Ο Γεώργιος Τσομπάνογλου, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου δεν είναι τυχαία περίπτωση ακαδημαϊκού. Έχει ασχοληθεί με πολιτικές έννοιες, και έννοιες που αφορούν την κοινωνία γενικότερα και τις τοπικές κοινωνίες ειδικότερα και δεν είναι ευρύτερα γνωστές.
Έγραψε ένα βιβλίο με τίτλο Αμοιβαιότητα: “Συγκροτώντας την αυτάρκεια της κοινωνικής οικονομίας” που κυκλοφορεί απο τις Εκδόσεις Παπαζήση και το οποίο θα παρουσιάσουμε σήμερα Παρασκευή στην Αίθουσα Νερού του Δημαρχείου Θεσσαλονίκης απο τις 6μμ-τις 8μμ το απόγευμα.
Είναι ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο το οποίο μας εισάγει σε πρακτικές που ενώ έχουν αναπτυχθεί στην Ευρώπη, ούτε ως σπέρματα υπάρχουν στην Ελλάδα. Επιχειρήθηκε πριν μερικά χρόνια να εφαρμοσθούν πειραματικά σε ορισμένες περιοχές αλλά ο αθηναϊκό Μινώταυρος τις κατάπιε. Τίποτε που δεν θα είναι υπο τον άμεσο έλεγχο της εκτελεστικής εξουσίας την οποία ελέγχει ένας πρωθυπουργός με δικτατορικές αρμοδιότητες δεν αναπτύσσεται στην χώρα, παρά το γεγονός ότι αποδεδιεγμένα η συγκεκριμένη πολιτική θα έδινε πρακτικά αποτελέσματα. Ο φόβος της αποκέντρωσης είναι κυρίαρχος στο αθηναϊκό σύστημα.
Και όμως, οι πρακτικές που περιγράφει στο βιβλίο του ο κ. Τσομπάνογλου έχουν δώσει λύσεις σε αρκετά προβλήματα των ευρωπαϊκών κοινωνιών, πλην Ελλάδος.
Θα μιλήσουμε, λοιπόν, για την έννοια της Αμοιβαιότητας που συχνά παραβλέπεται, αλλά αποτελεί το θεμέλιο μιας δίκαιης κοινωνίας. Όχι απλώς ως ηθική στάση, αλλά ως πολιτικό και κοινωνικό εργαλείο.
Ο καθηγητής Γιώργος Τσομπάνογλου μάς θυμίζει ότι η αμοιβαιότητα δεν είναι απλώς ένα όμορφο ιδανικό. Είναι βασικός πυρήνας του κοινωνικού κεφαλαίου — δηλαδή των άυλων πόρων που ενώνουν τις κοινότητες, ενισχύουν την εμπιστοσύνη, και δημιουργούν συμμετοχική ανάπτυξη.
Σε έναν κόσμο που διολισθαίνει σε υπερσυγκεντρωτικά διοικητικά σχήματα, όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται μακριά από τις ανάγκες των ανθρώπων, η έννοια της τοπικότητας και της συνεργασίας αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Και αυτό δεν αφορά μόνο την Ελλάδα ή την Ευρώπη. Είναι παγκόσμιο ζήτημα, από τις γειτονιές των πόλεων μέχρι τις αγροτικές κοινότητες της Λατινικής Αμερικής.
Στην Ευρώπη βλέπουμε ότι η ενίσχυση της κοινωνικής οικονομίας είναι στο επίκεντρο πολιτικών για την απασχόληση, την επιχειρηματικότητα και τη συνοχή. Αλλά ποιος συμμετέχει; Ποιος έχει φωνή; Χωρίς την εμπλοκή των κοινοτήτων, χωρίς τη θεσμοθέτηση της συμμετοχικής διακυβέρνησης, η ανάπτυξη γίνεται υπόθεση των λίγων.
Στην Ελλάδα, αυτό γίνεται ακόμα πιο έντονο. Ο αγροτικός τομέας, οι συνεταιρισμοί, οι τοπικές κοινότητες, έχουν ιστορικά αποκλειστεί από τα κέντρα λήψης αποφάσεων. Η αδυναμία αποκέντρωσης και η έλλειψη εμπιστοσύνης προς τους τοπικούς θεσμούς έχουν διαβρώσει την κοινωνική συνοχή.
Χρειαζόμαστε λοιπόν μια νέα προσέγγιση. Μια προσέγγιση που:
αναγνωρίζει τη συλλογική γνώση των κοινοτήτων·
θεσπίζει μηχανισμούς τοπικής δημοκρατίας και αντιπροσώπευσης·
ενισχύει την κοινωνική καινοτομία, όχι με κέντρο τα κέρδη, αλλά τις ανάγκες.
Και το ερώτημα σήμερα είναι: Ποια κοινωνία θέλουμε; Μια κοινωνία που δίνει φωνή στους αόρατους; Που σπάει τις κάθετες σχέσεις εξουσίας και οικοδομεί οριζόντιες, συμμετοχικές μορφές διακυβέρνησης;
Η απάντηση βρίσκεται στην επανεφεύρεση της αμοιβαιότητας, όχι ως ρομαντικής ιδέας, αλλά ως στρατηγικής για τη δημοκρατία, την ισότητα και την κοινωνική ανθεκτικότητα.
