Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα είναι ο κορυφαίος μη ευρωπαϊκός επενδυτής στην Ελλάδα – στρατηγικές υποδομές και αμυντικός συντονισμός ενώνουν τις δύο χώρες
12 Μαΐου 2025 | Nicoletta Kouroushi
Η ταχεία στροφή της Ελλάδας προς το εμιρατινό κεφάλαιο και η συμφωνία συμμετοχής της σε κοινές στρατιωτικές ασκήσεις με το κράτος του Περσικού Κόλπου μετατοπίζουν την ισορροπία στην Ανατολική Μεσόγειο προς έναν νέο φιλοδυτικό άξονα — ή τουλάχιστον προς την ανάσχεση της Τουρκίας.
Καθώς οι πολιτικές ευθυγραμμίσεις αλλάζουν, ο ενεργειακός ανταγωνισμός εντείνεται και νέα σχήματα συνεργασίας διαμορφώνονται, η Ανατολική Μεσόγειος μετατρέπεται ραγδαία. Η πτώση του Μπασάρ αλ-Άσαντ στη Συρία από την Τουρκοστηριζόμενη Χαγιάτ Ταχρίρ αλ-Σαμ μετέτρεψε διαχρονικούς εχθρούς σε απρόσμενους συμμάχους. Μέσα σε αυτή τη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα, η διεύρυνση των οικονομικών και αμυντικών σχέσεων μεταξύ Αθήνας και Άμπου Ντάμπι προκύπτει ως φυσική αντίδραση των κρατών της περιοχής σε ένα μεταβαλλόμενο πλέγμα απειλών.
Η επενδυτική στήριξη των ΗΑΕ συνέβαλε καθοριστικά στη σταθεροποίηση της ελληνικής οικονομίας μετά την κρίση και στην εμπέδωση της ανάκαμψής της.
Αν και ο όγκος των εμπορικών συναλλαγών Ελλάδας–ΗΑΕ παραμένει κλάσμα του αντίστοιχου μεταξύ Τουρκίας και Εμιράτων, το διμερές εμπόριο Αθήνας–Άμπου Ντάμπι αυξάνεται με ταχύ ρυθμό. Το μη πετρελαϊκό εμπόριο έχει αυξηθεί κατά 80% τα τελευταία πέντε χρόνια, ξεπερνώντας τα 600 εκατ. δολάρια. Τα ΗΑΕ έχουν αναδειχθεί στον κορυφαίο μη ευρωπαϊκό επενδυτή στην Ελλάδα. Ενδεικτικό είναι το επενδυτικό ταμείο ύψους 217 εκατ. δολαρίων που διαχειρίζεται από κοινού η Mubadala Investment Company και η Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα Επενδύσεων, με στόχο τη στήριξη υποδομών, νέων τεχνολογιών και της πράσινης ενέργειας.
Παράλληλα, η συμφωνία 3,5 δισ. δολαρίων του 2024 μεταξύ Άμπου Ντάμπι και της ελληνικής GEK ΤΕΡΝΑ στηρίζει τη μετάβαση της Ευρώπης στην καθαρή ενέργεια. Τον Μάιο του 2025, οι δύο κυβερνήσεις ανανέωσαν τη Συμφωνία Αποφυγής Διπλής Φορολογίας, δημιουργώντας ένα πιο προβλέψιμο φορολογικό περιβάλλον, ενώ επιβεβαίωσαν ότι οι απευθείας επενδύσεις των ΗΑΕ στην Ελλάδα έχουν ξεπεράσει τον στόχο των 4,3 δισ. δολαρίων που είχε τεθεί το 2022. Αντιπροσωπείες από το Άμπου Ντάμπι δείχνουν αυξανόμενο ενδιαφέρον για ενεργειακά έργα, ψηφιακή τεχνολογία και data centers στην Ελλάδα. Στον τομέα της υγείας, η PureHealth απέκτησε πλειοψηφικό μερίδιο στον όμιλο Hellenic Healthcare Group, ενώ η τουριστική ροή από τον Περσικό Κόλπο αυξάνεται σταθερά.
Αυτοί οι εμπορικοί δεσμοί ενδέχεται σύντομα να μοιάζουν ασήμαντοι μπροστά σε όσα έρχονται: Με την έναρξη διαπραγματεύσεων τον Απρίλιο του 2025 για μια συμφωνία ελεύθερου εμπορίου ΕΕ–ΗΑΕ, η Ελλάδα ενδέχεται να αποκτήσει προνομιακή πρόσβαση στις αγορές του Κόλπου και να λειτουργήσει ως γέφυρα μεταξύ Ευρώπης και Μέσης Ανατολής. Για τις ΗΠΑ, αυτός ο ρόλος της Ελλάδας συνάδει με τη στρατηγική διαφοροποίησης των ενεργειακών διαδρομών και περιορισμού της ρωσικής επιρροής στην ευρωπαϊκή αγορά.
Η στρατηγική υποδομή ενισχύει επίσης τους δεσμούς των δύο χωρών. Τα ΗΑΕ εξετάζουν επένδυση 2 δισ. δολαρίων στο Great Sea Interconnector — το ηλεκτρικό καλώδιο που θα συνδέσει την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ. Η εξαγορά της ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή από τη Masdar και η εμπλοκή των Εμιράτων σε έργα που εντάσσονται στο Zayed Sustainability Prize δείχνουν πρόθεση μακρόχρονης συνεργασίας. Το Άμπου Ντάμπι προσέφερε επίσης στην Κύπρο αφαλατωμένο νερό και υποστήριξη logistics, στοιχείο που εντάσσεται σε ευρύτερη στρατηγική παρουσίας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η αμυντική συνεργασία ακολουθεί φυσικά. Από το 2020, οπότε και υπογράφηκε η σχετική συμφωνία, οι δύο χώρες πραγματοποιούν κοινές ασκήσεις, σχεδιασμό αντιμετώπισης κρίσεων, εκπαίδευση ειδικών δυνάμεων και ανταλλαγές αξιωματικών για ενίσχυση της διαλειτουργικότητας.
Καθώς η Ελλάδα διευρύνει τις στρατηγικές της σχέσεις με μία δύναμη του Κόλπου, παραμένει το ερώτημα: Πόσο μακριά μπορεί να φτάσει αυτή η ευθυγράμμιση; Θα στηρίξει η Αθήνα τις εμιρατινές θέσεις σε περιφερειακά φόρα; Θα υποστηρίξει το Άμπου Ντάμπι την Ελλάδα στις διαμάχες της με την Τουρκία;
Τα ΗΑΕ θα σταθμίσουν προσεκτικά οποιαδήποτε στήριξη ώστε να μη διακινδυνεύσουν τα συμφέροντά τους στην Τουρκία.
Σε αυτό το σημείο, η ίδια η διπλωματία των ΗΑΕ με την Άγκυρα έχει κρίσιμη σημασία. Από το 2022, οι δύο πλευρές έχουν αποκαταστήσει τις σχέσεις τους μέσω υψηλών επισκέψεων, επενδυτικών συμφωνιών πολλών δισ. και κοινών έργων στον τομέα της ενέργειας και του τουρισμού. Αυτή η προσέγγιση δίνει στα ΗΑΕ οικονομική επιρροή στην Τουρκία, ακόμη και ενώ ενισχύουν τη στρατιωτική τους συνεργασία με την Ελλάδα.
Το αποτέλεσμα είναι μια ισορροπία: το Άμπου Ντάμπι δύσκολα θα υιοθετήσει ανοικτά αντιαντιτουρκική στάση, όμως οι αυξανόμενοι δεσμοί του με την Αθήνα ανεβάζουν το πολιτικό κόστος για οποιαδήποτε τουρκική κλιμάκωση στο Αιγαίο.
Για την Ελλάδα, τα οφέλη είναι σαφή: διαφοροποίηση επενδύσεων, πρόσβαση στη χρηματοδότηση ενέργειας του Κόλπου και ένας εταίρος με γεωπολιτικό βάρος. Εξίσου σαφής είναι και ο περιορισμός: τα ΗΑΕ δεν πρόκειται να θυσιάσουν τα τουρκικά τους συμφέροντα για χάρη της Ελλάδας. Η Αθήνα αποκτά, λοιπόν, έναν καλά χρηματοδοτούμενο φίλο και εν δυνάμει μεσολαβητή — όχι όμως αυτόματο εγγυητή ασφάλειας.
Εάν η Άγκυρα επαναλάβει τις γεωτρήσεις σε αμφισβητούμενα ύδατα το καλοκαίρι, δεν αποκλείεται η πρώτη δοκιμή: Το Άμπου Ντάμπι ίσως προσφέρει διπλωματική στήριξη στα Ηνωμένα Έθνη και στείλει έναν συμβολικό ναυτικό σχηματισμό σε κοινές ασκήσεις — σημάδια υποστήριξης που δεν ισοδυναμούν με ρήξη.
Αντίστροφα, σε περίοδο ύφεσης, η Αθήνα μπορεί να υποστηρίξει τις εμιρατινές ανησυχίες για την ασφάλεια στη Ερυθρά Θάλασσα, δείχνοντας αμοιβαία ευθυγράμμιση.
Είναι ακόμη νωρίς για να διαπιστωθεί εάν άλλα κράτη θα ακολουθήσουν αυτό το μοντέλο «επενδυτικά υποκινούμενης ασφάλειας». Ωστόσο, μια τάση είναι αδιαμφισβήτητη: η συνεργασία Ελλάδας, ΗΑΕ, Ισραήλ και Αιγύπτου διαμορφώνεται σε ένα ισχυρότερο φιλοδυτικό μέτωπο στην Ανατολική Μεσόγειο, αυξάνοντας το στρατηγικό κόστος για ρεβιζιονιστικούς παίκτες όπως το Ιράν, η Τουρκία και οι σύμμαχοί τους.
Ο επόμενος δείκτης προς παρακολούθηση είναι το αν η Αθήνα και το Άμπου Ντάμπι θα υπογράψουν εντός του έτους συμφωνία ναυτικής υποστήριξης που θα επιτρέπει τη ρουτίνα πρόσβαση εμιρατινών πλοίων σε ελληνικά λιμάνια. Μια τέτοια κίνηση θα υποδήλωνε ότι η αρχιτεκτονική ασφάλειας της περιοχής έχει πλέον κλίνει οριστικά προς έναν ενισχυμένο φιλοδυτικό άξονα.
Νικολέττα Κουρούσι
Η Νικολέττα Κουρούσι είναι πολιτική επιστήμονας και δημοσιογράφος με έδρα την Κύπρο. Το έργο της έχει δημοσιευτεί σε έντυπα όπως η εφημερίδα Φιλελεύθερος, η Modern Diplomacy και η Geostrategic Forecasting Corporation. Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές από το Πανεπιστήμιο Πειραιά.
