18 Ιουνίου 2025
Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν προσφέρθηκε να μεσολαβήσει για συνομιλίες μεταξύ Ισραήλ και Ιράν μετά την έναρξη της ισραηλινής στρατιωτικής εκστρατείας κατά του Ιράν. Ο Πούτιν είχε τηλεφωνική συνομιλία με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ στις 14 Ιουνίου. Σύμφωνα με τον Ρώσο προεδρικό σύμβουλο Γιούρι Ουσάκοφ, η συνομιλία επικεντρώθηκε στις ισραηλινές επιθέσεις και ο Πούτιν εξέφρασε ετοιμότητα να διαμεσολαβήσει. Ο επικεφαλής του Ρωσικού Ταμείου Άμεσων Επενδύσεων (RDIF), Κιρίλ Ντμιτρίεφ, που έχει εμπλακεί και στις ρωσικές διπλωματικές πρωτοβουλίες για Ουκρανία και ΗΠΑ, δήλωσε στις 15 Ιουνίου ότι η Ρωσία θα μπορούσε να διαδραματίσει «καθοριστικό ρόλο» στη μεσολάβηση. Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ επανέλαβε στις 16 Ιουνίου την προθυμία της Ρωσίας να μεσολαβήσει, σημειώνοντας ότι ο Πούτιν είχε τηλεφωνικές συνομιλίες και με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Νετανιάχου και με τον Ιρανό πρόεδρο Πεζεσκιάν, στις οποίες κάλεσε και τις δύο πλευρές να διαπραγματευτούν.
Ελάχιστες πιθανότητες για ουσιαστικές διαπραγματεύσεις
Παρά τις εκκλήσεις για επανέναρξη συνομιλιών ΗΠΑ–Ιράν ή Ισραήλ–Ιράν, είναι απίθανο να υπάρξει ειρηνική επίλυση στον πόλεμο Ισραήλ–Ιράν. Οι συνομιλίες για το πυρηνικό πρόγραμμα έχουν καταρρεύσει και καμία από τις δύο πλευρές δεν φαίνεται διατεθειμένη να προσέλθει στο τραπέζι της διπλωματίας. Το Ιράν ανακοίνωσε στις 13 Ιουνίου την αποχώρησή του από τις πυρηνικές συνομιλίες μετά τα πρώτα ισραηλινά πλήγματα, ενώ ο Πεζεσκιάν δήλωσε στις 14 Ιουνίου ότι το Ιράν δεν θα συμμετάσχει σε συνομιλίες όσο συνεχίζονται οι επιθέσεις. Σύμφωνα με το Axios, δύο πηγές ανέφεραν ότι το Ιράν δήλωσε πως θα επιστρέψει σε διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ μόνο αφού ολοκληρώσει τα αντίποινα. Αν και δυτικά ΜΜΕ μεταδίδουν ότι η Τεχεράνη ενδέχεται να επιστρέψει στο τραπέζι των συνομιλιών εφόσον οι ΗΠΑ δεν συμμετάσχουν στις ισραηλινές επιθέσεις, το Ιράν φαίνεται να διατηρεί αμετακίνητη τη θέση του για το πυρηνικό του πρόγραμμα, δείχνοντας απροθυμία για συμβιβασμό.
Ο εκπρόσωπος του ιρανικού ΥΠΕΞ, Εσμαΐλ Μπαγκαΐ, δήλωσε στις 16 Ιουνίου ότι το ιρανικό κοινοβούλιο ετοιμάζει σχέδιο νόμου για αποχώρηση από τη Συνθήκη Μη Διάδοσης Πυρηνικών Όπλων (NPT), ενέργεια την οποία η Τεχεράνη είχε προειδοποιήσει ότι θα υλοποιήσει εάν δεχτεί «εκβιασμό» από τις ΗΠΑ ή κυρώσεις τύπου «snapback» από το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία και τη Γερμανία. Η Ισραηλινή πρέσβειρα στη Ρωσία, Σιμόνα Χαλπερίν, δήλωσε στις 16 Ιουνίου ότι είναι «πολύ νωρίς» για να εξεταστεί μια μη στρατιωτική λύση στη σύγκρουση Ισραήλ–Ιράν.
Ο Πούτιν επιχειρεί να παρουσιαστεί ως διαμεσολαβητής προς τις ΗΠΑ
Ο Πούτιν φαίνεται να αξιοποιεί τη σύγκρουση Ισραήλ–Ιράν για να παρουσιαστεί στον πρόεδρο Τραμπ ως ικανός και πρόθυμος διαμεσολαβητής, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης προσπάθειας επανεκκίνησης των σχέσεων ΗΠΑ–Ρωσίας υπό ρωσικούς όρους. Στο παρελθόν είχε επιχειρήσει να διαμεσολαβήσει στις συνομιλίες ΗΠΑ–Ιράν για τα πυρηνικά, αλλά αυτές κατέρρευσαν πριν η Μόσχα προλάβει να αναλάβει ενεργό ρόλο.
Ο Ουσάκοφ δήλωσε στις 14 Ιουνίου ότι ο Πούτιν υπενθύμισε στον Τραμπ πως στη συνομιλία τους της 4ης Ιουνίου είχε προτείνει «συγκεκριμένα βήματα» για την επίτευξη «αμοιβαία αποδεκτών συμφωνιών» μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν και ότι και οι δύο πλευρές φέρονται να είναι πρόθυμες να επιστρέψουν στις διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα. Ο Πούτιν φαίνεται να επιδιώκει, μέσω της θέσης του στη σύγκρουση Ισραήλ–Ιράν, να δώσει την εικόνα ότι η Ρωσία είναι ανοιχτή σε αποκατάσταση των σχέσεων με τις ΗΠΑ χωρίς όμως να υποχωρήσει στο ουκρανικό μέτωπο.
Βασικά σημεία
- Η Ρωσία προσφέρεται να μεσολαβήσει στις συνομιλίες Ισραήλ–Ιράν: Ο πρόεδρος Πούτιν προσφέρθηκε να αναλάβει ρόλο διαμεσολαβητή μετά την έναρξη του πολέμου στις 13 Ιουνίου. Ωστόσο, η ουσιαστική πρόοδος στις διαπραγματεύσεις μεταξύ Ιράν, Ισραήλ και ΗΠΑ είναι απίθανη βραχυπρόθεσμα. Ο Πούτιν προσπαθεί να αξιοποιήσει τη σύγκρουση για να βελτιώσει τις σχέσεις με τις ΗΠΑ και να εξασφαλίσει παραχωρήσεις για την Ουκρανία.
- Αντιδράσεις του «Αντι-Άξονα» στον πόλεμο Ισραήλ–Ιράν: Ρωσία και Κίνα καταδίκασαν τις ισραηλινές επιθέσεις και υποστήριξαν διπλωματική επίλυση της κρίσης. Το Πεκίνο προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην υποστήριξη του διεθνούς δικαίου και τη διατήρηση στενών σχέσεων με το Ιράν και άλλους περιφερειακούς συμμάχους.
- Η περιορισμένη αξία της συμμαχίας Ρωσίας–Ιράν: Ο πόλεμος Ισραήλ–Ιράν δεν φαίνεται να επηρεάζει σοβαρά τη στρατιωτική συνεργασία Ρωσίας–Ιράν. Η Ρωσία σήμερα εξαρτάται λιγότερο από το Ιράν απ’ ό,τι στα πρώτα χρόνια του πολέμου στην Ουκρανία, γεγονός που υποδηλώνει την ασυμμετρία στη σχέση τους.
- Αστική συνεργασία Ρωσίας–Βόρειας Κορέας: Ρωσία και Βόρεια Κορέα επεκτείνουν οδικές, σιδηροδρομικές και αεροπορικές συνδέσεις για την προώθηση πολιτικής συνεργασίας. Η Πιονγκγιάνγκ μπορεί να χρησιμοποιήσει αυτές τις υποδομές για την αποστολή εργατών στη Ρωσία και την ενίσχυση της οικονομίας της.
- Ανταγωνισμός Κίνας–Ρωσίας στην Κεντρική Ασία: Ο Κινέζος ηγέτης Σι Τζινπίνγκ υπέγραψε συνθήκη φιλίας και διμερείς συμφωνίες με όλα τα κράτη της Κεντρικής Ασίας στη Σύνοδο Κίνα–Κεντρική Ασία στο Καζακστάν. Το Καζακστάν ανακοίνωσε την αγορά πυρηνικών εργοστασίων τόσο από τη Ρωσία όσο και από την Κίνα, γεγονός που υποδηλώνει την πολιτική εξισορρόπησης που ακολουθούν τα κράτη της περιοχής.
- Ο Χαμενεΐ απορρίπτει την «άνευ όρων παράδοση» και απειλεί τις ΗΠΑ με αντίποιναΟ Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, απέρριψε κατηγορηματικά την έκκληση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για «άνευ όρων παράδοση» της Τεχεράνης και προειδοποίησε ότι το Ιράν θα πλήξει τις Ηνωμένες Πολιτείες σε περίπτωση αμερικανικής εμπλοκής στη σύγκρουση Ισραήλ–Ιράν. Οι δηλώσεις του Χαμενεΐ επιβεβαιώνουν την εκτίμηση των CTP-ISW ότι η Τεχεράνη παραμένει αμετακίνητη στις διαπραγματευτικές της θέσεις για το πυρηνικό της πρόγραμμα, ενώ δεν δείχνει καμία πρόθεση προς επίλυση ή τερματισμό του πολέμου.
Σε τηλεοπτική του ομιλία στις 18 Ιουνίου, ο Χαμενεΐ τόνισε ότι το Ιράν «δεν θα υποταχθεί σε κανέναν όταν του επιβάλλονται όροι». Αντέδρασε σφοδρά σε ανάρτηση του Τραμπ στις 17 Ιουνίου, στην οποία ο Αμερικανός πρόεδρος ζητούσε από την Τεχεράνη «άνευ όρων παράδοση». Ο Ιρανός ηγέτης χαρακτήρισε τις δηλώσεις του Τραμπ «απαράδεκτες» και «απερίσκεπτες». Παράλληλα, προειδοποίησε ότι πιθανή εμπλοκή των ΗΠΑ θα προκαλέσει «αναμφισβήτητα ανεπανόρθωτη ζημιά» στις ίδιες τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι ΗΠΑ, στο μεταξύ, αποστέλλουν ενισχύσεις και στρατιωτικά μέσα στη Μέση Ανατολή, προκειμένου να «διατηρήσουν επιλογές για την υπεράσπιση αμερικανικών συμφερόντων και περιουσιακών στοιχείων».
Βασικά σημεία:
- Απόρριψη από Χαμενεΐ: Ο Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν απέρριψε την απαίτηση του Τραμπ για «άνευ όρων παράδοση» και απείλησε με αντίποινα εάν οι ΗΠΑ εμπλακούν ενεργά στον πόλεμο.
- Απειλές από τον «Άξονα της Αντίστασης»: Η Χεζμπολάχ, οι Χούθι και οι φιλοϊρανικές ιρακινές πολιτοφυλακές έχουν απειλήσει με αντίποινα σε περίπτωση αμερικανικής εμπλοκής.
- Αλλαγή ιρανικών σημείων εκτόξευσης: Οι ισραηλινές επιθέσεις ανάγκασαν το Ιράν να μεταφέρει τις βάσεις εκτόξευσης πυραύλων από τη δυτική στη κεντρική περιοχή της χώρας, γεγονός που απαιτεί χρήση πυραύλων μεγαλύτερης εμβέλειας για να πλήξουν ισραηλινούς στόχους.
- Δυσκολίες στην ιρανική στρατηγική: Το Ιράν φαίνεται να αντιμετωπίζει προβλήματα συντονισμού μαζικών πυραυλικών επιθέσεων, κάτι που αποτυπώνεται στον μειωμένο αριθμό εκτοξεύσεων τις τελευταίες ημέρες.
- Ανησυχίες για κοινωνική αναταραχή: Η ιρανική ηγεσία δείχνει να ανησυχεί για το ενδεχόμενο εσωτερικών ταραχών. Έχουν ληφθεί μέτρα προστασίας του καθεστώτος, ενώ το Ισραήλ έχει πλήξει στόχους που σχετίζονται με τον μηχανισμό εσωτερικής ασφάλειας του Ιράν.
