα μικρότερα κράτη της Ανατολικής Ευρώπης. Ως αποτέλεσμα, η Ανατολική Ευρώπη απομονώθηκε από την επιρροή του ΝΑΤΟ. Η ΕΣΣΔ κατέβαλε μεγάλες προσπάθειες για να διατηρήσει αυτούς τους συμμάχους: όταν το 1956 Ούγγροι διαδηλωτές ζήτησαν μεγαλύτερες πολιτικές και οικονομικές ελευθερίες και την αποχώρηση της χώρας τους από το Σύμφωνο της Βαρσοβίας, η Σοβιετική Ένωση έστειλε άρματα μάχης και κατέστειλε τις διαδηλώσεις, σκοτώνοντας 2.500 Ούγγρους.

 

1979 – 1987

Η «διπλή τροχιά»: μια ριψοκίνδυνη επιτυχία

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ρόναλντ Ρίγκαν υπογράφει τη Συνθήκη INF στην Αίθουσα East του Λευκού Οίκου, στις 8 Δεκεμβρίου 1987. Ronald Reagan Presidential Library

Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, το ΝΑΤΟ ανέπτυξε εκατοντάδες αμερικανικούς πυραύλους κοντά στα σύνορα πολλών χωρών του Συμφώνου της Βαρσοβίας, συμπεριλαμβανομένης της Σοβιετικής Ένωσης. Ταυτόχρονα, αξιοποίησε την παρουσία αυτών των πυρηνικών κεφαλών για να διαπραγματευθεί με τη Μόσχα την πλήρη κατάργηση όλων των πυραύλων μικρού και μεσαίου βεληνεκούς. Τελικά, η στρατηγική αυτή —γνωστή ως «απόφαση της διπλής τροχιάς»— αποδείχθηκε επιτυχής: οι δύο πλευρές κατέληξαν σε συμφωνία ελέγχου των εξοπλισμών το 1987. Η στρατιωτική ενίσχυση υπό την αιγίδα του ΝΑΤΟ ήταν ριψοκίνδυνη και ιδιαίτερα αμφιλεγόμενη για την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη. Η παρουσία πυρηνικών κεφαλών στην ευρωπαϊκή ήπειρο θα καθιστούσε κάθε ενδεχόμενη σύγκρουση ασύγκριτα πιο φονική.

1991

Η διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης

Ένα μεγάλο τμήμα του Τείχους του Βερολίνου ανυψώνεται με γερανό, καθώς η Ανατολική Γερμανία αρχίζει να το αποσυναρμολογεί κοντά στην Πύλη του Βρανδεμβούργου, στο Ανατολικό Βερολίνο, στις 20 Φεβρουαρίου 1990. Reuters

Το 1991, υπό την ώθηση εσωτερικών πολιτικών μεταρρυθμίσεων και της δημοκρατικής δυναμικής στις χώρες της σφαίρας επιρροής της, η Σοβιετική Ένωση διαλύθηκε. Η Ρωσία και δεκατέσσερα ακόμη κράτη αναδύθηκαν από τα ερείπια του πρώην κομμουνιστικού κράτους. Η κατάρρευση αυτή και η διάλυση του σοβιετοκεντρικού Συμφώνου της Βαρσοβίας σηματοδότησαν το ταχύ τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Το ΝΑΤΟ είχε επιτύχει την αποστολή του να αποτρέψει την ένοπλη σύγκρουση στην ευρωπαϊκή ήπειρο, κρατώντας τον Ψυχρό Πόλεμο, σε μεγάλο βαθμό, «ψυχρό». Είναι σπάνιο μια συμμαχία που γεννήθηκε σε ένα συγκεκριμένο στρατηγικό πλαίσιο να επιβιώνει όταν αυτό το πλαίσιο αλλάζει ριζικά. Με την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης και την εξαφάνιση του κοινού αντιπάλου, θα διαλυόταν το ΝΑΤΟ ή θα συνέχιζε, αναλαμβάνοντας νέες αποστολές;

Οι αρχηγοί κρατών και ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μάνφρεντ Βέρνερ (κέντρο), ποζάρουν για τους φωτογράφους στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες στις 10 Ιανουαρίου 1994. Juergen Schwarz/Reuters

1994

«Σύμπραξη για την Ειρήνη» με τη Ρωσία

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Μπιλ Κλίντον σκουπίζει τα δάκρυα από τα γέλια καθώς στηρίζεται στον Ρώσο πρόεδρο Μπόρις Γέλτσιν, έπειτα από σχόλιο του τελευταίου κατά τη διάρκεια κοινής συνέντευξης Τύπου μετά τις συνομιλίες τους στο Χάιντ Παρκ της Νέας Υόρκης, στις 23 Οκτωβρίου 1995. Rick Wilking/Reuters

Το πρώτο βήμα για τον επαναπροσδιορισμό του ΝΑΤΟ στη μεταψυχροπολεμική εποχή ήταν μια πρωτοβουλία με την ονομασία «Σύμπραξη για την Ειρήνη» (Partnership for Peace). Βασικός της στόχος ήταν η οικοδόμηση σχέσεων με τις χώρες που προέκυψαν από τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης. Οι προσπάθειες αυτές κατέδειξαν ότι το ΝΑΤΟ δεν σκόπευε να εξαφανιστεί μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Η εθελοντική συμμετοχή πρώην χωρών του Συμφώνου της Βαρσοβίας στη Σύμπραξη δεν εγγυόταν μελλοντική ένταξη στο ΝΑΤΟ· ωστόσο, θεωρήθηκε ευρέως ως ένα πρώτο βήμα προς την απόκτηση μέλους. Δεκατρείς χώρες της Ανατολικής Ευρώπης —συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας— συνεργάστηκαν με τους συμμάχους του ΝΑΤΟ σε πολυμερείς δράσεις, όπως η ανθρωπιστική βοήθεια, η ειρηνευτική διαχείριση και η αντιμετώπιση κρίσεων. Οι επικριτές των δραστηριοτήτων του ΝΑΤΟ στην άμεση μεταψυχροπολεμική περίοδο υποστηρίζουν ότι η Συμμαχία όφειλε να είχε πράξει περισσότερα για την ενσωμάτωση της Ρωσίας. Εκ των υστέρων, η παροχή μεγαλύτερης οικονομικής στήριξης προς τη Ρωσία θα μπορούσε να είχε αποτρέψει την αποξένωσή της.

1995 – 1999

Η εμπλοκή του ΝΑΤΟ στη Σερβία

Δύο μαχητικά αεροσκάφη F-16 Fighting Falcon της Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ απογειώνονται για τη Βοσνία από την αεροπορική βάση του ΝΑΤΟ στο Αβιάνο, τον Νοέμβριο του 1994. Vincenzo Pinto/Reuters

Το 1995, οι Σερβοβόσνιοι παραβίασαν απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Βοσνία. Σε απάντηση, το ΝΑΤΟ εξαπέλυσε αεροπορική εκστρατεία κατά των βοσνιακών σερβικών δυνάμεων. Το 1999, η βία αναζωπυρώθηκε στην περιοχή, καθώς οι σερβικές αρχές καταδίωξαν μια ομάδα εθνοτικών Αλβανών που ζητούσαν τη δημιουργία ανεξάρτητου κράτους. Το ΝΑΤΟ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η επίθεση κατά της Σερβίας ήταν δικαιολογημένη, προκειμένου να αποτραπούν μαζικές θηριωδίες. Υπό την ηγεσία των Ηνωμένων Πολιτειών, η Συμμαχία εξαπέλυσε μια ακόμη εκτεταμένη εκστρατεία βομβαρδισμών. Το γεγονός αυτό σηματοδότησε την απαρχή της μεταμόρφωσης του ΝΑΤΟ από μια καθαρά αμυντική συμμαχία σε έναν μεγάλο, συντονισμένο και ισχυρό στρατιωτικό οργανισμό με επιχειρήσεις πέραν των συνόρων των κρατών-μελών του.

 

1999 – 2004

Οι προκλήσεις της διεύρυνσης του ΝΑΤΟ

Ο πρόεδρος της Πολωνίας Αλεξάντερ Κβασνιέφσκι (δεξιά) κάνει μια επισήμανση κατά την ομιλία του στο 14ο διεθνές εργαστήριο του ΝΑΤΟ για τη λήψη πολιτικοστρατιωτικών αποφάσεων στο Κάστρο της Πράγας, στις 22 Ιουνίου 1997, ενώ ακούει ο στρατηγός Τζορτζ Τζούλγουαν, Ανώτατος Συμμαχικός Διοικητής των Δυνάμεων του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη. Sean Gallup/Reuters

Το ΝΑΤΟ συνέχισε τη διεύρυνσή του το 1999, εντάσσοντας την Τσεχική Δημοκρατία, την Ουγγαρία και την Πολωνία. Η Συμμαχία επεκτάθηκε εκ νέου το 2004, με την ένταξη επτά χωρών της Ανατολικής Ευρώπης, πολλές εκ των οποίων ήταν πρώην σοβιετικές δημοκρατίες. Οι Ηνωμένες Πολιτείες υπήρξαν ο βασικός μοχλός αυτής της περιόδου διεύρυνσης, θεωρώντας ότι η επέκταση του ΝΑΤΟ θα λειτουργούσε αποτρεπτικά έναντι μελλοντικής ρωσικής επιθετικότητας. Παράλληλα, η ένταξη στο ΝΑΤΟ θα παρείχε στα νέα μέλη την ασφάλεια που χρειαζόταν για τη μετάβασή τους στη δημοκρατία. Ωστόσο, η διεύρυνση δεν ήταν χωρίς συνέπειες. Η Ρωσία αντιλήφθηκε τη σταδιακή προώθηση του ΝΑΤΟ προς την Ανατολική Ευρώπη ως άμεση απειλή για την ασφάλεια και την επιρροή της στην περιοχή. Το Κρεμλίνο αισθανόταν ολοένα και περισσότερο αποξενωμένο από αυτή τη διαδικασία. Και καθώς το ΝΑΤΟ μεγάλωνε, τα κράτη-μέλη ανησυχούσαν ότι οι πρόσθετες υποχρεώσεις θα δοκίμαζαν τα όρια αντοχής της Συμμαχίας.

Ένα Γερμανό μέλος πληρώματος ενός αεροσκάφους του ΝΑΤΟ με Συστήματα Αερομεταφερόμενης Προειδοποίησης και Ελέγχου (AWACS) επιθεωρεί το αεροσκάφος E-3A πριν από την αναχώρησή του από την αεροπορική βάση του ΝΑΤΟ στο Geilenkirchen της Γερμανίας, στις 10 Οκτωβρίου 2001. Kai Pfaffenbach/Reuters

2001 – 2013

Η 11η Σεπτεμβρίου ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο

Οι τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 είχαν καθοριστικό αντίκτυπο στο ΝΑΤΟ. Οι επιθέσεις οδήγησαν στην πρώτη —και μοναδική έως σήμερα— επίκληση του Άρθρου 5 της Συμμαχίας και ανέδειξαν τις προκλήσεις ενός ολοένα και πιο αλληλεξαρτώμενου κόσμου. Το ΝΑΤΟ αξιοποίησε αυτή τη νέα πραγματικότητα ως αιτιολόγηση για την αντιμετώπιση απειλών στην πηγή τους, ακόμη και όταν αυτές βρίσκονταν μακριά από τα εδάφη των κρατών-μελών του. Στα πρώτα χρόνια του νέου αιώνα, η Συμμαχία υιοθέτησε έναν ευρύτερο ορισμό της προστασίας των εθνικών συμφερόντων των μελών της. Η παραδοσιακή αμυντική συμμαχία μετασχηματίστηκε σε ένα συλλογικό σχήμα κρατών με κοινές αντιλήψεις, πρόθυμων να επιδιώξουν ευρύτερους στρατηγικούς στόχους.

2001

 

Η απάντηση της 11ης Σεπτεμβρίου

Ένα φορτηγό του αφγανικού στρατού (δεξιά) κινείται δίπλα σε όχημα της Διεθνούς Δύναμης Αρωγής για την Ασφάλεια (ISAF), υπό την ηγεσία του ΝΑΤΟ, έξω από την Καμπούλ, στις 17 Δεκεμβρίου 2004. Ahmad Masood/Reuters

Στις 11 Σεπτεμβρίου 2001, μέλη της τρομοκρατικής οργάνωσης αλ Κάιντα κατέλαβαν τέσσερα αεροσκάφη και τα χρησιμοποίησαν ως όπλα, σκοτώνοντας 2.977 ανθρώπους στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου οδήγησαν στην πρώτη —και μοναδική έως σήμερα— επίκληση του Άρθρου 5, βάσει του οποίου το ΝΑΤΟ θεώρησε τις επιθέσεις ως επίθεση εναντίον όλων των μελών του. Σε απάντηση, το ΝΑΤΟ ηγήθηκε ενός συνασπισμού κατά των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν. Η επέμβαση στο Αφγανιστάν αποτέλεσε την πρώτη αποστολή της Συμμαχίας εκτός της περιοχής του Βόρειου Ατλαντικού. Η αποστολή αυτή εξελίχθηκε επί δύο δεκαετίες, έως ότου οι δυνάμεις του ΝΑΤΟ αποχώρησαν το 2021.

 

2011

Ερωτήματα για τη διευρυμένη αποστολή μετά το χάος στη Λιβύη

Ένα μαχητικό αεροσκάφος F-16 απογειώνεται από την αεροπορική βάση του Λεεουβάρντεν με προορισμό το ιταλικό νησί της Σαρδηνίας, στις 24 Μαρτίου 2011. Robin Utrecht/AFP via Reuters

Στις αρχές του 2011, το ΝΑΤΟ παρενέβη στον εμφύλιο πόλεμο της Λιβύης, με στόχο τον περιορισμό των συγκρούσεων μεταξύ του δικτάτορα Μουαμάρ αλ-Καντάφι και των εξεγερμένων δυνάμεων. Ωστόσο, η αποστολή της Συμμαχίας επεκτάθηκε σύντομα από την απλή αδρανοποίηση της λιβυκής αεροπορίας σε μια ευρύτερη πολιτική αποστολή με στόχο την απομάκρυνση του Καντάφι από την εξουσία. Τους επόμενους μήνες, οι αντάρτες με τη στήριξη του ΝΑΤΟ κατέλαβαν το μεγαλύτερο μέρος της χώρας και εκτέλεσαν τον Καντάφι. Οι ηγέτες του ΝΑΤΟ προσδοκούσαν ότι η ανατροπή του Καντάφι θα σηματοδοτούσε το τέλος της βίας στη Λιβύη. Ωστόσο, η χώρα βυθίστηκε σύντομα σε ακόμη μεγαλύτερο χάος. Οι ακούσιες συνέπειες της λιβυκής εκστρατείας έθεσαν σοβαρά ερωτήματα σχετικά με την αποτελεσματικότητα της διαρκώς διευρυνόμενης αποστολής του ΝΑΤΟ. Παρότι η Συμμαχία δεν κατόρθωσε να αποκαταστήσει τη δημοκρατία στη Λιβύη, πέτυχε τον βασικό της στόχο: την προστασία των Λίβυων πολιτών και την αποτροπή μιας μαζικής σφαγής.

Άγνωστοι μασκοφόροι κρατούν ρωσική σημαία καθώς μπλοκάρουν το κτίριο των Συνδικάτων στη Συμφερόπολη, το διοικητικό κέντρο της Κριμαίας, την 1η Μαρτίου 2014. Genya Savilov / AFP

2014 –

Ανανεωμένη σημασία απέναντι στη ρωσική επιθετικότητα

Το 2014, η Ρωσία προσάρτησε την ουκρανική χερσόνησο της Κριμαίας. Παράλληλα, το Κρεμλίνο άρχισε να εξοπλίζει αυτονομιστικές δυνάμεις, πυροδοτώντας τη σύγκρουση στο νοτιοανατολικό τμήμα της Ουκρανίας. Η επιθετική αυτή πολιτική λειτούργησε ως υπενθύμιση για τις χώρες του ΝΑΤΟ ότι η Ρωσία εξακολουθεί να συνιστά απειλή για τη δημοκρατία στην Ευρώπη. Σε απάντηση, το ΝΑΤΟ ανέστειλε κάθε στρατιωτική και πολιτική συνεργασία με τη Ρωσία. Η Συμμαχία δεσμεύθηκε επίσης να ενισχύσει στρατιωτικά τα κράτη-μέλη της στην Ανατολική Ευρώπη, με την αποστολή επιπλέον δυνάμεων. Η ανάγκη ύπαρξης μιας συμμαχίας για την υπεράσπιση των ευρωπαϊκών δημοκρατιών είναι ιδιαίτερα επιτακτική στις χώρες της Βαλτικής —την Εσθονία, τη Λετονία και τη Λιθουανία— οι οποίες θεωρούνται ιδιαιτέρως ευάλωτες στη ρωσική στρατιωτική ισχύ.

2022

Πόλεμος στην Ουκρανία

Ουκρανός πολίτης εκπαιδεύεται στη ρίψη βομβών μολότοφ για την υπεράσπιση της πόλης Ζιτόμιρ, εν μέσω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, την 1η Μαρτίου 2022. Viacheslav Ratynskyi/Reuters

Το 2022, η Ρωσία εξαπέλυσε πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία, εγκαινιάζοντας έναν καταστροφικό πόλεμο που έχει στοιχίσει τη ζωή σε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους. Υπό τον φόβο της ρωσικής επιθετικότητας, ολοένα και περισσότεροι Ευρωπαίοι ηγέτες στράφηκαν στο ΝΑΤΟ για προστασία, ανανεώνοντας τη δυναμική και τη σημασία της Συμμαχίας. Τα κράτη-μέλη συνεργάστηκαν επίσης για την παροχή στρατιωτικής και οικονομικής βοήθειας προς την Ουκρανία, ύψους δισεκατομμυρίων δολαρίων. Παράλληλα, το ΝΑΤΟ στήριξε την εκπαίδευση των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων. Η Ουκρανία υπέβαλε αίτηση ένταξης στη Συμμαχία, ωστόσο το ΝΑΤΟ δεν την έχει αποδεχθεί. Η ένταξη της Ουκρανίας θα έθετε το ΝΑΤΟ σε άμεση αντιπαράθεση με μια πυρηνική δύναμη, τη Ρωσία. Παρ’ όλα αυτά, ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Γενς Στόλτενμπεργκ, ανακοίνωσε ότι όλα τα κράτη-μέλη έχουν συμφωνήσει να επιτρέψουν την ένταξη της Ουκρανίας στη Συμμαχία μετά το τέλος της σύγκρουσης, όταν οι συνθήκες ασφάλειας το επιτρέψουν.

2023 – 2024

Το ΝΑΤΟ αποδέχεται τη Φινλανδία και τη Σουηδία

Ουκρανός πολίτης εκπαιδεύεται στη ρίψη βομβών μολότοφ για την υπεράσπιση της πόλης Ζιτόμιρ, εν μέσω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, την 1η Μαρτίου 2022. Viacheslav Ratynskyi/Reuters

Λίγους μόλις μήνες μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η Φινλανδία και η Σουηδία υπέβαλαν αιτήσεις ένταξης στο ΝΑΤΟ. Οι δύο χώρες διατηρούσαν έως τότε μια περισσότερο ουδέτερη στάση, εκτός της Συμμαχίας. Ωστόσο, ο πόλεμος στην Ουκρανία προκάλεσε μια βαθιά μεταβολή στους πολιτικούς τους υπολογισμούς. Η Φινλανδία εντάχθηκε επισήμως τον Απρίλιο του 2023, καθιστάμενη το τριακοστό πρώτο μέλος του ΝΑΤΟ. Η αίτηση της Σουηδίας αρχικά μπλοκαρίστηκε από δύο κράτη-μέλη, την Ουγγαρία και την Τουρκία, λόγω πολιτικών εντάσεων. Ωστόσο, έως τον Μάρτιο του 2024 οι αντιρρήσεις αυτές αποσύρθηκαν και η Σουηδία έγινε το τριακοστό δεύτερο μέλος της Συμμαχίας.

Council on Foreign Relations

spot_img

Διαβάστε ακόμα

Stay Connected

2,900ΥποστηρικτέςΚάντε Like
2,767ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
48,300ΣυνδρομητέςΓίνετε συνδρομητής

Τελευταία Άρθρα