16 Ιουνίου 2025 | The Jerusalem Strategic Tribune
του Sinan Ciddi | Senior Fellow
Όταν το Ισραήλ επιτέθηκε στο Ιράν στις 13 Ιουνίου, ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν περίμενε αρκετές ώρες προτού εκδώσει μια φλογερή καταγγελία, κατηγορώντας τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου και το «δίκτυο σφαγών» του ότι «βάζει φωτιά σε ολόκληρη την περιοχή».
Ταυτόχρονα, όμως, η Άγκυρα πιθανότατα χαιρέτισε σιωπηλά τα πλήγματα κατά του περιφερειακού της αντιπάλου στην Τεχεράνη. Η Τουρκία έχει επωφεληθεί από τη σταδιακή εξασθένηση της ιρανικής επιρροής στην περιοχή λόγω των ισραηλινών ενεργειών.
Carpe Diem για την Τουρκία
Ο Ερντογάν βλέπει τα δεινά του Ιράν ως ευκαιρίες—κάτι που είναι πιο εμφανές στη Συρία. Με την ανατροπή του φιλοϊρανού Άσαντ, η Άγκυρα στηρίζει ενεργά το καθεστώς του Άχμεντ αλ-Σαράα, σκοπεύοντας να χρησιμοποιήσει τη Συρία ως προωθητήρα της τουρκικής ισχύος στη Μέση Ανατολή.
Η Τουρκία αρχίζει να παγιώνει την οικονομική της κυριαρχία στη Συρία, εξασφαλίζοντας σημαντικά έργα υποδομής. Παράλληλα με τη διατήρηση στρατιωτικής παρουσίας (περίπου 20.000 στρατιώτες), εκπαιδεύει και εξοπλίζει τον νέο συριακό στρατό, δηλώνοντας απερίφραστα ότι δεν σκοπεύει να αποσυρθεί σύντομα από τη χώρα.
Από την ισραηλινή σκοπιά, η Τουρκία όχι μόνο επιχειρεί να εκτοπίσει το Ιράν, αλλά και να αποδυναμώσει τη θέση του Ισραήλ στην περιοχή. Μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ, το Ισραήλ κατέστρεψε αρκετές συριακές στρατιωτικές βάσεις στις οποίες η Άγκυρα σχεδίαζε να σταθμεύσει μαχητικά F-16—κοντά σε ισραηλινές στρατιωτικές εγκαταστάσεις.
Ανατολική Μεσόγειος και “Γαλάζια Πατρίδα”
Το δόγμα «Γαλάζια Πατρίδα» (Mavi Vatan) του Ερντογάν καλεί σε επιθετική χρήση του τουρκικού ναυτικού για την επιβολή κυριαρχίας σε αμφισβητούμενες περιοχές του Αιγαίου. Τα τουρκικά πλοία προκαλούν συστηματικά ελληνικά και κυπριακά, ακόμη και εντός των αποκλειστικών οικονομικών τους ζωνών.
Οι διαμαρτυρίες της Ελλάδας και της Κύπρου αγνοούνται σε μεγάλο βαθμό από την Ε.Ε. και το ΝΑΤΟ, που θεωρούν την Τουρκία βασικό στρατιωτικό εταίρο απέναντι στη ρωσική απειλή και πιθανό διαμεσολαβητή μεταξύ Μόσχας και Κιέβου.
Τρωτά Σημεία της Άγκυρας
Οι Τούρκοι στρατηγικοί αναλυτές γνωρίζουν ότι μοιράζονται ένα κρίσιμο αδύναμο σημείο με το Ιράν, το οποίο κατέδειξαν οι ακριβείς ισραηλινές επιθέσεις: την έλλειψη αξιόπιστης αντιαεροπορικής άμυνας.
Ένας Τούρκος αναλυτής άμυνας πρότεινε πρόσφατα:
«Πρέπει να επενδύσουμε τα πάντα στον Iron Dome, στον Kaan-Hurjet (τουρκικά μαχητικά), σε αερομαχίες και προγράμματα πυραύλων. Θα παλέψουμε για 10 χρόνια, αλλά είναι προτιμότερο από το να καταλήξουμε σαν το Ιράν.»
Δεύτερο σοβαρό τρωτό σημείο είναι το οικονομικό. Η Τουρκία είναι βαθιά ενσωματωμένη στο παγκόσμιο χρηματοοικονομικό σύστημα, κάτι που της προσφέρει ανάπτυξη, αλλά ταυτόχρονα την καθιστά ευάλωτη σε διακοπές ροής κεφαλαίων λόγω πολιτικής αστάθειας. Αυτή η εξάρτηση είναι γνωστή στις ξένες κυβερνήσεις· τόσο ο Τραμπ όσο και ο Πούτιν έχουν απειλήσει να τη χρησιμοποιήσουν στο παρελθόν.
Το Βραχυπρόθεσμο Θέμα: Τα F-35
Ο πόλεμος Ισραήλ–Ιράν πιθανόν να ενισχύσει την τουρκική προσπάθεια επανένταξης στο πρόγραμμα των stealth μαχητικών F-35. Η Άγκυρα επανεκκίνησε την εκστρατεία αυτή μετά την ανάληψη καθηκόντων από τον Τραμπ στις αρχές του 2025. Ο Ερντογάν επιδιώκει συνάντηση στον Λευκό Οίκο, πιθανόν για να υποστηρίξει ότι μια μεγάλη δύναμη του ΝΑΤΟ όπως η Τουρκία χρειάζεται μια σύγχρονη αεροπορία για να εγγυηθεί την ειρήνη στη Συρία και να προστατεύσει μια ενδεχόμενη εκεχειρία Ρωσίας–Ουκρανίας.
Αυτή τη στιγμή, η αεράμυνα της Τουρκίας βασίζεται σε απαρχαιωμένα F-16 και σε ένα ανενεργό σύστημα S-400 που αγοράστηκε από τη Ρωσία το 2019. Ήταν αυτή η αγορά—παρά τις επανειλημμένες αμερικανικές προειδοποιήσεις—που οδήγησε στον αποκλεισμό της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35 και στην επιβολή κυρώσεων βάσει του νόμου CAATSA.
Γιατί οι ΗΠΑ Πρέπει να Προβληματιστούν
Η πιθανή παραχώρηση F-35 στην Τουρκία θα ανησυχούσε σοβαρά συμμάχους των ΗΠΑ όπως η Ελλάδα και το Ισραήλ, δεδομένης της εχθρικής τουρκικής στάσης. Για το Ισραήλ, κάτι τέτοιο θα παραβίαζε τη δέσμευση των ΗΠΑ για διατήρηση του «ποιοτικού στρατιωτικού πλεονεκτήματος» του Ισραήλ στην περιοχή.
Υπάρχουν και σοβαρά τεχνολογικά ζητήματα: Εάν η Τουρκία ενεργοποιήσει το S-400 αφότου αποκτήσει τα F-35, το ρωσικό σύστημα θα μπορούσε να συλλέξει κρίσιμες πληροφορίες για τα stealth χαρακτηριστικά των F-35 και να τις μεταφέρει στη Μόσχα. Παράλληλα, Τούρκοι μηχανικοί θα μπορούσαν να επιχειρήσουν αντίστροφη μηχανική στα F-35 για να ενισχύσουν το δικό τους μαχητικό πέμπτης γενιάς, το “Kaan”, το οποίο ακόμη δοκιμάζεται και δεν διαθέτει εγχώριο κινητήρα.
Αν τουρκικές εταιρείες αντιγράψουν εξαρτήματα του F-35, υπάρχει κίνδυνος να διαρρεύσουν σχέδια προς Ρωσία ή Κίνα. Το Πεντάγωνο βασίζεται στα F-35 για την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ για τις επόμενες δεκαετίες.
Συμπέρασμα
Ο Ερντογάν προσπαθεί να τοποθετήσει την Τουρκία ως κυρίαρχη δύναμη στην ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή, εκμεταλλευόμενος την κρίση του ιστορικού της αντιπάλου, του Ιράν. Ωστόσο, η Άγκυρα παραμένει ευάλωτη τόσο στρατιωτικά όσο και οικονομικά. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν πρέπει να της δώσουν το χέρι βοηθείας που θα της επιτρέψει να επιτύχει τις φιλοδοξίες της εις βάρος των στενότερων συμμάχων μας.
Ο Sinan Ciddi είναι Senior Fellow στο Foundation for Defense of Democracies, όπου συμμετέχει στο Turkey Program και στο Center on Economic and Financial Power. Τον βρίσκετε στο X: @sinanciddi.
