Yavuz Baydar
12 Φεβρουαρίου
Ο διορισμός του σκληροπυρηνικού εισαγγελέα Ακίν Γκιουρλέκ ως υπουργού Δικαιοσύνης σηματοδοτεί μια απροκάλυπτη σκλήρυνση της δικαστικής καταστολής. Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι η αντιπολίτευση φαίνεται καταδικασμένη να μαραζώσει υπό πίεση.
Στις 11 Φεβρουαρίου 2026, μέσα σε μια ημέρα καταιγιστικών συναντήσεων με κοινοβουλευτικές ομάδες, την «αντιπροσωπεία του Ιμραλί» του φιλοκουρδικού κόμματος DEM και τον πρωθυπουργό της Ελλάδας Κυριάκο Μητσοτάκη, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν φαίνεται να προχώρησε σε μια υπολογισμένη κίνηση που σηματοδοτεί το πέρασμα της Τουρκίας σε ένα ακόμη ιστορικό κατώφλι.
Ο διορισμός του εισαγγελέα Κωνσταντινούπολης Ακίν Γκιουρλέκ στο υπουργείο Δικαιοσύνης δεν αποτελεί απλώς ανασχηματισμό. Συνιστά την τοποθέτηση ενός δικαστικού «εκτελεστή», του οποίου η σταδιοδρομία έχει σημαδευτεί από τη δίωξη διαφωνούντων, ηγετών της αντιπολίτευσης και στελεχών της κοινωνίας των πολιτών.
Ολοκληρωτική εδραίωση και συνταγματικό «τελικό στάδιο»
Με αυτή τη μοναδική απόφαση, η Τουρκία παγιώνει ένα υπερ-συγκεντρωτικό, ακραία «ασφαλειοποιημένο» καθεστώς, αίροντας τα εναπομείναντα εμπόδια που τη χωρίζουν από μια μορφή σχεδόν ολοκληρωτικής διακυβέρνησης. Σε αυτό το πλαίσιο, η αντιπολίτευση συνεχίζει να υπάρχει είτε ως σχήμα συνάθροισης χωρίς ουσιαστική ισχύ είτε ως ανίσχυρες πολιτικές ομάδες για «διακοσμητική» παρουσία. Ο διορισμός συνιστά, συνεπώς, μια απροκάλυπτη κλιμάκωση στην επιδίωξη του Ερντογάν για αδιαμφισβήτητη εξουσία.
Το βιογραφικό του Γκιουρλέκ δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών. Ως πρόεδρος του 26ου Κακουργιοδικείου Κωνσταντινούπολης, καταδίκασε τον πρώην συμπρόεδρο του HDP Σελαχατίν Ντεμιρτάς σε σχεδόν πέντε χρόνια φυλάκιση για ομιλία του στις εκδηλώσεις του Νεβρόζ το 2013, κρίνοντάς τον ένοχο για «τρομοκρατική προπαγάνδα».
Επέβαλε ανάλογες ποινές στον εκλιπόντα Κούρδο πολιτικό Σιρί Σουρεγιά Οντέρ και στον αριστερό δικηγόρο Σελτσούκ Κοζαγκατσλί, ο οποίος καταδικάστηκε σε 11 χρόνια φυλάκιση μαζί με άλλους 19 δικηγόρους της προοδευτικής Ένωσης Σύγχρονων Δικηγόρων (ÇHD), σε μια υπόθεση που συμβόλιζε την ποινικοποίηση της ίδιας της νομικής υπεράσπισης.
Αργότερα, η τότε επικεφαλής του CHP στην Κωνσταντινούπολη, Τζανάν Καφταντζίογλου, καταδικάστηκε σε πάνω από εννέα χρόνια για αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενώ η πρόεδρος του Τουρκικού Ιατρικού Συλλόγου (TTB), Σεμπνέμ Κορούρ Φιντζαντζί, καταδικάστηκε σε 2,5 χρόνια.
Το 2024, αναβαθμισμένος σε επικεφαλής εισαγγελέα Κωνσταντινούπολης, ο Γκιουρλέκ ηγήθηκε της εκτεταμένης έρευνας για τον Δήμο Κωνσταντινούπολης, που οδήγησε στη σύλληψη του Εκρέμ Ιμάμογλου τον Μάρτιο του 2025 με κατηγορίες διαφθοράς, τις οποίες επικριτές θεωρούν κατασκευασμένες για την εξουδετέρωση ενός ισχυρού αντιπάλου. Κατατέθηκαν περισσότερες από 140 κατηγορίες σε βάρος του, που θα μπορούσαν να επισύρουν ποινές φυλάκισης χιλιάδων ετών, ενώ εκατοντάδες στελέχη του CHP βρέθηκαν στο στόχαστρο, μετά τις νίκες του κόμματος στις τοπικές εκλογές του 2024.
Ο επικεφαλής του CHP, Οζγκιούρ Οζέλ, αντιμετωπίζει έρευνες με ενδεχόμενο άρσης της ασυλίας του, ενώ ο φυλακισμένος δήμαρχος Ιμάμογλου βρίσκεται αντιμέτωπος με μια δίκη που ευρέως θεωρείται παρωδία, διαρρηγνύοντας τη δυναμική του κόμματος ενόψει των εκλογών του 2028. Η ανάδειξη του Γκιουρλέκ διασφαλίζει ότι οι διώξεις θα πολλαπλασιαστούν — από υποθέσεις διαφθοράς έως κατηγορίες περί «διασυνδέσεων με την τρομοκρατία» — παραλύοντας την οργανωτική συνοχή του CHP.
Η πορεία του αποτυπώνει αυτό που χαρακτηρίζεται ως «νομικός πόλεμος» (lawfare) του Ερντογάν: τη διαμόρφωση μιας Δικαιοσύνης προσαρμοσμένης στην προστασία του καθεστώτος και στην αποδόμηση των αντιπάλων του.
Ο διορισμός δεν συνδέεται με πρόωρες εκλογές — ο Ερντογάν δεν προτίθεται να προσφύγει στις κάλπες πριν τα τέλη του 2027 το νωρίτερο. Αντίθετα, πρόκειται για τη μεθοδική προετοιμασία του εκλογικού τοπίου, ώστε να μην υπάρξουν «ρωγμές» στη Δικαιοσύνη που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν νομικά προηγούμενα υπέρ της αντιπολίτευσης.
Όπως σημειώνει ο δημοσιογράφος Αλικάν Ουλουδάγ, οι διορισμοί σηματοδοτούν προετοιμασία για το 2028 και για ένα νέο Σύνταγμα, το οποίο θα προστατεύει όχι μόνο τη θέση του Ερντογάν αλλά και θα κατοχυρώνει συνταγματικά την πολιτική του ιδεολογία και τη δομή του καθεστώτος.
Το πλέον κρίσιμο στοιχείο είναι ότι, ως υπουργός Δικαιοσύνης, ο Γκιουρλέκ καθίσταται αυτομάτως πρόεδρος του Συμβουλίου Δικαστών και Εισαγγελέων (HSK), αποκτώντας εκτεταμένες αρμοδιότητες για διορισμούς, προαγωγές, μεταθέσεις και πειθαρχικές διαδικασίες σε βάρος όλων των δικαστών και εισαγγελέων της χώρας. Δεν πρόκειται για επιβράβευση, αλλά για την εγκατάσταση ενός «θεματοφύλακα» της συμμόρφωσης της Δικαιοσύνης στις επιταγές του καθεστώτος.
Η διπλή στρατηγική: Συντριβή του CHP, δελεασμός του DEM
Ιστορικοί παραλληλισμοί πλανώνται πάνω από αυτή τη συγκυρία. Κοινό χαρακτηριστικό των σκοτεινών καθεστώτων του περασμένου αιώνα ήταν ότι οι αυταρχικοί ηγέτες που δεν άφηναν τίποτα στην τύχη απολάμβαναν μακροβιότερη πολιτική κυριαρχία.
Σε αυτό το πλαίσιο, η κίνηση του Ερντογάν συνοδεύεται από μια σύνθετη «στρατηγική διπλής λαβής» που στοχεύει την κατακερματισμένη τουρκική αντιπολίτευση.
Στο ένα μέτωπο, το κοσμικό Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP) υφίσταται αδιάκοπη νομική πίεση. Μετά τις εντυπωσιακές νίκες του κόμματος στις τοπικές εκλογές του Μαρτίου 2024, η κυβέρνηση προχώρησε σε συλλήψεις δημάρχων, άνοιξε έρευνες για διαφθορά και επιχείρησε ακόμη και να ακυρώσει το συνέδριο ηγεσίας του CHP του 2023.
Δεν προκαλεί λοιπόν έκπληξη ότι η άμεση αντίδραση του προέδρου του CHP, Οζγκιούρ Οζέλ, στον διορισμό του Γκιουρλέκ — «η δουλειά μας μόλις έγινε πολύ δυσκολότερη» — καταδεικνύει πως το κόμμα αντιλαμβάνεται ότι ένας «νομικός τυφώνας κατηγορίας 5» πλησιάζει.
Στο αντίπαλο μέτωπο, αναπτύσσεται μια δελεαστική τακτική προς το φιλοκουρδικό κόμμα DEM: ο Ερντογάν και ο υπερεθνικιστής σύμμαχός του, Ντεβλέτ Μπαχτσελί, προβάλλουν το ενδεχόμενο αποφυλάκισης του Κούρδου ηγέτη Αμπντουλάχ Οτσαλάν ενώπιον του κόμματος.
Ως αποτέλεσμα — προφανώς κατ’ επιθυμία του Οτσαλάν, οι «ευχές» του οποίου εκλαμβάνονται ως κατευθυντήριες οδηγίες — το DEM συνεργάζεται με το κυβερνητικό πλαίσιο «Τουρκία χωρίς Τρομοκρατία», αποδέχεται μόνο ρητορικές παραχωρήσεις και εγκαταλείπει τα παραδοσιακά του αιτήματα για συλλογικά δικαιώματα. Του διαμηνύεται ότι δεν θα πρέπει να αναμένει ουσιαστικά ανταλλάγματα, αλλά να στηρίξει το μπλοκ εξουσίας στις συνταγματικές τροποποιήσεις που αποσκοπούν στη διασφάλιση της συνέχειας του σκληρού καθεστώτος — με την προοπτική, ενδεχομένως, της αποφυλάκισης του Οτσαλάν ή της βελτίωσης των συνθηκών κράτησής του.
Ο ίδιος ο Ερντογάν δήλωσε στις 11 Ιανουαρίου ότι «αυτή την κοινοβουλευτική περίοδο θα ολοκληρωθεί το έργο για το νέο Σύνταγμα», αποκαλύπτοντας ότι ειδική ομάδα στο κόμμα του επεξεργάζεται ήδη σχετικό σχέδιο — ένα σχέδιο που αποσκοπεί, ουσιαστικά, στο να του επιτρέψει να είναι εκ νέου υποψήφιος για την προεδρία χωρίς νομικά προσκόμματα. Για τον σκοπό αυτό, το κυβερνητικό μπλοκ χρειάζεται επειγόντως τη στήριξη της 57μελούς κοινοβουλευτικής ομάδας του DEM.
Ειρωνεία μέσα σε μια χαοτική ημέρα: η «αντιπροσωπεία του Ιμραλί» του DEM συναντήθηκε με τον Ερντογάν την ίδια ημέρα που ο Γκιουρλέκ ορκιζόταν υπουργός — σε μια σκηνοθετημένη αντίστιξη με τη σφοδρή συμπλοκή μεταξύ βουλευτών του CHP και του κυβερνώντος κόμματος, που είχε ξεσπάσει λίγες ώρες νωρίτερα στην αίθουσα της Ολομέλειας.
Ο συμβολισμός ήταν έντονος: μέλη του CHP με εμφανή σημάδια από χειροδικίες, την ώρα που εκπρόσωποι του DEM χαμογελούσαν δίπλα στον Ερντογάν σε φωτογραφικές λήψεις, σαν το Κοινοβούλιο να λειτουργούσε με «ελβετικού επιπέδου ευπρέπεια».
Τα δύο μεγαλύτερα κόμματα της αντιπολίτευσης, που κάποτε θεωρούνταν δυνητικοί σύμμαχοι και μετέδιδαν ελπίδα, ακολουθούν πλέον αποκλίνουσες πορείες — το CHP αντιμέτωπο με μια υπαρξιακή «νομική πολιορκία», το DEM παγιδευμένο σε μια «ειρηνευτική διαδικασία» ελεγχόμενη από το καθεστώς, με τον κίνδυνο να μετατραπεί σε πιστό διακοσμητικό συμπλήρωμα.
Αυτή η στρατηγική — «δικαστικό σφυρί» κατά του CHP, «βελούδινο γάντι» προς το DEM — αξιοποιεί τα ρήγματα. Εν μέσω μιας ολοένα βαθύτερης οικονομικής κρίσης που διαβρώνει την αγοραστική δύναμη των λαϊκών στρωμάτων, η κοσμική βάση του CHP αντιδρά στις κουρδικές παραχωρήσεις, ενώ το DEM καλείται να συγκρατήσει μια εκλογική βάση όλο και πιο συγκεχυμένη και — λόγω της υποχώρησης των Κούρδων στη Συρία — οργισμένη.
Οι σύμμαχοι του Ερντογάν από το MHP κλιμακώνουν τη ρητορική: δαιμονοποιούν το CHP ως «σάπιο μέχρι τον πυρήνα» και δελεάζουν το DEM με τον αντικατοπτρισμό ενός «κουρδικού ανοίγματος». Το αποτέλεσμα; Η αντιπολίτευση κατακερματίζεται, θυμίζοντας το μοντέλο «ελεγχόμενου πλουραλισμού» του Αζερμπαϊτζάν — ή πρότυπα κρατών της Κεντρικής Ασίας.
Ο Ερντογάν έχει — για ακόμη μία φορά — τον χρόνο με το μέρος του: μια σταθερή συμμαχία με τον Τραμπ, βασισμένη σε αμοιβαία εκτίμηση, οι χλιαρές αντιδράσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης που δίνουν προτεραιότητα στη συνεργασία στον τομέα της άμυνας, καθώς και η παγκόσμια δημοκρατική οπισθοδρόμηση δημιουργούν ευνοϊκές συνθήκες για εσωτερική καταστολή. Γνωρίζει ότι δύσκολα θα υπάρξουν εμπόδια στην πορεία του.
Κανένας σύμμαχος της Τουρκίας, όπως φαίνεται, δεν δείχνει να ανησυχεί ιδιαίτερα για το γεγονός ότι η χώρα κατέχει το αρνητικό ρεκόρ, στο πλαίσιο της δυτικής συμμαχίας, ως προς τον αριθμό των πολιτικών κρατουμένων.
Σύμφωνα με τον βουλευτή του DEM Ομέρ Φαρούκ Γκεργκερλίογλου, πολιτικό που παρακολουθεί συστηματικά τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, «τουλάχιστον 40.000» άνθρωποι βρίσκονται στις τουρκικές φυλακές — δήμαρχοι του CHP, Κούρδοι πολιτικοί όπως ο Σελαχατίν Ντεμιρτάς, ακτιβιστές της κοινωνίας των πολιτών όπως ο Οσμάν Καβάλα ή η Τσιγντέμ Ματέρ, εκδότες που συνδέονται με το κίνημα Γκιουλέν όπως ο Χινταγιέτ Καρατζά, αριστεροί δικηγόροι όπως ο Σελτσούκ Κοζαγκατσλί… δημοσιογράφοι και πολλοί ακόμη.
Ένας ακόμη «Ρουβίκωνας» έχει διαβεί. Όσα διαγράφονται στη συνέχεια είναι δυσοίωνα προβλέψιμα: η Τουρκία ολισθαίνει προς μια μορφή ολοκληρωτικής τάξης, όπου η Δικαιοσύνη υπηρετεί την εξουσία, η αντιπολίτευση αποδυναμώνεται μέσω της νομικής εργαλειοποίησης και η διατήρηση του καθεστώτος υπερισχύει της δημοκρατίας.
Απομένει, ωστόσο, μία επιφύλαξη: η τουρκική κοινωνία, όσο πολωμένη και τραυματισμένη κι αν είναι, διαθέτει υπερβολικά σύνθετη πολιτική και κοινωνική δομή για να ανασχηματιστεί πλήρως κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση του ηγέτη της.
Το Palomar διατίθεται δωρεάν, όμως για να στηρίξετε την προσπάθειά μου (Yavuz Baydar) υπέρ της ανεξάρτητης δημοσιογραφίας, θα εκτιμούσα αν εξετάζατε το ενδεχόμενο να εγγραφείτε ως συνδρομητές επί πληρωμή. Αυτό βοηθά να παραμείνει το Palomar βιώσιμο και προσβάσιμο σε όλους.
Σημείωση Ανιχνεύσεων: το κείμενο δημοσιεύθηκε στην σελίδα Palomar του διακεκριμένου τούρκου δημοσιογράφου Yavuz Baydar
