του Χαρίτωνος Σάρλ Χιντίρογλου, Ομότιμου Καθηγητή Βιολογίας ΑΠΘ
Χωρίς προλογικά και εισαγωγικά σημειώματα, έτσι έχουν τα συμβάντα μιας ιστορίας που ξεπερνά τα >50 έτη. Ναι. Καλά διαβάσατε, μισός αιώνας πέρασε για να φτάσουμε στο σχεδόν KATI.
Σε ενεστώτα χρόνο, παρά τις αγωνιώδεις προσπάθειες να πείσουμε τους διοικούντες διαπιστώνουμε ώτα μη ακουόντων και οφθαλμούς ερμητικά κλειστούς. Αντιθέτως η ΕΕ ενέταξε στους κεντρικούς στόχους, την ενσωμάτωση των Ευρωπαϊκών Συλλογών Φυσικής Ιστορίας στον οδικό χάρτη του Ευρωπαϊκού Στρατηγικού Φόρουμ για τις Υποδομές Έρευνας (ESFRI). Έτσι, σκοπός της παρούσης αναφοράς, για μια φορά ακόμα, είναι η ανάδειξη της προτεραιότητας δημιουργίας του ΑΜΦΙΘ στην Περιφέρεια της Κεντρικής Μακεδονίας. Μιας Περιφέρειας που στερείται ενός τέτοιου τουριστικού προορισμού, τη στιγμή μάλιστα που στη χερσόνησο του ΑΙΜΟΥ, δραστηριοποιούνται τουλάχιστον 45 ΜΦΙ και στη Ν. Ελλάδα άλλα οκτώ. Στη Β. Ελλάδα συναντάμε τρία ΜΦΙ στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη. Η μόνη ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ χωρίς ΜΦΙ και με αδρανοποιημένα τα πολιτικά κέντρα αποφάσεων, παρά τις πολυετείς προσπάθειες, είναι η Κεντρική Μακεδονία.
Εδώ λοιπόν θα δοθεί ο βασικός προβληματισμός πάνω σ’ όλο το σκεπτικό του εγχειρήματος της δημιουργίας του ΑΜΦΙΘ, που δεν είναι άλλος από τις απαντήσεις στα ακόλουθα εφτά (7) ερωτήματα:
- Υπάρχουν κατάλληλες υποδομές για να δημιουργηθεί ένα Μουσείο Φυσικής Ιστορίας στην Θεσσαλονίκη (ΜΦΙΘ);
ΝΑΙ. Οι θητείες του αείμνηστου Δημάρχου μας Γιάννη Μπουτάρη και του Πρύτανη του ΑΠΘ κ.κ. Περικλή Μήτκα, υπήρξαν καθοριστικές για ότι έχουμε σήμερα ως κτηριακή υποδομή για το ΜΦΙ της πόλης. Με την απόφαση της Συγκλήτου του ΑΠΘ 2891/22-7-2014 & 2910/28-5-2015, ιδρύεται το «Αριστοτέλειο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Θεσσαλονίκης» (Α.Μ.Φ.Ι.Θ.) Το Α.Μ.Φ.Ι.Θ. συνιστά πρότυπο μουσειακό, ερευνητικό, εκπαιδευτικό και πολιτιστικό Κέντρο της Βόρειας Ελλάδας και της χώρας. Περιλαμβάνει δραστηριότητες καταγραφής, έρευνας, μελέτης, προβολής, έκθεσης, διατήρησης και εκπαίδευσης, οι οποίες αντιστοιχούν στα γνωστικά αντικείμενα διαχρονικής και σύγχρονης γεω-βιοποικιλότητας του ελληνικού χώρου. Η έδρα του βρίσκεται στα κτήρια της Ναυτικής Διοίκησης στον ΟΛΘ.
- Μπορεί η Θεσσαλονίκη να στηρίξει τη δημιουργία και λειτουργικότητα ενός Μουσείου Φυσικής Ιστορίας;
ΦΥΣΙΚΑ. Μια πόλη στην οποία εδρεύει ένα από τα μεγαλύτερα Πανεπιστήμια της χώρας και των Βαλκανίων, με ιστορικό αποτύπωμα ενός αιώνα η πρόοδος και η βιωσιμότητα του ΜΦΙ είναι εξασφαλισμένη. Τόσο το στελεχιακό δυναμικό του Ιδρύματος όσο και οι ανεκτίμητες συλλογές του αποτελούν εγγύηση στη δημιουργία ενός θεσμού με τεράστιες προοπτικές. Αρκεί να συνειδητοποιηθεί η σημαντικότητα του εγχειρήματος, ακόμα και από τη διοίκηση του ΑΠΘ.
- Ποια είναι τα οφέλη της δημιουργίας ενός Μουσείου Φυσικής Ιστορίας;
Σύμφωνα με πλήθος βιβλιογραφικών αναφορών τα οφέλη είναι πολλαπλά για όλες τις κλάσεις ηλικίας μιας κοινωνίας. Τα Μουσεία Φυσικής Ιστορίας αποβλέπουν στην ευαισθητοποίηση της κοινωνίας σε ζητήματα προστασίας και κατανόησης των περιβαλλοντικών ζητημάτων. Η ενδυνάμωση της γνώσης της κοινωνίας σε ζητήματα βιολογικής ποικιλότητας διασφαλίζει τη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων, τη διατήρηση της ανθρώπινης υγείας, την οικονομική σταθερότητα και τη βελτίωση της ποιότητας της ανθρώπινης ζωής. Τα κίνητρα που προσφέρουν οι δράσεις των ΜΦΙ στην ανάπτυξη άυλων αξιών για τις νέες γενιές αλλά και δεξαμενές ιδεών για την οικονομικής ανάπτυξης μιας χώρας ή των τοπικών αυτοδιοικήσεων, συνιστούν θεσμική κοινωνική υποδομή που επιδιώκει τη βιωσιμότητά της.
- Ποιος είναι ο ρόλος των ΜΦΙ;
Ο ρόλος τους αξιολογείται κρίσιμος στην πολιτιστική οικονομία καθώς υποστηρίζει την προώθηση των πόλεων ως πολιτιστικά κέντρα στην εγχώρια και διεθνή αγορά ικανοποιώντας απαιτήσεις και προσδοκίες από επισκέπτες και επενδυτές.
- Ποιο είναι το κοινωνικό αποτύπωμα των Μουσείων Φυσικής Ιστορίας;
Τα ΜΦΙ συνιστούν κέντρα προσέλκυσης όλων των κλάσεων ηλικίας μιας κοινωνίας σε κοινούς σκοπούς. Συνδράμει στον κοινωνικό γραμματισμό περιορίζοντας τον κοινωνικό αποκλεισμό και τις διαφορές μεταξύ των κλάσεων ηλικίας, εξαιτίας της τεχνολογικής ανάπτυξης. Ενδυναμώνει τη δημοκρατική συνείδηση και ανεκτικότητα της διαφορετικότητας. Σε κάθε περίπτωση η μουσειακή εκπαίδευση αναδεικνύεται μία από τις σημαντικότερες μορφές βιωματικής εκπαίδευσης.
- Πως εξασφαλίζεται η οικονομική αυτοδυναμία των ΜΦΙ;
Αρχής γενομένης μιας βασικής επένδυσης, τα ΜΦΙ αναζητούν πόρους από τις ακόλουθες πηγές: (1) θέσπιση συμβολικού και διαβαθμιζόμενου εισιτηρίου εισόδου, (2) οργάνωση εκπαιδευτικών προγραμμάτων (π.χ. θερινά σχολεία απασχόλησης, επιμορφωτικά προγράμματα μουσειακής εκπαίδευσης, προγράμματα δια βίου μάθησης, κ.ά.), (3) Διεκδικήσει χρηματοδοτήσεων από εθνικούς και ευρωπαϊκού πόρους, (4) προγράμματα παροχής υπηρεσιών, (5) Ανάπτυξη σημείων πώλησης αναμνηστικών (κ.ά.) Σε κάθε περίπτωση οι δυνατότητες οικονομικής ανάπτυξης και αυτοδυναμίας των ΜΦΙ στηρίζεται στους ανθρώπους που το στελεχώνουν και στις προσδοκίες των δημόσιων αρχών (τοπική αυτοδιοίκηση και υπουργεία).
- Ποια μπορεί να είναι τα πολιτικά οφέλη από την στήριξη δημιουργίας ενός ΜΦΙ;
Μπορεί η στήριξη δημιουργίας ενός ΜΦΙ να εμφανίζεται ως μια αδιάφορη πολιτική ενέργεια, ωστόσο οι εκτιμήσεις δείχνουν ακριβώς το αντίθετο. Δηλαδή, ενισχύουν το πολιτικό προφίλ όλων των συντελεστών που τα ενδυναμώνουν.
Στην Ελλάδα λειτουργούν έντεκα (11) ΜΦΙ, με τα δύο σημαντικότερα στην Αττική (ΜΦΙ Γουλανδρή και Αμαρουσίου) και το τρίτο, θα έλεγα κορυφαίο, το ΜΦΙ στο Ηράκλειο (Κρήτης). Και ενώ υπάρχουν ΜΦΙ σε μικρότερες πόλεις όπως Βόλο, Ξάνθη, Σέρρες, Αλεξανδρούπολη, Λέσβο, Μετέωρα, Ζάκυνθο, μια ανασκόπηση αποκάλυψε πως στο πολεοδομικό συγκρότημα των 2 εκατομμυρίων κατοίκων απουσιάζει η στοιχειώδης υποδομή ενός ΜΦΙ.
Έτσι προκύπτει το αναπάντητο ερώτημα, πως είναι δυνατό η Θεσσαλονίκη να στερείται μιας τέτοιας υποδομής, έχοντας εντός των τειχών της ένα ίδρυμα σαν το ΑΠΘ, που θα μπορούσε να παίξει καθοριστικό ρόλο στη δομή και λειτουργία του. Εάν η πολιτική απόφαση του Δημάρχου Ι. Μπουτάρη ήταν η ίδρυση του ΑΜΦΙΘ ήταν καθοριστική για το μέλλον του ΑΜΦΙΘ, η στήριξη της δημιουργίας του θα έχει πολλαπλασιαστικά οφέλη για όλους τους συντελεστές. Η πόλη θα αποκτήσει τα πλεονεκτήματα που έχουν άλλες γειτονικές περιοχές, η δε συνδεσιμότητά των ΜΦΙ της ευρύτερης γεωγραφικής περιοχής θα αποφέρει πολλαπλασιαστικά οφέλη στο σύνολο της ευρύτερης γεωγραφικής περιοχής της ΝΑ Ευρώπης.
Εδώ είμαστε για να δούμε το πνεύμα της Δημιουργικότητας των Ντόπιων Κέντρων Εξουσίας της πολιτικής, αυτοδιοίκητής και ακαδημαϊκής σκηνής της Κεντρικής Μακεδονίας.
*Χαρίτων Σαρλ Χιντήρογλου, Ομότιμος Καθηγητής ΑΠΘ, Μέλος του ΔΣ του ΑΜΦΙΘ
INTERNATIONAL MUSEUM DAY: Thessaloniki Deserves a Museum of Natural History
By Chariton Sarl Chintiroglou, Professor Emeritus of Biology, Aristotle University of Thessaloniki
No introductions, no preambles—this is the story of a struggle that spans over fifty years. Yes, you read that right—half a century has passed, and we are still nearly at square one.
Today, despite our persistent efforts to persuade those in power, we are met with deaf ears and firmly shut eyes. By contrast, the European Union has made the integration of European Natural History Collections a central goal, placing it on the roadmap of the European Strategy Forum on Research Infrastructures (ESFRI). The aim of this article, once again, is to emphasize the urgent need for the creation of the Aristotle Museum of Natural History of Thessaloniki (AMFITH) in the Region of Central Macedonia.
This is a region lacking such a touristic and educational destination, despite the fact that there are at least 45 Natural History Museums (NHMs) operating in the Balkans and another eight in Southern Greece. In Northern Greece, there are only three NHMs in Eastern Macedonia and Thrace. Central Macedonia is the only region entirely without an NHM—its political centers of decision-making remain inert, despite decades of efforts.
Let us now address the core considerations behind the initiative to create AMFITH, centered around the following seven key questions:
Are there suitable facilities to house a Natural History Museum in Thessaloniki?
YES. The tenures of the late Mayor Yiannis Boutaris and former AUTh Rector Periklis Mitkas were pivotal in establishing the current building infrastructure for Thessaloniki’s Natural History Museum. With Senate Decisions 2891/22-7-2014 and 2910/28-5-2015, the “Aristotle Museum of Natural History of Thessaloniki” (AMFITH) was officially founded. AMFITH is designed to be a model museum, research center, educational institution, and cultural hub for Northern Greece and beyond. Its operations cover the documentation, research, study, presentation, exhibition, conservation, and education on both historical and modern geo-biodiversity of the Greek territory. It is housed in the Naval Command buildings at the Port of Thessaloniki.
Can Thessaloniki support the creation and operation of a Natural History Museum?
ABSOLUTELY. Thessaloniki is home to one of the largest universities in Greece and the Balkans, with a century-long academic legacy. The success and sustainability of an NHM in the city are assured. The university’s personnel and its invaluable collections provide a strong foundation for establishing an institution with immense potential—provided that even the AUTh administration recognizes the importance of the endeavor.
What are the benefits of establishing a Natural History Museum?
Numerous academic sources highlight multiple benefits for all age groups in society. NHMs aim to raise public awareness about environmental protection and understanding. Enhancing societal knowledge about biodiversity supports the sustainable management of natural resources, public health, economic stability, and overall quality of life. The values fostered by NHMs enrich new generations and serve as incubators of ideas for local and national economic development. As such, they are vital social institutions striving for long-term viability.
What is the role of Natural History Museums?
Their role is critical within the cultural economy, as they promote cities as cultural hubs on both national and international stages—meeting the expectations of visitors and investors alike.
What is the social impact of Natural History Museums?
NHMs serve as magnets for people of all ages and backgrounds, uniting them around shared purposes. They promote social literacy, reduce exclusion and generational gaps brought on by technological change, and cultivate democratic awareness and tolerance. Museum-based education is one of the most important forms of experiential learning.
How is the financial sustainability of NHMs ensured?
Following an initial core investment, NHMs generate revenue through:
- A symbolic, tiered entrance fee
- Educational programs (e.g., summer camps, training programs, lifelong learning)
- National and European funding grants
- Service-providing programs
- Museum gift shops and souvenir points
Ultimately, financial sustainability hinges on the dedication of the staff and the vision of public institutions (local authorities and ministries).
What political benefits can stem from supporting the creation of an NHM?
Although support for an NHM may appear politically insignificant, the opposite is true. In reality, it enhances the political image of all those who champion it.
Currently, there are eleven NHMs operating in Greece. The most prominent ones are in Attica (the Goulandris NHM and the Marousi Museum) and arguably the finest is in Heraklion, Crete. There are NHMs even in smaller cities like Volos, Xanthi, Serres, Alexandroupoli, Lesvos, Meteora, and Zakynthos. Yet a metropolitan area of 2 million people like Thessaloniki lacks even the most basic NHM infrastructure.
This raises the unanswered question: how is it possible that Thessaloniki, home to the Aristotle University, lacks such a cultural and scientific institution? If the political decision by Mayor Boutaris to establish AMFITH was crucial for its future, then supporting its development will multiply the benefits for all stakeholders. The city will gain what neighboring regions already possess, and the connection between NHMs across the broader Southeast European area will yield positive spillover effects throughout the region.
Now is the time to test the spirit of creativity among the local centers of power—political, municipal, and academic—in Central Macedonia.
Chariton Sarl Chintiroglou
Professor Emeritus, Aristotle University of Thessaloniki
Board Member, AMFITH
