Η πληροφορία αποκτά αξία μέσα από την επεξεργασία των δεδομένων που έχει κάθε φορά ο άνθρωπος στην διάθεση του, αλλά η εκρηκτική διάσταση των νέων τεχνολογιών έφερε μεγάλες ανατροπές στην κοινωνική τάξη των πραγμάτων του σήμερα.

Ασύλληπτα σε όγκο και μέγεθος τα δεδομένα (προσωπικά και μη) του σήμερα που εκφράζονται από την έννοια των Μαζικών Δεδομένων (Big Data) αφού το τεχνολογικό υπόβαθρο που διαμορφώθηκε στα χρόνια των βιομηχανικών επαναστάσεων έδωσε την δυνατότητα μαζικής συσσώρευσης των δεδομένων των δισεκατομμυρίων ανθρώπων και ψηφιακών συσκευών.

Το τοπίο άλλαξε και για πρώτη φορά ο σύγχρονος άνθρωπος βρέθηκε μπροστά από ένα κοινωνικοτεχνολογικό τσουνάμι, δοκιμάζοντας άνισα και ασύμμετρα να αντιμετωπίσει αυτό τον αυξανόμενο όγκο δεδομένων, σε μια εποχή που η διάχυση των τεχνολογιών έδωσε πρωτοφανείς δυνατότητες μάθησης, επικοινωνίας, παραγωγικότητας και ψυχαγωγίας (Delong, 2022, σ. 509).

Η αναδυόμενη δυναμική των νέων τεχνολογιών, και ιδιαίτερα η περίπλοκη δυναμική της αναπτυσσόμενης ΤΝ, αναδιάταξε και τις σχέσεις εξουσίας σε κοινωνικοοικονομικό επίπεδο με την συγκεντροποίηση της ισχύος σε μια ιδιόμορφη πολιτικο-τεχνολογικο-οικονομική ελίτ (Harari, 2024, σσ. 325-37, 369).

Ο μετασχηματισμός των κοινωνιών μας στον 21^ο αιώνα από την παγκοσμιοποίηση την έναρξη της στον παγκόσμιο βορρά στην υπερπαγκοσμιοποίηση και την κατάληξη της στον παγκόσμιο νότο, συνδέεται την άνοδο της τεχνολογίας των πληροφοριών και κατ’ επέκταση των προσωπικών δεδομένων αλλά και του νεοφιλελεύθερου μοντέλου ανάπτυξης (Delong, 2022, σσ. 496, 512).

Για να γίνει κατανοητή η σημασία των δεδομένων θα πρέπει να έχουμε υπόψη μας τη ροή του μοντέλου «δεδομένα-πληροφορία-γνώση-νοημοσύνη», η οποία καταλήγει στην ικανότητα λήψης απόφασης είτε αφορά τον καθέναν μας ως άτομα, είτε αφορά μια εταιρεία ή έναν οργανισμό, είτε αφορά μια χώρα ή ομάδα χωρών.

Αυτός που θα λάβει την πιο σωστή απόφαση σε χρόνο έγκαιρο και με τρόπο έγκυρο αποκτά ανταγωνιστικό πλεονέκτημα διαμόρφωσης ισχύος σε οικονομικό, πολιτικό και στρατηγικό επίπεδο.

Για αυτό η σημασία των προσωπικών δεδομένων αποκτά μιαν άλλη αξία αφού αποτελεί το «νέο χρυσάφι» για οποιαδήποτε από τις παραπάνω οντότητες τα συλλέγει, τα κατέχει και τα επεξεργάζεται κατάλληλα,  δημιουργώντας τις προϋποθέσεις της καταναλωτικής μικροστόχευσης (microtargeting), της μαζικής χειραγώγησης και ανακατεύθυνσης των πολιτικών επιλογών και προτεραιοτήτων, μέσα από τις αναρίθμητες αλγοριθμικές διαδικασίες.

Στα χέρια λίγων τα πολλά (μαζικά) δεδομένα των πολλών (από εμάς ως υποκείμενα των δεδομένων, κατά την επικρατούσα νομοτεχνική αποτύπωση), μια εικόνα του σήμερα που υπονομεύει τα θεμέλια της κοινωνικής συνοχής κι ευημερίας, αφού διευρύνει τα υπάρχοντα κοινωνικά χάσματα και ανισότητες.

Οι ρυθμιστικές και κανονιστικές πρακτικές κινούνται με ρυθμό δυσανάλογα αργό σε σχέση με την ιλιγγιώδη ταχύτητα ανάπτυξης των τεχνολογιών, με αποτέλεσμα να παραβιάζονται καθημερινά τα προσωπικά δεδομένα των ατόμων, να αυξάνονται τα περιστατικά διαρροής ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων τους (από συνεχείς κυβερνοεπιθέσεις σε μεγάλες και μικρές πλατφόρμες κι εφαρμογές), και να διαστρεβλώνονται από την κακόβουλη επεξεργασία τα προσωπικά δεδομένα (deepfakes), με αρνητικό αντίκτυπο για άτομα και κοινωνίες.

Ο νέος παγκόσμιος χώρος που διαμορφώνεται από τις νέες τεχνολογίες διαθέτει μοναδικά χαρακτηριστικά όπως η ταχύτητα των επικοινωνιών, η διευρυμένη εμβέλεια δράσης, η «ανωνυμία», η δυνατότητα απόκρυψης ιχνών, τα οποία διευκολύνουν την ανάπτυξη της εγκληματικότητας στον Κυβερνοχώρο (Κουδελή, 2025, σσ. 2-5).

Η κακόβουλη δράση των εγκληματιών του Κυβερνοχώρου σε συνδυασμό με τις ευπάθειες που υπάρχουν σε πληροφοριακά και υπολογιστικά συστήματα, χρησιμοποιούμενα από άτομα, εταιρείες και οργανισμούς, έχουν ως κύριο στόχο τα δεδομένα που φιλοξενούνται σε αυτά για να μπορέσουν να πραγματοποιήσουν μια σειρά από αδικήματα (Μεταξάκης, 2022, σσ. 162-178, ).

Χαρακτηριστικά παραδείγματα αδικημάτων που σχετίζονται με τα προσωπικά δεδομένα είναι η αλίευση των προσωπικών κι ευαίσθητων πολλές φορές δεδομένων, με διάφορες τυπολογίες και μορφές (spear phishing, smishing, vishing, κα), η χρήση κακόβουλου λογισμικού (malware), λυτρισμικού (ransomware), που καταστρέφει, αλλοιώνει ή «κλειδώνει-κρυπτογραφεί» δεδομένα, η διαρροή και η ανεπιθύμητη δημοσιοποίηση προσωπικών δεδομένων (doxing, sexting, sextortion), η παραποίηση των δεδομένων με την χρήση και της ΤΝ (deepfakes), η παραπληροφόρηση και η αποπληροφόρηση, η παράνομη διακίνηση των υποκλαπέντων δεδομένων στο σκοτεινό κυρίως διαδίκτυο.

Η κυριότερη χρήση των παράνομων προσωπικών δεδομένων σχετίζεται με τις οικονομικές απάτες, οι οποίες σε συνδυασμό και με τις άλλες σοβαρές μορφές κυβερνοεγκλημάτων (διακίνηση ναρκωτικών, σεξουαλική εκμετάλλευση παιδιών, διαδικτυακός τζόγος, κα), έχουν σημαντικό οικονομικό αντίκτυπο, που υπερβαίνει παγκοσμίως τα δέκα τρισεκατομμύρια δολάρια, καθιστώντας την γκρίζα και σκοτεινή οικονομία του οργανωμένου εγκλήματος τρίτη παγκόσμια οικονομία (μετά από αυτήν της Κίνας και των ΗΠΑ).

Η εξοικείωση με την έννοια της απουσίας απόλυτης κυβερνοασφάλειας, φέρνει στο προσκήνιο τα θέματα της δημιουργίας κουλτούρας αυξημένης ευαισθητοποίησης γύρω από την ιδιωτικότητα και την ανάγκη προστασίας των προσωπικών δεδομένων.

Αυτό απαιτεί θεσμική εγρήγορση σε επίπεδο οικογένειας, σχολείου και κοινωνίας, αξιοποίηση και εργαλειοποίηση της νέας γνώσης και της νέας τεχνολογίας, μέσα από την συνεχή ανθρώπινη προσπάθεια και την καινοτομία.

Με δεδομένη την ιλιγγιώδη ταχύτητα ανάπτυξης των τεχνολογιών αιχμής, παρατηρείται διεύρυνση του χάσματος και κρίνεται επιτακτική όσο ποτέ η απόκτηση των απαραίτητων για τον αιώνα που ζούμε ικανοτήτων και δεξιοτήτων, ψηφιακών και όχι μόνο με έμφαση στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και της συνεργασίας σε όλα τα επίπεδα (Zahidi & Kumar, 2025, pp. 4, 7, 29).

Το να αφήσουμε τον εαυτό μας σε μια κατάσταση «αυτόματου πιλότου», μέσα στην πολλά υποσχόμενη τεχνητή νοημοσύνη, μπορεί να εξελιχθεί σε μια ιδιαίτερα επικίνδυνη για την δημοκρατία μας και για τα ίδια τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα πορεία.

Kαμία τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να μας μάθει να θέτουμε τα σωστά ερωτήματα προς αυτήν, μια διαδικασία που προϋποθέτει πλήρη αξιοποίηση και επαγρύπνηση της φυσικής νοημοσύνης, μέσα από την επαυξημένη κριτική σκέψη, πριν λάβουμε τις οποιεσδήποτε, ετοιμοπαράδοτες και πολλές φορές μεροληπτικές, απαντήσεις.

Η διαμορφούμενη κουλτούρα κυβερνοασφάλειας θα πρέπει να έχει ως κύρια προτεραιότητα την ανθρωποκεντρική κατεύθυνση των τεχνολογιών, την αυξημένη προστασία των προσωπικών δεδομένων, την καινοτομία προς μια επόμενη κι ευημερούσα προοπτική για τον καθέναν μας.

Κι αυτό είναι ένα ερώτημα πρόκληση κοινό για όλους άτομα και κοινωνίες, η απάντηση του οποίου είναι το καθημερινό μας ζητούμενο.

Γιώργος Παπαπροδρόμου

Αντιστράτηγος εα [ΕΛ.ΑΣ.]

Βιβλιογραφία

Delong, J. B. (2022). Στον δρόμο προς την ουτοπία, Η οικονομική ιστορία του 20ου αιών. (Κ. Πανσέληνος, Μεταφρ.) Μεταίχμιο. Ανάκτηση 01 26, 2026

Harari, Y. N. (2024). Nexus. αλεξάνδρεια.

Zahidi, S., & Kumar, R. (2025). New Economy Skills: Building AI, Data and Digital Capabilities for Growth. WEF. Ανάκτηση 01 28, 2026, από https://reports.weforum.org/docs/WEF_New_Economy_Skills_2025.pdf

Κουδελή, Μ. (2025). Hacking, Το αδίκημα της παράνομης πρόσβασης σε σύστημα πληροφοριών ή σε δεδομένα -370Β του ΠΚ. Σάκκουλα.

Μεταξάκης, Ε. (2022). Κυβερνοέγκλημα. Αθήνα: Π.Ν. ΣΑΚΚΟΥΛΑΣ.

cyber-news.gr