Δημοσιεύθηκε: 3 Φεβρουαρίου 2026, 9:07 π.μ. GMT
Συγγραφέας
Berna Akcali Gur
Λέκτορας Δικαίου του Διαστήματος, Queen Mary University of London
Δήλωση γνωστοποίησης
Η Berna Akcali Gur δεν εργάζεται για, δεν παρέχει συμβουλευτικές υπηρεσίες σε, δεν κατέχει μετοχές ούτε λαμβάνει χρηματοδότηση από καμία εταιρεία ή οργανισμό που θα ωφελούνταν από το παρόν άρθρο, και δεν έχει δηλώσει άλλες σχετικές συνεργασίες πέραν της ακαδημαϊκής της ιδιότητας.
Ο Lunar Gateway είναι ένας υπό σχεδιασμό διαστημικός σταθμός που θα τεθεί σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη. Αποτελεί μέρος του προγράμματος Artemis υπό την ηγεσία της Nasa. Το Artemis στοχεύει στην επιστροφή ανθρώπων στη Σελήνη, στην εγκαθίδρυση μιας βιώσιμης παρουσίας εκεί για επιστημονικούς και εμπορικούς σκοπούς και, τελικά, στην προσέγγιση του Άρη.
Ωστόσο, ο αρθρωτός αυτός διαστημικός σταθμός αντιμετωπίζει πλέον καθυστερήσεις, ανησυχίες για το κόστος και πιθανές περικοπές στη χρηματοδότηση από τις ΗΠΑ. Αυτό εγείρει ένα θεμελιώδες ερώτημα: είναι πράγματι αναγκαίος ένας διαστημικός σταθμός σε τροχιά για την επίτευξη των σεληνιακών στόχων, συμπεριλαμβανομένων των επιστημονικών;
Ο προτεινόμενος προϋπολογισμός του προέδρου για τη Nasa το 2026 προέβλεπε την ακύρωση του Gateway. Τελικά, οι αντιδράσεις εντός της Γερουσίας οδήγησαν στη συνέχιση της χρηματοδότησης του σεληνιακού προκεχωρημένου σταθμού. Παρ’ όλα αυτά, η συζήτηση μεταξύ των υπευθύνων χάραξης πολιτικής για την αξία και την αναγκαιότητά του στο πλαίσιο του προγράμματος Artemis συνεχίζεται.
Η ακύρωση του Gateway θα έθετε επίσης βαθύτερα ερωτήματα σχετικά με το μέλλον της αμερικανικής δέσμευσης στη διεθνή συνεργασία στο πλαίσιο του Artemis. Θα υπήρχε, επομένως, ο κίνδυνος να διαβρωθεί η επιρροή των ΗΠΑ στις παγκόσμιες συνεργασίες που θα καθορίσουν το μέλλον της εξερεύνησης του βαθέος διαστήματος.
Το Gateway σχεδιάστηκε για να υποστηρίξει αυτές τις φιλοδοξίες λειτουργώντας ως σημείο συγκέντρωσης για επανδρωμένες και ρομποτικές αποστολές (όπως σεληνιακά ρόβερ), ως πλατφόρμα επιστημονικής έρευνας και ως δοκιμαστικό πεδίο για τεχνολογίες κρίσιμες για την προσεδάφιση ανθρώπων στον Άρη.
Πρόκειται για μια πολυεθνική προσπάθεια. Στη Nasa συμμετέχουν τέσσερις διεθνείς εταίροι: η Καναδική Διαστημική Υπηρεσία, η Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία (ESA), ο Ιαπωνικός Οργανισμός Αεροδιαστημικής Εξερεύνησης και το Διαστημικό Κέντρο Mohammed Bin Rashid των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.
Τα περισσότερα εξαρτήματα που συνεισφέρουν αυτοί οι εταίροι έχουν ήδη παραχθεί και παραδοθεί στις ΗΠΑ για ενσωμάτωση και δοκιμές. Ωστόσο, το έργο έχει βρεθεί αντιμέτωπο με αυξανόμενα κόστη και με επίμονες διαμάχες σχετικά με την αξία του.
Αν ακυρωθεί, η εγκατάλειψη από τις ΗΠΑ του πιο πολυεθνικού σκέλους του προγράμματος Artemis, σε μια περίοδο κατά την οποία η εμπιστοσύνη σε τέτοιου είδους συμμαχίες δοκιμάζεται όσο ποτέ άλλοτε, θα μπορούσε να έχει εκτεταμένες συνέπειες.
Ο σταθμός θα συναρμολογηθεί τμηματικά, με κάθε εταίρο να συνεισφέρει επιμέρους μονάδες και με τη δυνατότητα να προστεθούν επιπλέον εταίροι με την πάροδο του χρόνου.
Στρατηγικοί στόχοι
Το Gateway αντανακλά έναν ευρύτερο στρατηγικό στόχο του Artemis: την επιδίωξη της σεληνιακής εξερεύνησης μέσω συνεργασιών με τη βιομηχανία και άλλα κράτη, ώστε να επιμερίζεται το οικονομικό κόστος – αντί να αποτελεί μια αποκλειστικά αμερικανική προσπάθεια. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε συνθήκες εντεινόμενου ανταγωνισμού, κυρίως με την Κίνα.
Η Κίνα και η Ρωσία προωθούν το δικό τους πολυεθνικό σεληνιακό εγχείρημα, μια επιφανειακή βάση με την ονομασία Διεθνής Σεληνιακός Σταθμός Έρευνας. Το Gateway θα μπορούσε να λειτουργήσει ως σημαντικό αντίβαρο, ενισχύοντας την αμερικανική ηγεσία στη Σελήνη.
Κατά τα 25 χρόνια λειτουργίας του, ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός (ISS) έχει φιλοξενήσει περισσότερα από 290 άτομα από 26 χώρες, πέρα από τους πέντε διεθνείς εταίρους του, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας. Πάνω από 4.000 πειράματα έχουν πραγματοποιηθεί σε αυτό το μοναδικό εργαστήριο.
Το 2030, ο ISS αναμένεται να διαδεχθείται από ξεχωριστούς ιδιωτικούς και εθνικούς διαστημικούς σταθμούς σε χαμηλή γήινη τροχιά. Υπό αυτό το πρίσμα, το Lunar Gateway θα μπορούσε να επαναλάβει τον στρατηγικό και σταθεροποιητικό ρόλο που έχει διαδραματίσει ο ISS επί δεκαετίες μεταξύ διαφορετικών κρατών.
Ωστόσο, είναι απαραίτητο να εξεταστεί προσεκτικά κατά πόσο η στρατηγική αξία του Gateway ανταποκρίνεται πραγματικά στην επιχειρησιακή και οικονομική του βιωσιμότητα.
Θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι το υπόλοιπο πρόγραμμα Artemis δεν εξαρτάται από τον σεληνιακό διαστημικό σταθμό, γεγονός που καθιστά όλο και δυσκολότερη την υπεράσπιση των λόγων ύπαρξής του.
Ορισμένοι επικριτές εστιάζουν σε τεχνικά ζητήματα, άλλοι υποστηρίζουν ότι ο αρχικός σκοπός του Gateway έχει ξεθωριάσει, ενώ άλλοι θεωρούν ότι οι σεληνιακές αποστολές μπορούν να προχωρήσουν χωρίς ένα τροχιακό προκεχωρημένο φυλάκιο.
Βιώσιμη εξερεύνηση
Οι υποστηρικτές, από την άλλη πλευρά, αντιτείνουν ότι το Lunar Gateway προσφέρει μια κρίσιμη πλατφόρμα για τη δοκιμή τεχνολογιών στο βαθύ διάστημα, επιτρέποντας τη βιώσιμη σεληνιακή εξερεύνηση, ενισχύοντας τη διεθνή συνεργασία και θέτοντας τα θεμέλια για μια μακροπρόθεσμη ανθρώπινη παρουσία και οικονομία στη Σελήνη. Η συζήτηση πλέον επικεντρώνεται στο αν υπάρχουν πιο αποτελεσματικοί τρόποι για την επίτευξη αυτών των στόχων.
Παρά τις αβεβαιότητες, οι εμπορικοί και εθνικοί εταίροι παραμένουν προσηλωμένοι στην υλοποίηση των δεσμεύσεών τους. Η ESA προμηθεύει τη Διεθνή Μονάδα Κατοίκησης (IHAB), μαζί με συστήματα ανεφοδιασμού και επικοινωνιών. Ο Καναδάς κατασκευάζει τον ρομποτικό βραχίονα του Gateway, Canadarm3, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα παράγουν μια μονάδα αεροφράκτη, και η Ιαπωνία συνεισφέρει συστήματα υποστήριξης ζωής και στοιχεία κατοίκησης.
Η αμερικανική εταιρεία Northrop Grumman είναι υπεύθυνη για την ανάπτυξη του Habitat and Logistics Outpost (Halo), ενώ η επίσης αμερικανική Maxar έχει αναλάβει την κατασκευή του στοιχείου ισχύος και πρόωσης (Power and Propulsion Element – PPE). Ένα σημαντικό μέρος αυτού του υλικού έχει ήδη παραδοθεί και βρίσκεται στη φάση ενσωμάτωσης και δοκιμών.
Αν το έργο Gateway τερματιστεί, η πιο υπεύθυνη πορεία για να αποφευχθεί η αποθάρρυνση μελλοντικών συνεισφορών σε έργα του Artemis θα ήταν η κατάρτιση ενός σαφούς σχεδίου επαναξιοποίησης του υλικού για άλλες αποστολές.
Η ακύρωση χωρίς μια τέτοια στρατηγική ενέχει τον κίνδυνο να δημιουργηθεί ένα κενό που θα μπορούσαν να εκμεταλλευτούν ανταγωνιστικοί συνασπισμοί. Ταυτόχρονα, όμως, θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για νέες εναλλακτικές, ενδεχομένως ακόμη και για μία πρωτοβουλία υπό την ηγεσία της ESA.
Η ESA έχει επαναβεβαιώσει τη δέσμευσή της στο Gateway, ακόμη και αν οι ΗΠΑ τελικά επανεξετάσουν τον δικό τους ρόλο. Για τις αναδυόμενες διαστημικές χώρες, η πρόσβαση σε ένα τέτοιο προκεχωρημένο φυλάκιο θα συνέβαλε καθοριστικά στην ανάπτυξη των δυνατοτήτων τους στην εξερεύνηση. Και αυτή η πρόσβαση μεταφράζεται άμεσα σε γεωπολιτική επιρροή.
Τα διαστημικά εγχειρήματα είναι δαπανηρά, ριψοκίνδυνα και συχνά δύσκολα να δικαιολογηθούν στο ευρύ κοινό. Ωστόσο, η βιώσιμη εξερεύνηση πέρα από τη γήινη τροχιά θα απαιτήσει μια μακροπρόθεσμη, συνεργατική προσέγγιση και όχι μια ακολουθία αποσπασματικών αποστολών.
Αν το Gateway δεν έχει πλέον τεχνικό ή επιχειρησιακό νόημα για τις ΗΠΑ, τα οφέλη του θα μπορούσαν παρ’ όλα αυτά να επιτευχθούν μέσω ενός άλλου έργου.
Αυτό θα μπορούσε να χωροθετηθεί στην επιφάνεια της Σελήνης, να ενσωματωθεί σε μια αποστολή προς τον Άρη ή να λάβει μια εντελώς νέα μορφή. Όμως, αν οι ΗΠΑ απορρίψουν την αξία του Gateway ως μακροπρόθεσμου προκεχωρημένου σταθμού χωρίς να διασφαλίσουν ότι τα ευρύτερα οφέλη του θα διατηρηθούν, κινδυνεύουν να χάσουν μια ευκαιρία που θα διαμορφώσει τη μακροπρόθεσμη επιρροή τους στη διεθνή εμπιστοσύνη, την ηγεσία και το μελλοντικό σχήμα της διαστημικής συνεργασίας.
