Η κυβέρνηση πρέπει να καταργήσει αυτό το παρωχημένο και αδικαιολόγητο αδίκημα
Hugh Williamson
Διευθυντής του Τμήματος Ευρώπης και Κεντρικής Ασίας, Human Rights Watch
Την περασμένη εβδομάδα, η φοιτήτρια Εσίλα Αϊίκ αφέθηκε ελεύθερη ύστερα από 40 ημέρες προφυλάκισης, αφότου συνελήφθη επειδή κρατούσε πανό σε διαδήλωση στην Κωνσταντινούπολη, αποκαλώντας τον πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν «δικτάτορα». Η διαμαρτυρία είχε στόχο τη συλλογική αντίδραση στη σύλληψη του δημάρχου Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου, η οποία θεωρήθηκε πολιτικά υποκινούμενη, καθώς και τη σύλληψη δεκάδων φοιτητών που συμμετείχαν στις κινητοποιήσεις. Η Αϊίκ κατηγορήθηκε για «προσβολή του προέδρου» (άρθρο 299 του τουρκικού ποινικού κώδικα), αδίκημα που επισύρει ποινή έως και τεσσάρων ετών φυλάκισης. Η υπόθεσή της συγκέντρωσε την προσοχή των ΜΜΕ, κυρίως λόγω των χρόνιων νεφρικών και καρδιακών παθήσεων που αντιμετωπίζει.
Η περίπτωσή της αποτελεί μόνο το πιο πρόσφατο παράδειγμα σε μια σειρά καταχρηστικών διώξεων και προφυλακίσεων με βάση την ίδια κατηγορία. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει επανειλημμένα κρίνει ότι οι εν λόγω διώξεις παραβιάζουν την ελευθερία της έκφρασης και το 2021 έκρινε πως το άρθρο 299 αντιβαίνει στην ΕΣΔΑ και πρέπει να τροποποιηθεί. Ωστόσο, οι τουρκικές αρχές εξακολουθούν να το χρησιμοποιούν για τη δίωξη χιλιάδων πολιτών.
Μεταξύ αυτών και ο Σουηδός δημοσιογράφος Joakim Medin, στον οποίο δικαστήριο της Κωνσταντινούπολης επέβαλε ποινή φυλάκισης 11 μηνών με αναστολή, επειδή η εφημερίδα του δημοσίευσε φωτογραφία ενός ομοιώματος του Ερντογάν κατά τη διάρκεια διαδήλωσης στη Στοκχόλμη το 2023. Ο Medin αφέθηκε ελεύθερος στις 16 Μαΐου και επέστρεψε στη Σουηδία.
Ο δικηγόρος Μπουράκ Σαλντιρόγλου κατηγορήθηκε επίσης πρόσφατα με το ίδιο αδίκημα. Δύο ημέρες μετά τη δημοσίευση ενός σατιρικού σχολίου στα κοινωνικά δίκτυα, με αφορμή τον αποκλεισμό του λογαριασμού του φυλακισμένου δημάρχου Ιμάμογλου στην πλατφόρμα Χ, το δικαστήριο διέταξε την προφυλάκισή του λόγω παλαιότερης ανάρτησης στην οποία αμφισβητούσε την πνευματική διαύγεια του προέδρου.
Είναι ξεκάθαρο ότι το πανό, το δημοσίευμα και η ανάρτηση αποτελούν πλήρως προστατευόμενες μορφές έκφρασης. Δεν συνιστούν αδικήματα, ούτε μπορούν να δικαιολογήσουν οποιοδήποτε μέτρο κράτησης.
Παρά το γεγονός ότι σε παγκόσμιο επίπεδο παρόμοια αδικήματα έχουν καταργηθεί ή παραμένουν ανενεργά, στην Τουρκία μόνο το 2021 πάνω από 11.000 άτομα διώχθηκαν με βάση το άρθρο 299, σύμφωνα με επίσημα στατιστικά του Υπουργείου Δικαιοσύνης. Από το 2021 και μετά, τα στοιχεία δεν έχουν δημοσιοποιηθεί, αλλά είναι βέβαιο πως ο αριθμός των διώξεων ξεπερνά τις δεκάδες χιλιάδες.
Τα στοιχεία πρέπει να δημοσιευθούν. Αλλά πρωτίστως, η τουρκική κυβέρνηση οφείλει να σταματήσει να απαγγέλλει κατηγορίες για «προσβολή του προέδρου» και να καταργήσει αυτό το αδίκημα, το οποίο δεν έχει καμία θέση σε μια δημοκρατική κοινωνία.
