του Πλάμεν Τόντσεφ
Στις 18 Δεκεμβρίου 2025, η αμερικανική κυβέρνηση ανακοίνωσε την πώληση οπλικών συστημάτων αξίας 11 δισ. δολαρίων στην Ταϊβάν. Αυτό το πακέτο είναι το μεγαλύτερο στην ιστορία και περιλαμβάνει πυραύλους πυροβολικού υψηλής κινητικότητας HIMARS, τακτικούς πυραύλους ATACMS, αυτοκινούμενα συστήματα οβιδοβόλων, μη επανδρωμένα αεροσκάφη, πυραύλους Javelin και TOW, όπως και ανταλλακτικά για ελικόπτερα και πυραύλους. Σημειωτέον, η απόφαση αυτή ακολουθεί κατά πόδας την πώληση ανταλλακτικών και εξαρτημάτων αξίας 330 εκατ. δολαρίων που ανακοινώθηκε στις 14 Νοεμβρίου.
H αντίδραση της Κίνας δεν άργησε και έλαβε την μορφή μεγάλης κλίμακας στρατιωτικών ασκήσεων με πραγματικά πυρά. Τα γυμνάσια αυτά, με την κωδική ονομασία «Αποστολή Δικαιοσύνης-2025», ήταν τα μεγαλύτερα που έχουν πραγματοποιηθεί ποτέ γύρω από την αυτοδιοικούμενη νήσο ως προς την δέσμευση περιοχών και την συμμετοχή των κινεζικών ενόπλων δυνάμεων.
Ελιγμοί της διοίκησης Τραμπ στο θέμα της Ταϊβάν
Αίσθηση είχαν προκαλέσει κατά την μεγαλύτερη διάρκεια του 2025 τα σημάδια αποστασιοποίησης της Ουάσινγκτον από την Ταϊπέι. Παρά την τεράστια επένδυση που πραγματοποιεί στην Αριζόνα ο κολοσσός TSMC, η κυβέρνηση της Ταϊβάν δοκίμασε δυσάρεστη έκπληξη με τους ανταποδοτικούς αμερικανικούς δασμούς ύψους 20%, έστω και με κάποιες εξαιρέσεις για συγκεκριμένα προϊόντα υψηλής τεχνολογίας. Στους δασμούς προστέθηκε η δήλωση του Αμερικανού Υπουργού Εμπορίου Χάουαρντ Λάτνικ ότι η παραγωγή προηγμένων ημιαγωγών θα έπρεπε να διαμοιραστεί μεταξύ των ΗΠΑ και της Ταϊβάν εξ ημισείας, ειδάλλως η Ουάσιγκτον δεν θα είχε λόγο να προστατεύει την αυτοδιοικούμενη νήσο. Το επιχείρημα που προβάλλεται από Αμερικανούς αξιωματούχους και αναλυτές είναι ότι η ηγετική θέση της Ταϊβάν στα μικροτσίπ τελευταίας γενιάς συνιστά επικίνδυνη εξάρτηση των ΗΠΑ, ιδίως σε περίπτωση απόβασης των κινεζικών ενόπλων δυνάμεων στην νήσο.
Ακόμη πιο ανησυχητικά για την Ταϊπέι ήταν τα μηνύματα σε θέματα πολιτικής και στρατιωτικής συνεργασίας. Το περασμένο καλοκαίρι η κυβέρνηση των ΗΠΑ αρνήθηκε να εκδώσει βίζα εισόδου στον εκλεγμένο Ταϊβανέζο πρόεδρο Λάι Τσινγκ-τε και ακολούθησε το πάγωμα εγκεκριμένης στρατιωτικής βοήθειας αξίας 400 εκατ. δολαρίων προς την Ταϊβάν. Οι αποφάσεις αυτές σαφέστατα υπαγορεύτηκαν από την επιθυμία του Ντόναλντ Τραμπ να μην διαταραχθούν οι παρατεταμένες εμπορικές διαπραγματεύσεις με το Πεκίνο εκείνη την εποχή και να μην τεθεί σε κίνδυνο η συνάντηση κορυφής με τον Κινέζο ομόλογό του Σι Τζινπίνγκ, η οποία έλαβε χώρα στις 30 Οκτωβρίου στην Νότια Κορέα.
Ωστόσο, μόλις δύο εβδομάδες αργότερα ανακοινώθηκε το ξεμπλοκάρισμα στρατιωτικής βοήθειας ύψους 330 εκατ. δολαρίων, για να ακολουθήσει το πακέτο των 11 δισ. δολαρίων. Πρόκειται άραγε για αναθεώρηση της αρχικής στάσης της Ουάσινγκτον έναντι της Ταϊβάν;
Η νέα θέση της Ταϊβάν στην υψηλή στρατηγική των ΗΠΑ
Αυτές οι εξελίξεις πρέπει να διαβαστούν συνδυαστικά με την νέα αμερικανική Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας που δημοσιεύθηκε πρόσφατα. Ο Ινδο-Ειρηνικός δεν θεωρείται πια το κύριο θέατρο στην υψηλή στρατηγική των ΗΠΑ – μια θέση που καταλαμβάνει το Δυτικό Ημισφαίριο και η στρατιωτική επέμβαση στην Βενεζουέλα καταδεικνύει περίτρανα αυτήν την προτεραιότητα για την Ουάσινγκτον. Σημειωτέον, η Κίνα δεν χαρακτηρίζεται ευκρινώς ως «στρατηγικός αντίπαλος». Ταυτόχρονα, όμως, στο εν λόγω κείμενο προβλέπεται συνέχεια στην υποστήριξη της Ταϊβάν, αν και με διαφορετικούς τρόπους και σε διαφορετικό βαθμό προσήλωσης.
Αφενός, για πρώτη φορά δεν αναφέρεται ρητά η «αντίθεση» των ΗΠΑ στην μονομερή αλλαγή του status quo, η οποία υποβαθμίζεται με την φράση περί «μη υποστήριξης» ενός τέτοιου ενδεχόμενου. Αφετέρου, αναγνωρίζεται εκ νέου η γεωστρατηγική σημασία του αναχώματος της πρώτης αλυσίδας νήσων, κρίσιμο κρίκο της οποίας αποτελεί η Ταϊβάν, και τονίζεται η ανάγκη διατήρησης στρατιωτικής υπεροχής (military overmatch), προφανώς έναντι της Κίνας.
Ταυτόχρονα, προκρίνεται η μεταφορά ευθυνών και οικονομικών βαρών στην ίδια την Ταϊβάν, την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα και την Αυστραλία, με τις προτροπές όλοι αυτοί οι εταίροι των ΗΠΑ να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες τους. Είναι σαφές ότι, ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ επιδιώκει να μειώσει αισθητά την πιθανότητα άμεσης στρατιωτικής εμπλοκής των ΗΠΑ σε συρράξεις στον Ινδο-Ειρηνικό, αυτό δεν τον εμποδίζει να προωθεί με ζήλο τις πωλήσεις αμερικανικών οπλικών συστημάτων στην περιοχή, όπως ακριβώς πράττει και στην Ευρώπη. Αυτή ακριβώς η λογική διέπει και το πρόσφατο πακέτο αξίας 11 δισ. δολαρίων για την Ταϊβάν.
Είναι γεγονός ότι οι ομοϊδεάτες της Δύσης στην Ανατολική Ασία αυξάνουν τις στρατιωτικές δαπάνες τους το 2026, π.χ. η Ιαπωνία στα 58 δισ. δολάρια και η Νότια Κορέα στα 45 δισ. δολάρια. Οι δε αρχές της Ταϊβάν έχουν δεσμευτεί έως το 2030 οι αμυντικές δαπάνες της αυτοδιοικούμενης νήσου να αντιστοιχούν στο 5% του ΑΕΠ της, αν και ο Λευκός Οίκος επιμένει πως το ποσοστό αυτό θα έπρεπε να είναι τουλάχιστον 10%. Την ίδια στιγμή, ο Ταϊβανέζος πρόεδρος Λάι αντιμετωπίζει σοβαρές δυσκολίες να περάσει τον σχετικό προϋπολογισμό από την Βουλή, στην οποία έχουν την πλειοψηφία τα κόμματα της αντιπολίτευσης.
Η Ταϊβάν παραμένει με διαφορά το πιο ακανθώδες θέμα στις σινο-αμερικανικές σχέσεις και η πιο επικίνδυνη εστία ανάφλεξης παγκοσμίως. Όπως αναμενόταν, είχε την τιμητική της στο πρωτοχρονιάτικο διάγγελμα του Σι Τζινπίνγκ, ο οποίος δεν παρέλειψε να τονίσει για πολλοστή φορά ότι είναι ιστορικά νομοτελειακή και αναπόφευκτη η επιστροφή της αυτοδιοικούμενης νήσου στην «μητέρα πατρίδα».
Είναι προφανές ότι η παραδοσιακά υποστηρικτική στάση της Ουάσινγκτον έναντι της Ταϊπέι επανακαθορίζεται και τίθεται σε νέα βάση, σε συνδυασμό με τις μεταβολές στο σινο-αμερικανικό ισοζύγιο ισχύος. Χωρίς να ισοδυναμεί με εγκατάλειψη της Ταϊβάν, υποβαθμίζει την ομπρέλα ασφαλείας που προσέφεραν μεταπολεμικά οι ΗΠΑ και περιορίζεται σε πωλήσεις όπλων, ενώ επιδιώκει να εμπλέξει σε μεγαλύτερο βαθμό άλλες χώρες της περιοχής. Μια εξίσωση με πολλούς αγνώστους κι ένα νέο σκηνικό, πολύπλοκο και δυσανάγνωστο, όπως προβλέπεται να είναι ολόκληρη η υφήλιος το 2026.
(*) Ο Πλάμεν Τόντσεφ είναι επικεφαλής του Τμήματος Ασιατικών Σπουδών, Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ)
