Οι κερδισμένοι, οι χαμένοι και τα εμπόδια μπροστά στη μεγαλύτερη εμπορική συμφωνία που έχει συνάψει ποτέ η ΕΕ
Alice Bergoënd
Sofia Sanchez Manzanaro
Καταλανοί αγρότες απέκλεισαν τον αυτοκινητόδρομο AP-7 κοντά στα γαλλικά σύνορα, διαμαρτυρόμενοι για τη συμφωνία ΕΕ–Mercosur.
Καταλανοί αγρότες ξεκίνησαν επ’ αόριστον αποκλεισμό του αυτοκινητοδρόμου AP-7 και της οδού N-II για να διαμαρτυρηθούν κατά της εμπορικής συμφωνίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Mercosur, κοντά στο Πόντος της Ισπανίας, στις 8 Ιανουαρίου 2026. (Φωτογραφία: Lorena Sopena Lopez/Anadolu μέσω Getty Images)
Τα κράτη-μέλη της ΕΕ ενέκριναν την Παρασκευή τη αμφιλεγόμενη εμπορική συμφωνία ΕΕ–Mercosur, ωστόσο η υπόθεση δεν έχει ακόμη κλείσει. Ακολουθούν όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζετε για τη συμφωνία που κυριάρχησε στα πρωτοσέλιδα των τελευταίων ημερών και αναμένεται να διαμορφώσει την πολιτική αντιπαράθεση των επόμενων εβδομάδων.
Τι είναι;
Η Mercosur είναι εμπορική συμφωνία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τεσσάρων χωρών της Mercosur: Αργεντινή, Βραζιλία, Παραγουάη και Ουρουγουάη. Μαζί αντιπροσωπεύουν πληθυσμό περίπου 295 εκατομμυρίων ανθρώπων και την πέμπτη μεγαλύτερη οικονομία παγκοσμίως σε όρους ΑΕΠ.
Η συμφωνία προβλέπει τη σταδιακή κατάργηση των δασμών σε πάνω από το 90% του διμερούς εμπορίου. Οι διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν το 1999, με μια αρχική συμφωνία το 2019, ενώ πολιτική συμφωνία επιτεύχθηκε μόλις τον Δεκέμβριο του 2024.
Γιατί χρειάστηκε τόσος χρόνος;
Στην ΕΕ, η συμφωνία υπήρξε ανέκαθεν διχαστική, τόσο μεταξύ οικονομικών κλάδων όσο και μεταξύ εθνικών πρωτευουσών. Ιδίως μετά το 2019, οι αλλαγές κυβερνήσεων και οι μεταβαλλόμενες πολιτικές προτεραιότητες στην Ευρώπη και στις χώρες της Mercosur ανάγκασαν τους διαπραγματευτές να αναζητήσουν τον «κατάλληλο χρόνο».
Τι περιλαμβάνει η συμφωνία;
Η συμφωνία ΕΕ–Mercosur χωρίζεται σε δύο μέρη, με διαφορετικές διαδικασίες έγκρισης.
Το πρώτο είναι μια καθαρά εμπορική συμφωνία – η Ενδιάμεση Εμπορική Συμφωνία (Interim Trade Agreement – ITA). Εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα της ΕΕ, πράγμα που σημαίνει ότι απαιτεί έγκριση από το Συμβούλιο της ΕΕ και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για να τεθεί σε ισχύ.
Το δεύτερο είναι μια ευρύτερη συμφωνία σύνδεσης – η Συμφωνία Εταιρικής Σχέσης ΕΕ–Mercosur (EU–Mercosur Partnership Agreement – EMPA). Περιλαμβάνει το εμπόριο, αλλά και τις επενδύσεις και την πολιτική συνεργασία. Πρέπει να επικυρωθεί από τα εθνικά κοινοβούλια, διαδικασία που μπορεί να διαρκέσει χρόνια.
Τα αγκάθια της συμφωνίας
Τα πιο αμφιλεγόμενα σημεία αφορούν το εμπόριο. Για πολλές ευρωπαϊκές βιομηχανίες, η συμφωνία αποτελεί ξεκάθαρο κέρδος. Καταργεί υψηλούς δασμούς στις εξαγωγές της ΕΕ – συμπεριλαμβανομένων δασμών έως και 35% σε ανταλλακτικά αυτοκινήτων και αλκοολούχα ποτά – και αίρει άλλα εμπορικά εμπόδια.
Σε αντάλλαγμα, όμως, η ΕΕ παραχώρησε προνομιακή πρόσβαση στην Αργεντινή και τη Βραζιλία – δύο αγροτικές υπερδυνάμεις – επιτρέποντας αδασμολόγητες ποσοστώσεις για το βόειο κρέας και τα πουλερικά, καθώς και για άλλα «ευαίσθητα» προϊόντα, όπως το ρύζι, το μέλι και η ζάχαρη.
Γιατί είναι αμφιλεγόμενη για τους αγρότες;
Ενώ το Μπουένος Άιρες και η Μπραζίλια θεωρούν τις νέες ποσοστώσεις περιορισμένες, πολλοί Ευρωπαίοι αγρότες φοβούνται ότι θα βρεθούν σε μειονεκτική θέση.
Η ανησυχία τους είναι ότι οι παραγωγοί της Mercosur λειτουργούν με χαμηλότερα πρότυπα εργασίας, ευζωίας των ζώων και περιβαλλοντικής προστασίας, την ώρα που οι αγρότες της ΕΕ υποχρεούνται να τηρούν εκτεταμένους και δαπανηρούς κανονισμούς, συμπεριλαμβανομένων αυστηρότερων περιορισμών στη χρήση φυτοφαρμάκων.
Τι έχει κάνει η ΕΕ για να αντιμετωπίσει αυτά τα ζητήματα;
Οι αγρότες και οι υπουργοί Γεωργίας της ΕΕ έχουν επανειλημμένα τα τελευταία χρόνια πιέσει για ισχυρότερες δικλίδες ασφαλείας και για αρχές αμοιβαιότητας στη συμφωνία.
Πολλές από τις ανησυχίες έχουν έκτοτε αντιμετωπιστεί. Ρήτρες διασφάλισης θα επιτρέπουν στην ΕΕ να αναστέλλει τις αδασμολόγητες εισαγωγές ορισμένων προϊόντων, εάν οι αγορές βρεθούν υπό πίεση. Οι ρήτρες αυτές έγιναν ακόμη αυστηρότερες στον τελευταίο γύρο συνομιλιών μεταξύ των πρεσβευτών της ΕΕ τη Δευτέρα, όπως ανέφερε το Euractiv.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενισχύει επίσης τους ελέγχους στα σύνορα για να αποτρέψει την είσοδο απαγορευμένων προϊόντων στην Ένωση και προωθεί νέους κανόνες για την απαγόρευση εισαγωγών καλλιεργειών που έχουν υποστεί επεξεργασία με επικίνδυνα φυτοφάρμακα, τα οποία έχουν τεθεί εκτός νόμου στην ΕΕ.
Γιατί αντιδρούν οι Πράσινοι;
Πράσινες και αριστερές οργανώσεις αντιτίθενται εδώ και καιρό στη συμφωνία, προειδοποιώντας ότι θα μπορούσε να ενισχύσει την αποψίλωση των δασών, ενθαρρύνοντας πιο εντατική γεωργία και εξόρυξη πόρων για εξαγωγή. Οι επικριτές φοβούνται επίσης ότι μπορεί να υπονομεύσει τα δικαιώματα των αυτοχθόνων κοινοτήτων, πολλές από τις οποίες έχουν εκφραστεί ανοιχτά κατά της συμφωνίας.
Η συμφωνία έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία περιβαλλοντικές οργανώσεις και πολιτικοί επικρίνουν πρόσφατες αλλαγές στη νομοθεσία της ΕΕ για την αποψίλωση των δασών. Επιτείνοντας τις ανησυχίες, μεγάλοι Βραζιλιάνοι έμποροι σιτηρών αποσύρθηκαν αυτή την εβδομάδα από μια συμφωνία που στόχευε στην προστασία του Αμαζονίου από την αποψίλωση που συνδέεται με την καλλιέργεια σόγιας.
Ποιοι τη στηρίζουν;
Οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες — από την αυτοκινητοβιομηχανία και τα μηχανήματα έως τα χημικά και τα φαρμακευτικά προϊόντα — αναμένεται να ωφεληθούν από τη βελτιωμένη πρόσβαση στην αγορά της Mercosur. Η Γερμανία, η ισχυρότερη δύναμη στην ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία, συγκαταλέγεται εδώ και χρόνια στους θερμότερους υποστηρικτές της συμφωνίας.
Μεγάλες ευκαιρίες βλέπουν επίσης οι παραγωγοί τροφίμων και ποτών — και όχι οι αγρότες. Οι εξαγωγείς αναμένουν αυξημένη ζήτηση για προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας, όπως τυριά, σοκολάτα, κρασί και οινοπνευματώδη.
Η συμφωνία περιλαμβάνει ακόμη έναν από τους μεγαλύτερους καταλόγους προστατευόμενων ευρωπαϊκών προϊόντων τροφίμων και ποτών που έχουν ποτέ διαπραγματευτεί — περίπου 340 συνολικά — θωρακίζοντας εμβληματικές ονομασίες, όπως το ισπανικό τυρί Manchego ή τη γαλλική Champagne, από απομιμήσεις.
Πέρα από την αναγκαία εμπορική διαφοροποίηση λόγω των εντάσεων με τις ΗΠΑ και την Κίνα, οι στενότεροι γεωπολιτικοί δεσμοί με ένα μεγάλο οικονομικό μπλοκ όπως η Mercosur θεωρούνται ολοένα και πιο στρατηγικής σημασίας.
Τι ακολουθεί;
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αναμένεται να υπογράψει τη συμφωνία στην Παραγουάη, η οποία ασκεί αυτή την περίοδο την εκ περιτροπής προεδρία της Mercosur, κατά το δεύτερο μισό της επόμενης εβδομάδας. Η τελετή, που αρχικά είχε προγραμματιστεί για τη Δευτέρα, αναμένεται πλέον να πραγματοποιηθεί οποιαδήποτε στιγμή μετά την Τετάρτη, λόγω οργανωτικών ζητημάτων.
Ωστόσο, η διαδικασία απέχει πολύ από την ολοκλήρωσή της.
Παρότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν μπορεί να τροποποιήσει το κείμενο, καλείται πλέον είτε να το εγκρίνει είτε να το απορρίψει. Για ακόμη μία φορά, το αποτέλεσμα αναμένεται οριακό, με τους ευρωβουλευτές να ψηφίζουν περισσότερο με εθνικά παρά με ιδεολογικά κριτήρια.
Πριν από αυτό, οι ευρωβουλευτές πρόκειται να ψηφίσουν για το αν θα παραπέμψουν τη συμφωνία στο ανώτατο δικαστήριο της ΕΕ για νομική γνωμοδότηση. Η κίνηση προτάθηκε για πρώτη φορά τον Νοέμβριο από ομάδα 145 ευρωβουλευτών, αλλά μπλοκαρίστηκε προσωρινά, με την ηγεσία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να επικαλείται την ανάγκη αναμονής της απόφασης του Συμβουλίου για τη συμφωνία.
Εάν η προσφυγή εγκριθεί, ενδέχεται να «παγώσει» η διαδικασία επικύρωσης της ΕΕ έως ότου το Δικαστήριο εκδώσει τη γνωμοδότησή του. Η ψηφοφορία θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί στην επόμενη ολομέλεια, η οποία ξεκινά στις 19 Ιανουαρίου.
(adm, cm)
9 Ιανουαρίου 2026 – 17:41
