Ο Τζεμ Γκουρντενίζ, ο υπεύθυνος στρατηγικής πίσω από το δόγμα της Γαλάζιας Πατρίδας της Τουρκίας, προειδοποιεί ότι το ΝΑΤΟ καταρρέει και η ΕΕ επιδιώκει να εκμεταλλευτεί τη στρατηγική θέση της Τουρκίας, καθώς αντιμετωπίζει εσωτερική παρακμή και στρατιωτική ασημαντότητα. Ζητά ένα κυρίαρχο, ευρασιατικό μέλλον – με τους όρους της Τουρκίας.
Στη δεύτερη δεκαετία του 21ου αιώνα, σεισμικές γεωπολιτικές μετατοπίσεις ώθησαν τις παγκόσμιες δυνάμεις να επανεκτιμήσουν τη σημασία της θέσης της Τουρκίας στην Ευρασία. Αυτή η αυξανόμενη εστίαση -από την Ουάσιγκτον στη Μόσχα, τις Βρυξέλλες στο Πεκίνο- έχει ενταθεί καθώς το δυτικό μπλοκ υποφέρει από μια σειρά στρατηγικών ηττών, ιδίως στην Ουκρανία.
Για πάνω από δύο δεκαετίες, ο γεωπολιτικός προσανατολισμός της κυβέρνησης του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν παραμένει αντικείμενο έντονης συζήτησης, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Σήμερα, η συζήτηση αυτή έχει ενταθεί.
Ο προσανατολισμός της εξωτερικής πολιτικής της Τουρκίας έχει αποκτήσει νέο επείγοντα χαρακτήρα. Με τον Τραμπ να έχει επιστρέψει στον Λευκό Οίκο, το στρατιωτικό ρεκόρ του ΝΑΤΟ να είναι κουρελιασμένο και την ΕΕ να αγωνίζεται να επιβληθεί εν μέσω εσωτερικής αποσύνθεσης, οι στρατηγικές επιλογές της Τουρκίας έχουν πλέον βαρύτητα πολύ πέρα από τα σύνορά της.
Πρόσφατα μηνύματα από τις Βρυξέλλες υποδηλώνουν μια νέα ώθηση για την αναζωογόνηση της πορείας της Τουρκίας προς την ΕΕ μετά από δεκαετίες καθυστέρησης, απόρριψης και πολιτικής χειραγώγησης. Τα ανοίγματα αυτά έρχονται σε μια εποχή που η Τουρκική Δημοκρατία, ο δεύτερος μεγαλύτερος στρατός στο ΝΑΤΟ, δεν αντιμετωπίζεται από τις δυτικές πρωτεύουσες ως εταίρος αλλά ως ζώνη απομόνωσης έναντι των ανερχόμενων ευρασιατικών δυνάμεων και της περιφερειακής αστάθειας.
Ο υποναύαρχος εν αποστρατεία Τζεμ Γκουρντενίζ – εμπνευστής του ναυτικού δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» και ένα από τα γεωπολιτικά μυαλά της Τουρκίας – παραμένει βαθιά επιφυλακτικός. Γνωστός για τις κυριαρχικές του αντιλήψεις, την κεμαλική του στάση και τη σφοδρή του αντίθεση στη δυτική νεοαποικιακή επιρροή, ο Γκουρντενίζ προειδοποιεί εδώ και καιρό ότι η Τουρκία δεν πρέπει να συνδέσει το μέλλον της με την παρακμάζουσα Δύση.
Οι εμπειρίες του, συμπεριλαμβανομένων 3,5 ετών φυλάκισης με κατασκευασμένες κατηγορίες στην περιβόητη υπόθεση «Σφυροδρέπανο» με επικεφαλής το γκιουλενιστικό δίκτυο (FETO), έχουν εδραιώσει ακόμη περισσότερο την άποψή του ότι η Τουρκία πρέπει να χαράξει μια ανεξάρτητη, ευρασιατική πορεία.
Σε μία εκτενή συνέντευξη στο The Cradle, ο Γκουρντενίζ εξετάζει την αναδιάταξη της παγκόσμιας ισχύος, τις αποτυχίες της νεοταξικής πολιτικής στη Δυτική Ασία, την οικονομική κατάρρευση του συστήματος υπό την ηγεσία των ΗΠΑ και τους κινδύνους της συνεχιζόμενης εμπλοκής της Τουρκίας σε υπερατλαντικές δομές που δεν εξυπηρετούν πλέον τα εθνικά της συμφέροντα.
Η συνέντευξη έχει επεξεργαστεί για λόγους έκτασης και σαφήνειας.
The Cradle: Με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να έχει επιστρέψει στην εξουσία και τον πόλεμο στην Ουκρανία να εκθέτει τις αδυναμίες του ΝΑΤΟ, πώς πρέπει να κατανοήσουμε τη ρήξη στην υπό δυτική ηγεσία παγκόσμια τάξη;
Γκουρντενίζ: Είμαστε μάρτυρες της δεύτερης μεγάλης διάσπασης της παγκόσμιας τάξης ασφαλείας μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η πρώτη ήρθε μετά το 1990, όταν η Σοβιετική Ένωση διαλύθηκε οικειοθελώς και η Ουάσινγκτον επέκτεινε γρήγορα την επιρροή της σε ολόκληρη την Ανατολική Ευρώπη. Αλλά σήμερα, 80 χρόνια μετά το τέλος εκείνου του πολέμου, οι ΗΠΑ αρχίζουν τη δική τους υποχώρηση – μετατοπίζοντας το στρατηγικό κέντρο βάρους τους από την Ευρώπη στην Ασία-Ειρηνικό.
Η κυβέρνηση Τραμπ το αναγνωρίζει αυτό. Η στρατηγική της δεν αφορά πλέον τον παγκόσμιο έλεγχο, αλλά τον περιορισμό και την προετοιμασία για τον ανταγωνισμό των μεγάλων δυνάμεων στον Ειρηνικό, ιδίως με την Κίνα. Αυτό δεν είναι μια τακτική προσαρμογή – είναι μια συστημική κατάρρευση. Η ήττα του ΝΑΤΟ στην Ουκρανία δεν ήταν απλώς μια απώλεια στο πεδίο της μάχης – ήταν το τέλος μιας ψευδαίσθησης.
The Cradle: Τι έσπασε τη συναίνεση των νεοταξικών ηγεσιών μετά τον Ψυχρό Πόλεμο;
Γκουρντενίζ: Η τάξη πραγμάτων μετά το 1990 είχε οικοδομηθεί πάνω στην ψευδαίσθηση της μονοπολικότητας. Οι ΗΠΑ διακήρυξαν τη φιλελεύθερη καπιταλιστική δημοκρατία ως το παγκόσμιο μοντέλο. Σε αυτό το σύστημα, η Δύση ήλεγχε τη χρηματοδότηση, η Κίνα ήταν επιφορτισμένη με τη μεταποίηση και τα πλούσια σε πόρους κράτη αναμενόταν να παρέχουν ενέργεια και πρώτες ύλες.
Αλλά αυτό το μοντέλο αντιμετώπισε μοιραίες αντιφάσεις. Η στρατιωτική ισχύς των ΗΠΑ απέτυχε στο Ιράκ, τη Λιβύη και το Αφγανιστάν. Αντί για σταθερότητα, έφερε την καταστροφή. Η Ρωσία επανήλθε στρατιωτικά μετά το 2008. Η Κίνα ανέβηκε οικονομικά και τεχνολογικά, αμφισβητώντας τη δυτική ηγεμονία.
Και μαζί, δημιούργησαν ένα ευρασιατικό αντίβαρο. Το πιο κρίσιμο είναι ότι ο Παγκόσμιος Νότος είδε μέσα από τη βιτρίνα. Η γενοκτονία του Ισραήλ στη Γάζα, που υποστηρίχθηκε ανοιχτά από την Ουάσιγκτον, κατέρριψε κάθε εναπομείνασα νομιμότητα. Το δυτικό σύστημα βρίσκεται τώρα εκτεθειμένο – οικονομικά υπερχρεωμένο, διπλωματικά απομονωμένο και στρατιωτικά ευάλωτο.
The Cradle: Πώς ερμηνεύετε τη στάση της κυβέρνησης Τραμπ απέναντι σε αυτή την κατάρρευση;
Γκουρντενίζ: Ο Τραμπ δεν είναι ο δημιουργός αυτής της κατάρρευσης – είναι το προϊόν της. Αυτός και η ομάδα του κατανοούν ότι το μοντέλο μετά το 1945 δεν εξυπηρετεί πλέον τις ΗΠΑ. Η μεταποιητική βάση έχει εξαντληθεί. Το χρέος έχει φτάσει τα 34 τρισεκατομμύρια δολάρια.
Το δολάριο παρακάμπτεται στο παγκόσμιο εμπόριο. Η αμερικανική ισχύς συρρικνώνεται. Αυτό που προσφέρει ο Τραμπ είναι μια υποχώρηση καλυμμένη ως δύναμη. Θέλει να τερματίσει τις αγκυλώσεις της Αμερικής και να επικεντρωθεί στην αποκατάσταση της εγχώριας βιομηχανίας. Γνωρίζει ότι το ΝΑΤΟ είναι βάρος, όχι πλεονέκτημα. Η πρόκλησή του δεν είναι ιδεολογική – είναι υπαρξιακή. Θέλει να κρατήσει ζωντανή την αμερικανική αυτοκρατορία μειώνοντάς την σε ένα βιώσιμο μέγεθος.
The Cradle: Ποια είναι η μοίρα του ΝΑΤΟ σε αυτή την εξίσωση;
Γκουρντενίζ: Το ΝΑΤΟ είναι πλέον μια συμμαχία “ζόμπι”. Υπάρχει περισσότερο ως μύθος παρά ως λειτουργικό στρατιωτικό μπλοκ. Η επέκτασή του ήταν απερίσκεπτη. Οι επιχειρήσεις του – από τα Βαλκάνια μέχρι τη Λιβύη και την Ουκρανία – έχουν αποσταθεροποιήσει ολόκληρες περιοχές και η αξιοπιστία του καταρρέει.
Η ΕΕ, εν τω μεταξύ, προωθεί μια στρατιωτική ανανέωση ύψους 800 δισεκατομμυρίων ευρώ (περίπου 864 δισεκατομμυρίων δολαρίων) υπό την ονομασία «ReArm Europe». Αλλά αυτό απαιτεί μαζική λιτότητα στο εσωτερικό της χώρας. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις προετοιμάζουν τους πληθυσμούς τους για πόλεμο, όχι για ειρήνη. Χρειάζονται εχθρούς για να δικαιολογήσουν τις δαπάνες.
Αλλά χωρίς την ηγεσία των ΗΠΑ, το ΝΑΤΟ δεν μπορεί να επιβιώσει ως συνεκτική δομή. Η Αμερική του Τραμπ δεν θα πολεμήσει για την Εσθονία ούτε θα στείλει στρατεύματα στη Μολδαβία. Η Ευρώπη θα πρέπει να υπερασπιστεί τον εαυτό της – και δεν είναι έτοιμη.
The Cradle: Ο κόσμος μετατοπίζεται πραγματικά προς μια πολυπολική τάξη – ή είναι ακόμη πρόωρο;
Γκουρντενίζ: Η μετατόπιση είναι πραγματική και μη αναστρέψιμη. Οι BRICS αναπτύσσονται. Ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης επεκτείνεται. Το εμπόριο απομακρύνεται από το δολάριο. Περιφερειακές δυνάμεις όπως το Ιράν, η Ινδία, η Βραζιλία και η Τουρκία διεκδικούν τον εαυτό τους. Δεν πρόκειται για επιστροφή στα μπλοκ του Ψυχρού Πολέμου. Είναι μια επανεξισορρόπηση – ένας κόσμος όπου δεν κυριαρχεί ένα μόνο κέντρο.
Η πολυπολικότητα δεν αφορά την ουτοπία. Αφορά την κυριαρχία. Επιτρέπει στα έθνη να ευθυγραμμιστούν με βάση το συμφέρον, όχι τον εξαναγκασμό. Η πρόκληση τώρα είναι να οικοδομηθούν θεσμοί που θα αντικατοπτρίζουν αυτή την πραγματικότητα – νέα εμπορικά συστήματα, πλαίσια ασφαλείας και αναπτυξιακές τράπεζες που δεν θα ελέγχονται από τη Δύση.
The Cradle: Υπερασπίζεστε εδώ και καιρό το θαλάσσιο δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας». Πώς ταιριάζει αυτό στο μέλλον της Τουρκίας στην Ευρασία;
Γκουρντενίζ: Η Γαλάζια Πατρίδα δεν είναι ένα σύνθημα – είναι η γεωπολιτική μας επιταγή. Η Τουρκία περιβάλλεται από αμφισβητούμενα ύδατα: το Αιγαίο, την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα. Αν παραδώσουμε αυτούς τους χώρους, θα γίνουμε στεριανοί και ασήμαντοι.
Οι δυτικές δυνάμεις, ιδίως μέσω της Ελλάδας και της Κύπρου, θέλουν να μας παγιδεύσουν στην Ανατολία. Ο χάρτης της Σεβίλλης, που υποστηρίζεται από την ΕΕ, θα μείωνε τον θαλάσσιο χώρο μας κατά 90%. Αυτό είναι μια γεωπολιτική θανατική καταδίκη.
Η Γαλάζια Πατρίδα διεκδικεί τα νόμιμα δικαιώματά μας, τη ναυτική μας παρουσία και τα ενεργειακά μας συμφέροντα. Σε συνδυασμό με τον Μέσο Διάδρομο – που μας συνδέει με την Κεντρική Ασία και την Κίνα – σχηματίζουμε έναν άξονα ηπειρωτικής-θαλάσσιας περιοχής. Αυτή είναι η ραχοκοκαλιά της στρατηγικής της Τουρκίας του 21ου αιώνα.
The Cradle: Ποια είναι η εκτίμησή σας για τον οικονομικό προσανατολισμό της Τουρκίας σε αυτή τη νέα παγκόσμια τάξη πραγμάτων;
Γκουρντενίζ: Πρέπει να εγκαταλείψουμε την ψευδαίσθηση ότι οι άμεσες ξένες επενδύσεις και η ένταξη στην ΕΕ θα μας σώσουν. Αυτό το μοντέλο έχει αποτύχει. Έφερε χρέος, ιδιωτικοποιήσεις και εξάρτηση. Η οικονομία μας πρέπει να οικοδομηθεί στην παραγωγή, όχι στην κερδοσκοπία.
Αυτό σημαίνει επαναβιομηχανοποίηση, διατροφική και ενεργειακή κυριαρχία και περιφερειακό εμπόριο σε τοπικά νομίσματα. Πρέπει να προστατεύσουμε στρατηγικούς τομείς από την ξένη ιδιοκτησία. Η Κεντρική μας Τράπεζα πρέπει να είναι ανεξάρτητη όχι μόνο από την κυβέρνηση, αλλά και από την ξένη επιρροή
Μόνο τότε μπορούμε να μιλάμε για οικονομική κυριαρχία.
The Cradle: Τι γίνεται με τη διπλωματία; Θα πρέπει η Τουρκία να ευθυγραμμιστεί με ένα συγκεκριμένο μπλοκ – ή να επιδιώξει τη μη ευθυγράμμιση;
Γκουρντενίζ: Πρέπει να επιδιώξουμε αυτό που ονομάζω «διεκδικητική μη προσήλωση». Αυτό σημαίνει ότι αρνούμαστε να γίνουμε δορυφόροι οποιουδήποτε. Κρατάμε τις επιλογές μας ανοιχτές. Συνεργαζόμαστε με τη Ρωσία, την Κίνα και τον Παγκόσμιο Νότο, αλλά και με την Ευρώπη και τις ΗΠΑ, όπου τα συμφέροντά μας ευθυγραμμίζονται.
Αλλά υπάρχουν κόκκινες γραμμές. Δεν θα συμμετάσχουμε σε καθεστώτα κυρώσεων κατά των γειτόνων μας. Δεν θα φιλοξενήσουμε ξένες βάσεις με στόχο άλλα κράτη. Και δεν θα παρασυρθούμε στους αποτυχημένους πολέμους του ΝΑΤΟ.
Η διπλωματία μας πρέπει να υπηρετεί τη γεωγραφία μας – ισορροπημένη, σταθερή και κυρίαρχη.
The Cradle: Η ΕΕ ισχυρίζεται ότι είναι ένα σχέδιο «βασισμένο σε αξίες». Πώς απαντάτε σε αυτόν τον ισχυρισμό;
Γκουρντενίζ: Οι αξίες της ΕΕ είναι επιλεκτικές. Όταν πρόκειται για τα θαλάσσια δικαιώματα της Τουρκίας, υποστηρίζουν τον ελληνικό μαξιμαλισμό. Όταν πρόκειται για την Παλαιστίνη, δεν λένε τίποτα. Όταν πρόκειται για τα εγκλήματα του Ισραήλ, τα αποκαλούν «αυτοάμυνα».
Αυτό δεν έχει να κάνει με αξίες – έχει να κάνει με την εξουσία. Η ΕΕ θέλει την Τουρκία ως νεκρή ζώνη, ως αποθήκη προσφύγων και ως πηγή φτηνού εργατικού δυναμικού. Ποτέ δεν θα μας δεχτεί ως ίσους προς ίσους. Και δεν θα έπρεπε να θέλουμε να ενταχθούμε σε ένα τέτοιο κλαμπ.
Η αξιοπρέπειά μας δεν είναι προς πώληση.
The Cradle: Τι ρόλο παίζει ο τουρκικός κόσμος στο όραμά σας για το μέλλον της Τουρκίας;
Γκουρντενίζ: Ο τουρκικός κόσμος είναι η φυσική μας σφαίρα συνεργασίας. Από το Αζερμπαϊτζάν μέχρι το Καζακστάν και το Ουζμπεκιστάν, μοιραζόμαστε τη γλώσσα, τον πολιτισμό και τα στρατηγικά συμφέροντα. Ο Οργανισμός Τουρκικών Κρατών βρίσκεται ακόμη στα σπάργανα, αλλά έχει τεράστιες δυνατότητες.
Πρέπει να επενδύσουμε στις μεταφορές, την ενέργεια και την ψηφιακή συνδεσιμότητα σε όλη αυτή την περιοχή. Πρέπει να δημιουργήσουμε μια κοινή αμυντική αντίληψη – χωρίς εξωτερική ανάμειξη. Και πρέπει να αναπτύξουμε κοινές αφηγήσεις που θα σπάσουν το μονοπώλιο της δυτικής ιστοριογραφίας.
Αυτό δεν είναι εθνικισμός. Είναι διπλωματία του πολιτισμού.
The Cradle: Σε αυτό το πλαίσιο, η Τουρκία αναδεικνύεται εκ νέου ως η δύναμη με τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ. Η πορεία της Άγκυρας προς την ΕΕ αναζωογονείται και θέλει να είναι πιο ενεργή στους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς ασφαλείας και να την επεκτείνει προς το νότο. Τι πρέπει να κάνει η Τουρκία;
Γκουρντενίζ: Για 67 χρόνια, η Τουρκία περίμενε έξω από τις πύλες της ΕΕ, με την ψευδαίσθηση ότι μια μέρα θα γινόμασταν δεκτοί ως μέρος της Ευρώπης. Η αλήθεια είναι ότι ποτέ δεν γίναμε – και ποτέ δεν θα γίνουμε. Η ΕΕ δεν υποστήριξε ποτέ κανένα από τα βασικά γεωπολιτικά μας συμφέροντα.
Υποστήριξε τον χάρτη της Σεβίλλης, ο οποίος θα μας απέκλειε από την Ανατολική Μεσόγειο. Παίρνει το μέρος της Ελλάδας σε κάθε θαλάσσια διαμάχη. Αρνείται να αναγνωρίσει την Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου. Υποστηρίζει αυτονομιστικές ομάδες κατά μήκος των συνόρων μας και παραμένει σιωπηλή μπροστά στη γενοκτονία του Ισραήλ στη Γάζα.
Τώρα, στην πρόσφατη Λευκή Βίβλο της, η ΕΕ αναφέρει: “Η Τουρκία είναι υποψήφια για ένταξη στην ΕΕ και μακροχρόνιος εταίρος στον τομέα της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας. Η ΕΕ θα συνεχίσει να εργάζεται εποικοδομητικά για την ανάπτυξη μιας αμοιβαία επωφελούς εταιρικής σχέσης σε όλους τους τομείς κοινού ενδιαφέροντος”. Αυτό είναι διπλωματικό θέατρο – σχεδιασμένο για να μας παρασύρει στον καταρρέοντα μηχανισμό ασφαλείας τους σε μια εποχή που φοβούνται την εγκατάλειψη από τις ΗΠΑ.
Το ερώτημα είναι: θα παραδώσει η Τουρκία τη στρατηγική της αυτονομία, το αίμα των στρατιωτών της και την αξιοπρέπεια του έθνους της σε μια οντότητα που την έβλεπε πάντα ως ένα χρήσιμο φυλάκιο – αλλά ποτέ ως ισότιμη;
Δεν πρέπει να βλέπουμε την Ευρώπη μέσα από τον φακό της ευρωφιλίας, ή τα παλιά συμπλέγματα της περιόδου του Τανζιμάτ, ή τη νοοτροπία της Σεβρ. Πρέπει να τη δούμε μέσα από τον φακό της ιστορίας – της κυριαρχίας μας, του οράματος του Ατατούρκ και της πραγματικότητας ότι η Ευρώπη βρίσκεται σε παρακμή.
Ο δρόμος προς τα εμπρός δεν είναι να κυνηγάμε ψευδαισθήσεις στις Βρυξέλλες. Είναι να επιστρέψουμε στις κεμαλικές αρχές, να ενσωματωθούμε με τον ανερχόμενο ασιατικό αιώνα και να διασφαλίσουμε το γεωπολιτικό μας πεπρωμένο στην Ευρασία – με τους δικούς μας όρους, όχι με τους δικούς τους.
Πηγή: The Cradle
https://www.militaire.gr/o-dimioyrgos-tis-galazias-patridas-proeidopoiei-to-nato-echei-apotychei-kai-i-ee-thelei-tin-toyrkia-gonatismeni/
