του Δημήτρη Τσαϊλά, Υποναυάρχου ε.α.
Στο Γενικό Επιτελείο Εθνικής Άμυνας (ΓΕΕΘΑ), ο στρατηγικός σχεδιασμός είναι μια διαρκής διαδικασία, που περιλαμβάνει συνεχή ενημέρωση των πολεμικών σχεδίων και ενίσχυση στρατιωτικών συνεργασιών και συμμαχιών.
Ενώ οι ελληνικές ένοπλες δυνάμεις έχουν επιδείξει τη μαχητική τους ετοιμότητα και αποτελεσματικότητα μέσω επιτυχημένων αποστολών, η πρωταρχική πρόκληση παραμένει: η διατήρηση της αποτροπής και η διασφάλιση ευνοϊκής έκβασης σε οποιαδήποτε πιθανή σύγκρουση.
Η έννοια της αποτροπής και της άμυνας είναι εγγενώς μια διακλαδική επιχείρηση συνδυασμένων όπλων, με τον θαλάσσιο τομέα να διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο. Οι αεροναυτικές δυνάμεις, με την υποστήριξη του Στρατού, πρέπει να είναι έτοιμες να αρνηθούν την πρόσβαση του εχθρού στην ελληνική κυριαρχία. Για την επίτευξη αυτού του στόχου, η Ελλάδα πρέπει να στρέψει την προσοχή της ιδιαίτερα στη θάλασσα.
Η ανάγκη για μια σύγχρονη εθνική στρατηγική
Η Εθνική Στρατηγική παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητη τα τελευταία είκοσι χρόνια. Ωστόσο, με τον εκσυγχρονισμό των Ενόπλων Δυνάμεων -συμπεριλαμβανομένης της απόκτησης νέων μάχιμων μονάδων κρούσεως, της αναζωογόνησης των ελληνικών ναυπηγείων, και της εφαρμογής του 12ετούς Μακροπρόθεσμου Προγραμματισμού Αμυντικών Εξοπλισμών (ΜΠΑΕ)- είναι πλέον η ιδανική στιγμή για να αναπτυχθεί μια εθνική στρατηγική που αντιμετωπίζει τις σύγχρονες απειλές. Η νέα προσέγγιση της κυβέρνησης δίνει έμφαση στις επενδύσεις σε drones, τις προηγμένες τεχνολογίες και τη συμμετοχή της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας σε εξοπλιστικά προγράμματα. Ένα κρίσιμο στοιχείο αυτής της προσπάθειας εκσυγχρονισμού είναι η ανάπτυξη της «Ασπίδας του Αχιλλέα», ενός πολυεπίπεδου συστήματος αεράμυνας που ενσωματώνει αντι-drone, αντιπυραυλικές, αντιαεροπορικές, αντιπλοϊκές και ανθυποβρυχιακές δυνατότητες. Ωστόσο η εθνική στρατηγική πρέπει να προηγείται οποιασδήποτε στρατιωτικής στρατηγικής, ενσωματώνοντας ευρύτερα ζητήματα αποτροπής και άμυνας. Η στρατηγική αυτή θα πρέπει να διαμορφωθεί με περιφερειακή προοπτική, λαμβάνοντας υπόψη την ασφάλεια του νησιωτικού χώρου και του ευρύτερου θαλάσσιου χώρου του Ελληνισμού. Πρέπει επίσης να ελέγξει το Αιγαίο, τις θαλάσσιες ζώνες νότια της Κρήτης και την Ανατολική Μεσόγειο, ενώ θα αντιμετωπίσει επιθετικές ενέργειες από εχθρικές δυνάμεις. Για να υποστηριχθούν αυτές οι προσπάθειες, η Εθνική Στρατηγική πρέπει να ενημερωθεί για την αντιμετώπιση των αναδυόμενων απειλών και τη διατήρηση της διαλειτουργικότητας με τους συμμάχους μέσω τυποποιημένων διαδικασιών και συμβατών αμυντικών συστημάτων.
Στρατηγικά θεμέλια: Στόχοι, μέθοδοι και μέσα
Η ανάπτυξη μιας νέας στρατηγικής ξεκινά με τον εντοπισμό των βασικών απειλών του Ελληνισμού. Ο σύγχρονος πόλεμος απαιτεί ολοένα και περισσότερο στρατηγική υπεροχή, με μια στροφή προς επιχειρήσεις πολλαπλών τομέων. Ενόψει ενός σχεδόν ομοτίμου αντιπάλου που λειτουργεί σε ένα περιβάλλον κατά της πρόσβασης/άρνησης περιοχής (A2/AD), η επίλυση τακτικών προκλήσεων είναι συχνά ευκολότερη από την αντιμετώπιση στρατηγικών και επιχειρησιακών διλημμάτων. Ωστόσο, η Ελλάδα πρέπει να διαπρέψει στο δεύτερο.
Ενώ οι προηγούμενες κρίσεις έχουν δείξει ελληνική τακτική και επιχειρησιακή επιτυχία, έχουν επίσης αποκαλύψει δαπανηρά στρατηγικά λάθη. Μια λανθασμένη στρατηγική σε μια σύγκρουση σχεδόν ομοτίμων θα μπορούσε να έχει καταστροφικές συνέπειες. Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση πρέπει να αναγνωρίζει και τους έξι επιχειρησιακούς τομείς του σύγχρονου πολέμου -κυβερνοχώρο, διάστημα, χερσαίο, ναυτικό, αεροπορικό και ανθρώπινο πεδίο- ο καθένας παρουσιάζει ευπάθειες και ευκαιρίες, ιδιαίτερα ο ανθρώπινος παράγοντας που είναι παραμελημένος. Ενώ οι τεχνολογικές εξελίξεις έχουν αυξήσει την πολυπλοκότητα του πολέμου, καθιστώντας τα παραδοσιακά συνδυασμένα όπλα και τις κοινές επιχειρήσεις ανεπαρκείς από μόνες τους. Η στρατηγική προοπτική είναι απαραίτητη.
Το όραμα για σύγχρονες Ένοπλες Δυνάμεις
Το μελλοντικό πεδίο μάχης εξελίσσεται ταχέως, αλλά ένας εξαιρετικά διασυνδεδεμένος στρατός με δυνατότητες πολλαπλών τομέων μπορεί να επιτευχθεί μέσω μιας καλά εκτελεσμένης εθνικής στρατηγικής. Ωστόσο, η επιτυχία σε τακτικό και επιχειρησιακό επίπεδο δεν έχει νόημα χωρίς ευθυγράμμιση με τους εθνικούς στρατηγικούς στόχους. Προτεραιότητα πρέπει να είναι η θέσπιση μιας ξεκάθαρης στρατηγικής πριν από τον καθορισμό του τρόπου καταπολέμησης σε ένα περιβάλλον πολλών τομέων.
Κατά τις νικηφόρες ναυμαχίες της Έλλης και της Λήμνου το 1912-13, ο ναύαρχος Κουντουριώτης τόνισε την αναγκαιότητα ολοκληρωτικού ελέγχου της θάλασσας για την επίτευξη στρατηγικών στόχων. Η σύγχρονη ναυτική σκέψη στην Ελλάδα έκτοτε αναγνώρισε ότι διαφορετικά ναυτικά θέατρα -κλειστές και ανοιχτές θάλασσες- απαιτούν ξεχωριστές ναυτικές στρατηγικές.
Αυτά μπορεί να περιλαμβάνουν αποφασιστικές δεσμεύσεις στόλου, τοπικό έλεγχο της θάλασσας, θαλάσσιους αποκλεισμούς, εμπορικές επιδρομές και λαϊκή θαλάσσια άμυνα, όλα υπαγορευμένα από την εθνική στρατηγική.
Από την άμυνα στην αποτροπή: Η εξελισσόμενη εθνική στρατηγική της Ελλάδας
Για το μεγαλύτερο μέρος του Ψυχρού Πολέμου, η Ελλάδα ακολούθησε μια στρατηγική γεωπολιτικού περιορισμού, επικεντρωμένη στην υπεράσπιση της ηπειρωτικής χώρας και των νησιών. Με την πάροδο του χρόνου, αυτό εξελίχθηκε σε μια στρατηγική αποτροπής με επίκεντρο τη διατήρηση μιας ισορροπίας δυνάμεων. Η σύγχρονη εθνική στρατηγική έχει τρία καθοριστικά στοιχεία:
Διασφάλιση της κυριαρχίας: Διεκδίκηση της θαλάσσιας κυριαρχίας της Ελλάδας, συμπεριλαμβανομένων των χωρικών υδάτων που εκτείνονται σε 12 ναυτικά μίλια, και άρνηση στην Τουρκία της ικανότητας να απειλήσει τον ελληνισμό.
Περιφερειακή κυριαρχία: Διασφάλιση της ελληνικής στρατηγικής υπεροχής σε περιοχές που γειτνιάζουν με την Ελλάδα, συμπεριλαμβανομένης της ασφάλειας της Κύπρου και των ευρύτερων θαλάσσιων ζωνών του Ελληνισμού.
Στρατηγική Ισορροπία Δυνάμεων: Διατήρηση ευνοϊκής ισορροπίας τόσο στη Μεσόγειο όσο και στο Αιγαίο για να αποτραπεί η κυριαρχία της Τουρκίας. Αυτή η εθνική στρατηγική απαιτεί μια αντίστοιχη ναυτική στρατηγική, που συνδέει τη ναυτική ισχύ με τον ευρύτερο πολιτικό στόχο της αποτροπής δυσμενών αλλαγών στην περιφερειακή ισορροπία δυνάμεων.
Στόχοι της Εθνικής Στρατηγικής της Ελλάδας
Μια ολοκληρωμένη εθνική στρατηγική πρέπει να επιτύχει τους ακόλουθους στόχους: Αποτροπή, καθυστέρηση και, εάν χρειαστεί, υποβάθμιση πιθανών τουρκικών στρατιωτικών επεμβάσεων, ιδιαίτερα σε διαφορές που αφορούν την Κύπρο και τη θαλάσσια κυριαρχία. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αρνηθούμε τον έλεγχο της Τουρκίας σε βασικές θαλάσσιες ζώνες και στρατηγικά σημεία ελέγχου διατηρώντας μια επίμονη ναυτική παρουσία στα αμφισβητούμενα ύδατα. Δημιουργία ζώνης A2/AD στο Αιγαίο με την ανάπτυξη ευέλικτων ναυτικών δυνάμεων, εναέριων μέσων, πυραυλικών συστημάτων και υποβρυχίων για την αποτροπή των τουρκικών θαλάσσιων ελιγμών. Εξασφάλιση κυριαρχίας στην Ανατολική Μεσόγειο μέσω δικτυοκεντρικών δυνατοτήτων ναυτικού και αεροπορίας, που υποστηρίζονται από προηγμένα συστήματα βαλλιστικών πυραύλων ικανών να απειλούν στρατηγικούς τουρκικούς στόχους. Αντιμετώπιση του δόγματος της γαλάζιας πατρίδας της Τουρκίας Η Τουρκία έχει ήδη αρχίσει να εφαρμόζει το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», επιδιώκοντας την περιφερειακή θαλάσσια κυριαρχία. Η απάντηση της Ελλάδας πρέπει να είναι σταθερή και στρατηγική. Πρώτον, η Ελλάδα πρέπει να εγκαταλείψει τους μη ρεαλιστικούς ναυπηγικούς στόχους και τα στατικά πολεμικά σχέδια που δεν αντιμετωπίζουν δυναμικές απειλές. Αντίθετα, η εθνική στρατηγική πρέπει να είναι ευέλικτη και προσαρμόσιμη στις εξελισσόμενες συνθήκες. Αυτό απαιτεί: Μια ρεαλιστική αξιολόγηση των αντιπάλων και των ευθυνών. Μια εθνική συναίνεση για την εθνική στρατηγική, που διασφαλίζει μακροπρόθεσμη πολιτική και οικονομική δέσμευση. Ένα Ναυτικό ικανό να διατηρήσει τη θαλάσσια υπεροχή και να εξασφαλίσει την ελευθερία ναυσιπλοΐας για την Ελλάδα. Έμφαση στην εκμετάλλευση των τρωτών σημείων της Τουρκίας, όπως η εξάρτησή της από το θαλάσσιο εμπόριο και τους ενεργειακούς δρόμους. Η ικανότητα στόχευσης κρίσιμων εχθρικών υποδομών και ελέγχου στρατηγικών θαλάσσιων σημείων ελέγχου, ασκώντας οικονομική και στρατιωτική πίεση. Μια ευκίνητη, απρόβλεπτη δύναμη που αξιοποιεί την ελληνική γεωγραφία για κινητικό πλεονέκτημα σε λειτουργίες πολλαπλών τομέων.
Η πορεία προς τα εμπρός δείχνει Ενίσχυση των Ενόπλων Δυνάμεων μέσω Δράσης
Πέρα από τον στρατηγικό σχεδιασμό, η Ελλάδα πρέπει να επιδεικνύει καθημερινά τη στρατιωτική ισχύ της μέσω: Συνεχούς ναυτικής παρουσίας σε κρίσιμα νερά. Κοινές ασκήσεις με τις συμμαχικές ένοπλες δυνάμεις για τη βελτίωση των επιχειρησιακών αντιλήψεων. Τακτικές επαναξιολογήσεις στρατηγικής για να διασφαλιστεί η προσαρμοστικότητα. Ένας ισχυρός, ικανός Στρατός απαιτεί επενδύσεις. Μια ενημερωμένη δομή δύναμης θα προκύψει από αυτό το στρατηγικό όραμα, αναγκάζοντας τους Έλληνες νομοθέτες και το κοινό να αναγνωρίσουν την επείγουσα ανάγκη για αμυντική επέκταση. Η αποτυχία να ενεργήσει αποφασιστικά κινδυνεύει να εκχωρήσει τη στρατηγική πρωτοβουλία στην Τουρκία – κάτι που η Ελλάδα δεν μπορεί να αντέξει οικονομικά. Η ώρα για μια τολμηρή εθνική στρατηγική είναι τώρα.
*Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security (INIS), του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).
