Uzay Bulut — 31 Μαρτίου 2025
Εσωτερικό της ελληνορθόδοξης εκκλησίας της Αγίας Τριάδας, Κωνσταντινούπολη
Photo: ImanFakhri, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
- Uzay Bulut
- 31 Μαρτίου 2025
Οι Έλληνες Ορθόδοξοι Χριστιανοί στην Τουρκία αριθμούσαν περίπου 100.000 πολίτες το 1923. Σήμερα υπολογίζονται σε μόλις 1.200 άτομα.
Η τουρκική κυβέρνηση συνεχίζει συστηματικά την πολιτική λεηλασίας των περιουσιών των Ελληνορθόδοξων θρησκευτικών ιδρυμάτων και την παρέμβαση στις εσωτερικές τους υποθέσεις. Δύο υποθέσεις που εκκρεμούν σήμερα ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτών των πρακτικών.
Στη μία υπόθεση, οι ενάγοντες είναι δύο ιδρύματα της Ελληνορθόδοξης κοινότητας που ιδρύθηκαν το 1834. Τα ιδρύματα διεκδικούν την επιστροφή ακινήτων που τους ανήκαν και περιλαμβάνονταν στη δήλωσή τους του 1936. Εφόσον η επιστροφή δεν είναι δυνατή, ζητούν αποζημίωση αντίστοιχη της αξίας τους. Ωστόσο, η Γενική Διεύθυνση Βακουφίων, δημόσιος φορέας υπό το τουρκικό Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού, αρνείται να συμμορφωθεί.
Τα δύο αυτά ιδρύματα δεν αποτελούν μεμονωμένες περιπτώσεις. Χιλιάδες χριστιανικά ακίνητα έχουν κατασχεθεί τις τελευταίες δεκαετίες και μεταβιβαστεί είτε στο Δημόσιο είτε στη Γενική Διεύθυνση Βακουφίων.
Όταν η τουρκική κυβέρνηση αρνείται να αναγνωρίσει την κυριότητα χριστιανικών ιδρυμάτων σε περιουσίες, αυτές συχνά μεταφέρονται επίσημα στο κράτος ή σε άλλους δημόσιους οργανισμούς. Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Δικαίου και Δικαιοσύνης (ECLJ) σχολίασε:
«Ακόμη χειρότερα, τα εν λόγω ακίνητα μπορούν ντε φάκτο να καταλήξουν σε χέρια επιχειρήσεων με διασυνδέσεις με τη μαφία, κυρίως στον τομέα των χώρων στάθμευσης και της αγοράς ακινήτων, με σκοπό το εύκολο κέρδος.»
Η Ελληνορθόδοξη Εκκλησία της Κωνσταντινούπολης υπόκειται σε σοβαρές διακρίσεις και διοικητικούς περιορισμούς. Το κλείσιμο της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης το 1971 συνεχίζει να εμποδίζει την εκπαίδευση νέων ιερέων στην Τουρκία.
Την ίδια ώρα, μια ξεχωριστή υπόθεση σχετικά με την παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δύο Ελληνορθόδοξων ιερέων, του Νίκου Μαυράκη και του Τζορτζ Κασαπογλού, βρίσκεται επίσης ενώπιον του ΕΔΔΑ.
Το ECLJ ανέφερε τον Νοέμβριο:
«Σε αντίθεση με τους μουσουλμάνους συναδέλφους τους, οι χριστιανοί κληρικοί στην Τουρκία δεν επιτρέπεται να διαχειρίζονται τα δικά τους θρησκευτικά ιδρύματα.»
Αποκλείοντας τους ιερείς αυτούς από τη διοίκηση των κοινοτικών τους θεσμών, η Τουρκία παραβιάζει ουσιαστικά το δικαίωμά τους στον ελεύθερο οργανωτικό βίο — ένας περιορισμός που δεν εδράζεται σε νόμο ούτε δικαιολογείται από κάποια συνταγματική πρόβλεψη.
Η υπόθεση Μαυράκη είναι μόνο ένα παράδειγμα της υπόγειας, αλλά σταθερής καταπίεσης που υφίστανται οι Χριστιανοί στην Τουρκία — θύματα ενός εθνοθρησκευτικού εθνικισμού που προωθεί την ομογενοποίηση του τουρκο-μουσουλμανικού έθνους.
Οι Χριστιανοί στην Τουρκία: Από την Καρδιά της Αυτοκρατορίας στην Περιθωριοποίηση
Ο σημερινός πληθυσμός της Τουρκίας ανέρχεται περίπου στα 80 εκατομμύρια. Ωστόσο, οι Χριστιανοί αποτελούν μόλις το 0,1% αυτού. Η ειρωνεία είναι πως πολλές από τις πόλεις και κωμοπόλεις της σύγχρονης Τουρκίας ιδρύθηκαν ή ήκμασαν χάρη στους Έλληνες – με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα την Κωνσταντινούπολη, τη σημερινή Ιστανμπούλ. Ακόμα και οι ίδιες οι ονομασίες της περιοχής έχουν ελληνική ρίζα: η λέξη «Ανατολία» προέρχεται από την ελληνική λέξη «ανατολή», ενώ το όνομα «Ιστανμπούλ» προέρχεται από τη φράση «εις την Πόλιν».
Η Μικρά Ασία, η σημερινή Τουρκία, αποτέλεσε τον πυρήνα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας – της ανατολικής συνέχειας της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, που άντεξε χίλια χρόνια μετά την κατάρρευση του δυτικού μισού της σε φεουδαρχικά βασίλεια.
Η πόλη του Βυζαντίου, που χτίστηκε τον 7ο αιώνα π.Χ., υπήρξε πολύτιμη τόσο για τους Έλληνες όσο και για τους Ρωμαίους. Το 330 μ.Χ. επανιδρύθηκε από τον Αυτοκράτορα Κωνσταντίνο ως «Νέα Ρώμη» και μετονομάστηκε σε Κωνσταντινούπολη προς τιμήν του.
Η κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς το 1453 σηματοδότησε το τέλος της Ανατολικής Ρωμαϊκής (Βυζαντινής) Αυτοκρατορίας. Από τότε, οι Χριστιανοί και οι Εβραίοι τέθηκαν υπό καθεστώς « dhimmis” – υπηκόων δεύτερης κατηγορίας, οι οποίοι έπρεπε να πληρώνουν ειδικό φόρο (τζίζια) για να διατηρήσουν τη ζωή και τη θρησκεία τους. Πολλοί εξισλαμίστηκαν με την πάροδο των αιώνων για να αποφύγουν την κοινωνική πίεση, τις διακρίσεις και τις διώξεις.
Οι διώξεις κορυφώθηκαν με τη Γενοκτονία των Ελλήνων της Ανατολής, η οποία συντελέστηκε πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο (1914–1923). Κατά την περίοδο αυτή, σημειώθηκε συστηματική εξόντωση του αυτόχθονου ελληνικού πληθυσμού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Οι εκτιμήσεις για τα θύματα κυμαίνονται μεταξύ 1 και 1,5 εκατομμυρίου. Στο ίδιο διάστημα, εξοντώθηκαν επίσης μαζικά οι Αρμένιοι και οι Ασσύριοι.
Οι διώξεις, όμως, δεν σταμάτησαν μετά τη γενοκτονία. Από το 1941 έως το 1942, οι τουρκικές αρχές επιστράτευσαν όλους τους Χριστιανούς και Εβραίους άνδρες – συμπεριλαμβανομένων ηλικιωμένων και ψυχικά ασθενών – και τους έστειλαν σε τάγματα εργασίας κάτω από απάνθρωπες συνθήκες. Το 1942 επιβλήθηκε «Φόρος Περιουσίας», με στόχο τον οικονομικό αφανισμό των χριστιανικών και εβραϊκών κοινοτήτων. Το 1955, Έλληνες, Αρμένιοι και Εβραίοι υπήρξαν στόχος μαζικού πογκρόμ στην Κωνσταντινούπολη. Το 1964, οι εναπομείναντες Έλληνες εκδιώχθηκαν βίαια από τη χώρα.
Όλες αυτές οι πράξεις συνιστούν διαρκή εθνοκάθαρση κατά των Χριστιανών και των Εβραίων στην Τουρκία. Ενδεικτικό είναι ότι ενώ οι Έλληνες Ορθόδοξοι Χριστιανοί αριθμούσαν περίπου 100.000 πολίτες το 1923, σήμερα έχουν μειωθεί στους περίπου 1.200.
Η Μακραίωνη Παρουσία του Χριστιανισμού στη Μικρά Ασία και η Διαχρονική Δίωξή του
Ο Χριστιανισμός έχει βαθιές ρίζες στη Μικρά Ασία και για αιώνες υπήρξε η κυρίαρχη θρησκεία της περιοχής. Κατά τον πρώτο αιώνα μ.Χ., η Μικρά Ασία αποτελούσε τον βασικό γεωγραφικό χώρο της πρώιμης Εκκλησίας. Όταν ο πληθυσμός της περιοχής ήταν κυρίως ελληνικός, η Μικρά Ασία φιλοξενούσε τις επτά Εκκλησίες της Αποκάλυψης, καθώς και τις επτά Οικουμενικές Συνόδους. Πολλά από τα κείμενα της Καινής Διαθήκης γράφτηκαν προς ή από Εκκλησίες της Μικράς Ασίας. Εκεί γεννήθηκαν δεκάδες άγιοι, ενώ και οι τρεις κορυφαίοι απόστολοι – ο Πέτρος, ο Παύλος και ο Ιωάννης – έζησαν ή δίδαξαν στη γη αυτή.
Η Κωνσταντινούπολη και η Αντιόχεια (σημερινή Αντάκεια) ήταν δύο από τις πέντε μεγάλες πόλεις της Πενταρχίας – του αρχαίου χριστιανικού συστήματος ηγεσίας. Στην Αντιόχεια οι μαθητές του Ιησού ονομάστηκαν για πρώτη φορά στην ιστορία «Χριστιανοί», και εκεί ιδρύθηκε μία από τις πρώτες χριστιανικές εκκλησίες από τον Απόστολο Πέτρο.
Η τουρκική-ισλαμική παρουσία στην περιοχή είναι ιστορικά πρόσφατη, με αφετηρία τον 11ο αιώνα. Οι Τούρκοι, προερχόμενοι από την Κεντρική Ασία, εισήλθαν στη Μικρά Ασία – τότε μέρος της Βυζαντινής/Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, η οποία διοικούνταν από τον ντόπιο ελληνικό πληθυσμό – και ξεκίνησαν την κατάκτηση της περιοχής. Πολλοί σημερινοί Τούρκοι πολίτες έχουν μη τουρκική εθνοτική καταγωγή και είναι απόγονοι εξισλαμισμένων Ελλήνων.
Αιώνες αργότερα, οι διώξεις κατά των Χριστιανών στην Τουρκία συνεχίζονται. Όπως επισημαίνει το Ευρωπαϊκό Κέντρο Δικαίου και Δικαιοσύνης (ECLJ):
«Αν και το τουρκικό Σύνταγμα αναγνωρίζει επίσημα την Τουρκία ως κοσμικό κράτος, στην πράξη οι μη μουσουλμάνοι αντιμετωπίζονται από τη διοίκηση ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας, μέσω διαφόρων μορφών διάκρισης.»
Ο Αρχιεπίσκοπος Ελπιδοφόρος Παρομοιάζει τον Τραμπ με τον Μέγα Κωνσταντίνο: Έκκληση για Στήριξη του Ελληνισμού της Κωνσταντινούπολης
Ο Αρχιεπίσκοπος Ελπιδοφόρος της Ελληνορθόδοξης Αρχιεπισκοπής Αμερικής προέβη σε μια τολμηρή σύγκριση, παρομοιάζοντας τον πρώην πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, με τον Μέγα Κωνσταντίνο. Ο Ελπιδοφόρος μίλησε στο πλευρό του Τραμπ στον Λευκό Οίκο, κατά τον εορτασμό της Ημέρας της Ελληνικής Ανεξαρτησίας, γνωστής και ως Επέτειος της Ελληνικής Επανάστασης, στις 24 Μαρτίου.
Η εκδήλωση τιμά την έναρξη της Επανάστασης του 1821, η οποία οδήγησε τελικά στην ανεξαρτησία της Ελλάδας από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, μετά από σχεδόν τέσσερις αιώνες κατοχής.
Ο Αρχιεπίσκοπος δήλωσε χαρακτηριστικά:
«Μέσα από την ηγεσία σας, ενσαρκώνετε τις αξίες της χριστιανικής μας πίστης και την αγάπη για το Ευαγγέλιο. Μου θυμίζετε τον μεγάλο Ρωμαίο αυτοκράτορα Κωνσταντίνο τον Μέγα, ο οποίος ίδρυσε και οικοδόμησε τη λαμπρή πόλη της Κωνσταντινούπολης – την πόλη όπου γεννήθηκα, γνωστή σήμερα ως Ιστανμπούλ.»
Ο Ελπιδοφόρος έκλεισε με μια σαφή έκκληση:
«Ελπίζουμε η αμερικανική διοίκηση να βοηθήσει τους Έλληνες της Κωνσταντινούπολης – τους ανθρώπους που έχτισαν την πόλη – όχι μόνο να επιβιώσουν, αλλά να ευημερήσουν στη γη των προγόνων τους.»
*Ο Ουζάι Μπουλούτ είναι δημοσιογράφος γεννημένης στην Τουρκία, με έδρα την Άγκυρα. Επικεντρώνεται στην Τουρκία, το πολιτικό Ισλάμ και την ιστορία της Μέσης Ανατολής, της Ευρώπης και της Ασίας.
