του Στέλιου Φενέκου, Υποναυάρχου ε.α.
Το Συμβούλιο της Ειρήνης που παρουσίασε ο Τραμπ με καταστατικές προβλέψεις, εμφανίζεται τυπικά ως εφαρμογή της απόφασης του ΣΑ/ΟΗΕ 2803/2025 η οποία αφορά τη διοίκηση, ανασυγκρότηση, ανοικοδόμηση της Γάζας. Στην πράξη υπερβαίνει αυτή την εντολή, αφού δεν γίνεται ειδική αναφορά στη Γάζα. Το εγχείρημα παρουσιάζεται ως γενικευμένη απάντηση στη χρόνια αδυναμία της διεθνούς κοινότητας να επιβάλει ειρήνη και σταθερότητα.
Η υπόσχεση είναι η ταχύτητα, η συγκέντρωση πόρων και η πολιτική αποφασιστικότητα, εκεί όπου οι παραδοσιακοί διεθνείς θεσμοί, όπως ο ΟΗΕ, εμφανίζονται αργοί ή παραλυμένοι. Πίσω από αυτή τη ρητορική, σε συνδυασμό με τις υπερεξουσίες που προβλέπονται για τον Τραμπ, και με την οικονομική δέσμευση των συμμετεχόντων, που ουσιαστικά αγοράζουν επιρροή και χρόνο, αναδύεται ένα γνώριμο μοτίβο: ο συνδυασμός ηγεμονικής συμμαχίας και οικονομικο-εταιρικής εξουσίας.
Η άμεση ιστορική αναλογία είναι η Αθηναϊκή Συμμαχία. Ιδρύθηκε με σκοπό την κοινή άμυνα για ειρήνη απέναντι στους Πέρσες, βασίστηκε στη συνεισφορά των μελών σε χρήμα ή πλοία και μιλούσε προσχηματικά περί ισότητας. Στην πράξη εξελίχθηκε σε μηχανισμό πειθαρχίας. Η Αθήνα συγκέντρωσε τον έλεγχο των αποφάσεων, του ταμείου, της στρατηγικής και η συνδρομή μετατράπηκε σε φόρο. Αυτό που ξεκίνησε ως συμμαχία, μετασχηματίστηκε σε ηγεμονία, προκάλεσε φόβο και τελικά πόλεμο.
Το Συμβούλιο Τραμπ αναπαράγει αυτό το πρότυπο σε σύγχρονη μορφή, ενώ εμφανίζει και σαφείς ομοιότητες με την Εταιρεία των Ανατολικών Ινδιών. Αυτή δεν ήταν κράτος, αλλά άσκησε κρατικές αρμοδιότητες, λειτουργώντας με πρόσχημα την τάξη και σταθερότητα, ενώ στην πραγματικότητα ιδιωτικοποιούσε την εξουσία και μετέτρεπε την οικονομική ισχύ σε πολιτικό έλεγχο. Η «ειρήνη» δεν βασιζόταν στη συναίνεση, αλλά στη διαχείριση και επιβολή.
Εδώ είναι η σύγχρονη διάσταση του Συμβουλίου. Θυμίζει Αθηναϊκή Συμμαχία, διαχειριζόμενη όμως με εταιρική λογική. Από την Αθήνα αντλεί τη μετατροπή της οικονομικής συνεισφοράς σε πολιτικό προνόμιο και από την Εταιρεία τη λογική pay-to-play, με αποσύνδεση της εξουσίας από κάθε ουσιαστική θεσμική λογοδοσία.
Η ειρήνη δεν προκύπτει ως κοινό αγαθό, αλλά ως διαχειριστικό αποτέλεσμα, που χρηματοδοτείται και επιδιώκει νομιμοποίηση από χώρες που πληρώνουν και προσδοκούν οφέλη, και επιβάλλεται με την ισχύ των ΗΠΑ. Αυτό εξηγεί τις δομικές αδυναμίες, την προσωποκεντρική εξουσία, την έλλειψη ισότητας και θεσμικού ελέγχου, την οικονομική ιεράρχηση της συμμετοχής, που εμποδίζουν τη γενίκευση και βιωσιμότητά του.
Το δίδαγμα είναι σαφές: όταν η ειρήνη δεν θεμελιώνεται στη συλλογική νομιμοποίηση αλλά στη συγκέντρωση ισχύος, μετατρέπεται σε εργαλείο ηγεμονίας.
Απέναντι σε αυτή τη πρωτοβουλία, η ΕΕ και οι μεγάλες χώρες οφείλουν να αντιδράσουν έγκαιρα και θεσμικά, υπερασπιζόμενες τον ρόλο του ΟΗΕ, απορρίπτοντας προνόμια pay-to-play και ενισχύοντας τους μηχανισμούς διεθνούς δικαίου. Η απάντηση δεν είναι η απόρριψη της ειρήνης, αλλά η υπεράσπιση του θεσμικού τρόπου επίτευξής της.
*Ανάρτηση του κ. Στέλιου Φενέκου στο LinkedIn
