του Βαγγέλη Τριάντη
Τα ντοκουμέντα που αποδεικνύουν ότι ο κρατικός μηχανισμός δεν λειτούργησε και οι φλόγες κατέκαψαν περισσότερα από 500.000 στρ. το 2021
- Ερωτήματα για την εισαγγελική διάταξη που έβαλε στο αρχείο τη δικογραφία.
- Χρειάστηκαν 4,5 χρόνια ερευνών προκειμένου η Δικαιοσύνη να πετάξει το μπαλάκι των ευθυνών στη «Μήδεια» και στους ιδιώτες.
- Οι Data Journalists αποκαλύπτουν:
α) Τα έργα αντιπυρικής προστασίας που δεν έγιναν
β) Τα αεροσκάφη που δεν πέταξαν ποτέ
γ) Την ασυνεννοησία και το αλαλούμ με τα εναέρια μέσα.
Για όλα έφταιγε η «Μήδεια», το έντονο φαινόμενο και οι ιδιώτες που δεν καθάρισαν τις δασικές τους εκτάσεις. Αυτό απεφάνθη, μεταξύ άλλων, στη διάταξη που εξέδωσε η Εισαγγελία Πρωτοδικών Χαλκίδας με την οποία τέθηκε στο αρχείο η ογκώδης δικογραφία που είχε σχηματιστεί για την πυρκαγιά, που τον Αύγουστο του 2021 κατέκαψε τη Βόρεια Εύβοια.
Χρειάστηκαν 4,5 χρόνια ερευνών προκειμένου η Δικαιοσύνη να καταλήξει σε ένα συμπέρασμα που λίγο πολύ έμελλε προδιαγεγραμμένο. Τι και αν δασικοί υπάλληλοι, «ομολογούν» στις καταθέσεις τους ότι έργα αντιπυρικής προστασίας ύψους 2,091 εκατ. ευρώ δεν είχαν γίνει στην περιοχή όταν ξέσπασε η καταστροφική πυρκαγιά. Τι και αν αξιωματικοί της Πυροσβεστικής σε έκθεση που συνέταξαν περιγράφουν ελάχιστες πτήσεις εναέριων μέσων και «αλαλούμ» με το συντονισμό τους. Η Δικαιοσύνη έκρινε ότι όλα έγιναν καλώς χωρίς ευθύνες υπηρεσιακών παραγόντων.
Όλα αυτά, την ώρα που η βόρεια Εύβοια υπέστη τεράστια καταστροφή με πάνω από 500.000 στρέμματα δασικής έκτασης και μη καμμένα και ενώ όλη η προσοχή της Πυροσβεστικής είχε πέσει στην κατάσβεση της πυρκαγιάς στη Βαρυμπόμπη.
Οι Data Journalists δημοσιεύουν έγγραφα «φωτιά» τα οποία δείχνουν ότι για ακόμη μια φορά ο κρατικός μηχανισμός δεν λειτούργησε όπως έπρεπε.
Η διάταξη αρχειοθέτης της Εισαγγελίας Χαλκίδας
Η υπ’ αριθμόν 03/26 διάταξη της Εισαγγελίας Πρωτοδικών Χαλκίδας, εξεδόθη στις 5 Ιανουαρίου του 2026. Η δικογραφία για την πυρκαγιά στη Βόρεια Εύβοια, προέκυψε από τη συνένωση επτά ξεχωριστών δικογραφιών που είχαν σχηματιστεί, μετά από μηνύσεις κατοίκων της βόρειας Εύβοιας κατά κρατικών υπαλλήλων για τα αδικήματα «του εμπρησμού από αμέλεια σε δάσος», «του εμπρησμού από αμέλεια, από τον οποίον προέκυψε κοινός κίνδυνος για ξένα πράγματα και κίνδυνος για άνθρωπο, τελεσθέντος διά παραλείψεως», της «σωματικής βλάβης από αμέλεια, τελεσθείσας από υπόχρεο κατά συρροή» και «της έκθεσης κατά συρροή».
Σύμφωνα με την εισαγγελική διάταξη, ο χώρος εκδήλωσης της πυρκαγιάς ήταν σε απόσταση 500 μέτρων από το χωριό Δάφνη Λίμνης Ευβοίας. Συγκεκριμένα η αρχική εστία «προκλήθηκε από σπινθηρισμούς κατά τη χρήση μηχανικού αλυσοπρίονου από άτομο ή άτομα, που είχαν σκοπό την παράνομη υλοτόμηση». Οι σπινθηρισμοί προκάλεσαν ανάφλεξη σε ξηρή βλάστηση (πευκοβελόνες) που ήταν πιο δίπλα με αποτέλεσμα να ξεσπάσει πυρκαγιά. Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί ότι κατά την εισαγγελική έρευνα δεν εντοπίστηκε ο φυσικός αυτουργός της παράνομης υλοτόμησης που προκάλεσε την πυρκαγιά.
Στη συνέχεια η πυρκαγιά έλαβε γρήγορα μεγάλες διαστάσεις και παρουσίασε «ακραία συμπεριφορά» λόγω των καιρικών και κλιματικών συνθηκών (μακρά περίοδος καύσωνα, εξαιρετικά χαμηλή σχετική υγρασία και περιεχόμενη υγρασία των καυσίμων, ατμοσφαιρική αστάθεια κλπ), της ύπαρξης τεράστιων ποσοτήτων νεκρής και ξηρής καύσιμης ύλης (πεσμένα πεύκα από την προγενέστερη κακοκαιρία Μήδεια), της τοπογραφίας (άκρη δύσβατης χαράδρας με μεγάλη κλίση κ.α.),
Ειδικότερα, σύμφωνα με την εισαγγελική διάταξη, τέσσερις ήταν οι «παράγοντες που συνετέλεσαν στην ακραία συμπεριφορά της πυρκαγιάς». Ο πρώτος είχε να κάνει με το γεγονός ότι η πυρκαγιά εκδηλώθηκε σε πυκνό δάσος με πεύκα μεγάλης ηλικίας, ενω γενικότερα όλη η περιοχή καλυπτόταν από πυκνή βλάστηση. Επίσης, η επέλαση της κακοκαιρίας ΜΗΔΕΙΑ το Φλεβάρη του 2021 επέφερε τεράστιες ζημιές σε πευκοδάση, με αποτέλεσμα να «συσσωρευτεί μεγάλη ποσότητα καύσιμης ύλης».
Ο τρίτος παράγοντας, ήταν η υγρασία που επικρατούσε στην περιοχή, καθώς επίσης και το γεγονός ότι είχαν προηγηθεί δύο καύσωνες που δημιούργησαν ευνοϊκές συνθήκες για την πυρκαγιά.
«Ο συνδυασμός αυτών των γεγονότων συνεισέφερε στην αύξηση της διαθέσιμης καύσιμης ύλης και την σταδιακή ξηρανση της, δημιουργώντας ένα εκρηκτικό περιβάλλον για ακραίες δασικές πυρκαγιές» επισημαίνεται στην εισαγγελική διάταξη.
Σε ό,τι αφορά στη διαχείριση της πυρκαγιάς από την πλευρά της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, η εισαγγελική λειτουργός έκρινε ότι από τις 3 έως τις 8 Αυγούστου του 2021, το Πυροσβεστικό Σώμα κλήθηκε να «αντιμετωπίσει πολύ υψηλό αριθμό συμβάντων πυρκαγιάς» σε πολλές περιοχές της χώρας, με αποτέλεσμα να υπάρξει «πολυδιάσπαση δυνάμεων». Κατά την εισαγγελέα, για τη φωτιά στη Β. Εύβοια «κινητοποιήθηκαν από την πρώτη στιγμή δεκάδες οχήματα, πεζοπόρα τμήματα καθώς και εναέρια μέσα τα οποία στόχευαν στην καταστολή του μετώπου της πυρκαγιάς». Ωστόσο, «η απρόβλεπτη, ραγδαία και προς όλες τις κατευθύνσεις επέκταση της πυρκαγιάς καθιστούσε αδύνατη την τοποθέτηση επαρκών πυροσβεστικών δυνάμεων στο σύνολο της περιμέτρου της πυρκαγιάς».
Σε ό,τι αφορά σε τυχόν ευθύνες των εμπλεκόμενων δασικών υπηρεσιών, η Εισαγγελία Χαλκίδας έκρινε ότι στην προκειμένη περίπτωση, «οι πιστώσεις για την εκτέλεση έργων αντιπυρικής προστασίας και για τα δύο δασαρχεία Λίμνης και Ιστιαίας απορροφήθηκαν στο σύνολό τους για έργα συντήρησης και βελτίωσης δασικών οδών, καθαρισμούς αντιπυρικών ζωνών επί δημόσιων δασών και εργασίες συντήρησης και βελτίωσης δημοσίων δασών». Ωστόσο, όπως υπογραμμίζεται, «οι προαναφερόμενες πιστώσεις αφορούσαν μόνο τα δημόσια δάση της περιοχής αρμοδιότητας των δύο ως άνω δασαρχείων». Στην προκειμένη περίπτωση η κακοκαιρία ΜΗΔΕΙΑ προκάλεσε μεγάλες καταστροφές σε μη δημόσια δάση, όπου «τα έργα προστασίας είναι υποχρέωση του δασοκτήμονα». Όμως, «λόγω της μη χρηματοδότησης του προγράμματος της μη δημόσιας δασοπονίας τα τελευταία έτη και πριν το έτος 2021, τα έργα αντιπυρικής προστασίας στα δάση αυτά είναι ελάχιστα».
«Οι υλοτομίες εντός των μη δημόσιων δασών είτε με την εφαρμογή διαχειριστικών μελετών είτε ως έκτακτες καρπώσεις πραγματοποιούνταν εφόσον υπήρχε η σύμφωνη γνώμη και η βούληση του δασοκτήμονα» τονίζεται στην εισαγγελική διάταξη.
«Από όλα τα παραπάνω, καθίσταται σαφές ότι η πυρκαγιά που εκδηλώθηκε στη Βόρεια Εύβοια, τον Αύγουστο του 2021, αποτέλεσε ένα ακραίο φαινόμενο, το οποίο, λόγω των συνθηκών, όπως αναλύθηκαν ανωτέρω, έλαβε ταχύτατα ανεξέλεγκτες και μη προβλέψιμες διαστάσεις, με συνέπεια να μην μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά, παρόλη την κινητοποίηση του κρατικού μηχανισμού και τα μέτρα που είχαν ληφθεί, μέσα στα πλαίσια του εφικτού, βάσει του γενικότερου κρατικού σχεδιασμού για την πρόληψη και αντιμετώπιση των πυρκαγιών στην Ελλάδα» επισημαίνεται.
Τα έργα αντιπυρικής προστασίας
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν όμως όσα κατέθεσαν ενώπιον των δικαστικών και εισαγγελικών αρχών κρατικοί υπάλληλοι που κλήθηκαν να δώσουν εξηγήσεις. Χαρακτηριστικές είναι οι έγγραφες εξηγήσεις δασολόγου που την περίοδο εκείνη υπηρετούσε στο δασαρχείο Λίμνης.
Ο δασολόγος παρείχε αναλυτικά στοιχεία για τις πιστώσεις που χορηγήθηκαν στο Δασαρχείο Λίμνης από το έτος 2018 μέχρι και το έτος 2021 καθώς και τα έργα πρόληψης δασικών πυρκαγιών (συντήρηση δασικού οδικού δικτύου, συντήρηση αντιπυρικών ζωνών, συντήρηση υδατοδεξαμενών, καθαρισμοί δασών) που είχαν ολοκληρωθεί πριν την πυρκαγιά του Αυγούστου 2021. Ειδικότερα, οι πιστώσεις ανήλθαν σε 353.000 ευρώ συνολικά, εκ των οποίων τα 80.000 ευρώ αφορούσαν στο 2021.
Ο δασολόγος παρέθεσε επίσης όλα τα έργα αντιπυρικής προστασίας που είχαν προβλεφθεί για το 2021. Επρόκειτο για έργα συνολικής αξίας 2,091 εκατ. ευρώ τα οποία οποία αφορούσαν σε «αποκατάσταση ζημιών σε δάση εξαιτίας δασικών πυρκαγιών, φυσικών καταστροφών και καταστροφικών συμβάντων». Πιο αναλυτικά, τα έργα αφορούσαν σε «αποκατάσταση βατότητας του Δασικού Δρόμου “Ρετσινόλακος – Καλαμούδι” περιοχής αρμοδιότητας Δασαρχείου Λίμνης» ύψους 45.580 ευρώ, «αποκατάσταση ζημιών στους δασικούς δρόμους του Δημοσίου δάσους Λίμνης εξαιτίας δασικής πυρκαγιάς και φυσικής καταστροφής» ύψους 372.000 ευρώ, «Αντιπυρική Προστασία Δημοσίων Δασών περιοχής αρμοδιότητας Δασαρχείου Λίμνης» κόστους 706.800 ευρώ, «Βελτίωση δασικού δρόμου “Πήλι-Καρυά” περιφέρειας αρμοδιότητας Δασαρχείου Λίμνης» ύψους 396.568 και «Βελτίωση δασικού δρόμου “Πλατάνι Ψιλή Ράχη” περιφέρειας αρμοδιότητας Δασαρχείου Λίμνης» ύψους 570.400 ευρώ.
Ωστόσο, όπως ανέφερε ο δασολόγος, «η υλοποίηση των εν λόγω έργων δεν είχε ξεκινήσει έως τον Αύγουστο του 2021, όχι με ευθύνη της Υπηρεσίας μας. Με απλά λόγια τα απαραίτητα για την αντιπυρική προστασία δεν είχαν γίνει.
Το ίδιο είχε αναφέρει στις εισαγγελικές αρχές και ο τότε προϊστάμενος του Δασαρχείου Λίμνης.
«Λόγω του ότι η περιοχή του Δασαρχείου Λίμνης βρίσκεται στην πρώτη ζώνη επικινδυνότητας από άποψη πυρκαγιών, η Υπηρεσία μας το 2021 είχε εντάξει έργα αντιπυρικής προστασίας στο Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας ΠΑΑ 2014-2020, όπως αποτυπώνονται στον παρακάτω Πίνακα. Η υλοποίηση των εν λόγω έργων δεν είχε ξεκινήσει έως τον Αύγουστο του 2021, όχι με ευθύνη της Υπηρεσίας» επισημαίνεται στην κατάθεση που έδωσε στις εισαγγελικές αρχές. Είναι άγνωστο ποιοι ευθύνονται για την μη υλοποίηση των έργων αντιπυρικής προστασίας.
«Άλλα αεροσκάφη εκείνη την ημέρα δεν είδαμε»
Ένα ακόμη στοιχείο που έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον είναι η «τελική έκθεση ενεργειών της ΔΙ.Π.Υ.Ν. Ευβοίας για τον Φάκελο Καταστροφής της πυρκαγιάς» την οποία συνέταξε αξιωματικός της Πυροσβεστικής που υπηρετεί στην Εύβοια. Η έκθεση περιλαμβάνει αναλυτικά όσα έγιναν από την πλευρά των Πυροσβεστικών Υπηρεσιών καθόλη τη διάρκεια της καταστροφικής πυρκαγιάς. Αυτό που όμως έχει ενδιαφέρον είναι η αναφορά για τα εναέρια μέσα και τον τρόπο που επιχειρούσαν. Χαρακτηριστικά είναι για όσα αναφέρονται για τις 3 Αυγούστου του 2021 την ημέρα που εκδηλώθηκε η πυρκαγιά.
«Περί Ώ/17:09′ και ενώ πλησιάζαμε στα Κριεζά δεχθήκαμε κλήση από τον Δτη της Π.Υ. Ιστιαίας, καθώς και από τον Προϊστάμενο του Π.Κ. Λίμνης για έναρξη μεγάλης δασικής πυρκαγιάς στην περιοχή Μουρτιά του Δήμου Λίμνης-Μαντουδίου Αγίας Άννας. Αμέσως αναχωρήσαμε για το συμβάν ζητώντας ενισχύσεις για εναέρια μέσα και οχήματα από όμορες Π.Υ. από το ΠΕΚΕ Στερεάς Ελλάδος (στ. σχετικό), καθώς και από το Δ/ντη ΠΕΠΥΔ Στερεάς Ελλάδας, όπως και υδροφόρα οχήματα καθώς και χωματουργικά προς ενίσχυσή μας από την Π.Π. της Π.Ε. Ευβοίας, γνωρίζοντας ότι το ανάγλυφο της περιοχής ευνοεί την εξάπλωση της πυρκαγιάς» αναφέρεται χαρακτηριστικά ενώ η περιγραφή συνεχίζει:
Φτάνοντας στο συμβάν μετά από 01:40′ περίπου από τα Κριεζά διαπίστωσα ότι η πυρκαγιά είχε πάρει τεράστιες διαστάσεις και εξαπλωνόταν με ταχείς ρυθμούς καίγοντας ήδη πάνω από 7000 στρέμματα…Την ίδια ώρα που είχαμε καταφθάσει στην πυρκαγιά αφίχθησαν και επιχείρησαν για σύντομο διάστημα (είκοσι λεπτά 20΄ περίπου) και αποχώρησαν, ένα TRACTOR και ένα S-64 της ERICSSON τα οποία και δεν είχαν καμία επικοινωνία όσο και αν τα καλούσε ο Δ/Της Ιστιαίας. Άλλα αεροσκάφη εκείνη την ημέρα δεν είδαμε».
«Υπήρχε ασυνεννοησία με τα εναέρια μέσα»
Η περιγραφή του αξιωματικού δεν είναι σοκαριστική μόνο για τις πρώτες ώρες της πυρκαγιάς αλλά για τα συμπεράσματα σχετικά με τις δράσεις των εναέριων μισθωμένων μέσων συνολικά. Όπως τόνισε, «δεν είναι δυνατόν να συνταχθεί αναφορά για τον αριθμό και την εκτίμηση-απόδοσης των εναερίων μισθωμένων μέσων» για τέσσερις λόγους. Ο πρώτος έχει να κάνει με το μέγεθος της πυρκαγιάς, το οποίο «ήταν τεράστιο και δεν μπορούσαμε να παρακολουθήσουμε όλα τα εναέρια μέσα». Ο δεύτερος λόγος έχει να κάνει με την έλλειψη επικοινωνίας των εναέριων μέσων με τους επίγειους συντονιστές.
«Τα περισσότερα σημεία ρίψης και ο αριθμός ρίψεων είναι άγνωστα καθώς τα εναέρια μέσα πραγματοποιούσαν αυτές τις πλείστες φορές κατά βούληση χωρίς επικοινωνία με τους επίγειους συντονιστές» επισημαίνεται.
Ο τρίτος λόγος έχει να κάνει με «ασυνεννοησία με τα εναέρια μέσα λόγω της πυρκαγιάς της Βαρυμπόμπης και της πυρκαγιάς της Αταλάντης (εμπλέκονταν οι συντονιστές)». Επίσης, «λόγω των πυκνών καπνών δεν βλέπαμε τα εναέρια μέσα ενώ κάποια από αυτά λόγω του χαμηλού ύψους νέφους του καπνού ερχόντουσαν στην πυρκαγιά και αποχωρούσαν από αυτή χωρίς καμία επικοινωνία». Με απλά λόγια ο αξιωματικός της Πυροσβεστικής περιγράφει μία κατάσταση εντελώς αλαλούμ μεταξύ των εναέριων μέσων. Παρά τις σοκαριστικές μαρτυρίες κρατικών υπαλλήλων η Εισαγγελία Χαλκίδας έκρινε ότι δεν υπάρχουν ευθύνες αρμοδίων.
