του Δημήτρη Τσαϊλά, Υποναυάρχου ε.α.
Φωτογραφία: οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις πραγματοποίησαν την Δευτέρα αεροναυτική άσκηση δεσμεύοντας με NAVTEX και NOTAM περιοχές του Αιγαίου όπως διακρίνονται στον χάρτη. Η άσκηση αμφισβήτησε στο πεδίο την NAVTEX που εξέδωσε η Τουρκία.
Οι επανειλημμένες αμφισβητήσεις της Τουρκίας κατά της ελληνικής εξουσίας σχετικά με την έκδοση NAVTEX στο ανατολικό Αιγαίο αντιμετωπίζονται συχνά ως διαδικαστικές διαφορές ή διπλωματικά προβλήματα. Στην πραγματικότητα, τέμνονται άμεσα με τη λογική της διαχείρισης της αποτροπής και της άρνησης πρόσβασης στη θάλασσα, η οποία αποτελεί τη βάση του επιχειρησιακού δόγματος του Πολεμικού Ναυτικού σε ένα αμφισβητούμενο θαλάσσιο περιβάλλον.
Λίγες μέρες πριν από τις υψηλού επιπέδου ελληνοτουρκικές συνομιλίες στην Άγκυρα, η Τουρκία εξέδωσε αντι-NAVTEX αμφισβητώντας μια τακτική ελληνική ναυτική και αεροπορική άσκηση, «TRIAINA-2026». Το επεισόδιο ακολούθησε τις γνωστές γραμμές. Η Άγκυρα αμφισβήτησε τη δικαιοδοσία της Ελλάδας ανατολικά του 25ου μεσημβρινού και αναβίωσε ισχυρισμούς σχετικά με την αποστρατιωτικοποίηση των ελληνικών νησιών. Ενώ είναι επιχειρησιακά ασήμαντο, το περιστατικό προσφέρει μια αποκαλυπτική μελέτη περίπτωσης για το πώς λειτουργεί στην πράξη το δόγμα της άρνησης πρόσβασης στη θάλασσα υπό συνθήκες συνεχούς στρατηγικής τριβής .
Άρνηση της Θάλασσας ως Θεμέλιο της Ελληνικής Ναυτικής Στρατηγικής
Όπως έχουμε διατύπωσει, η ναυτική στρατηγική της Ελλάδας δεν βασίζεται στο μόνιμο έλεγχο της θάλασσας ή στην προβολή ισχύος. Αντίθετα, βασίζεται στην άρνηση πρόσβασης στη θάλασσα ως στρατηγική προϋπόθεση. Δηλαδή την ικανότητα να αποτραπεί ένας αντίπαλος από το να χρησιμοποιήσει ελεύθερα τη θαλάσσια περιοχή, ιδιαίτερα στην περιορισμένη και σύνθετη γεωγραφία του Αιγαίου.
Η άρνηση εισόδου στη θάλασσα στο ελληνικό πλαίσιο δεν είναι συνώνυμη με την παθητικότητα. Απαιτεί συνεχή παρουσία, ετοιμότητα και την αξιόπιστη απειλή ταχείας κλιμάκωσης. Υποβρύχια, κατανεμημένες δυνάμεις επιφανείας, πυραυλικά συστήματα με βάση τα νησιά, η αεροναυτική ολοκλήρωση και η επίμονη επιτήρηση σχηματίζουν μια πολυεπίπεδη αρχιτεκτονική σχεδιασμένη να επιβάλλει αβεβαιότητα και κόστος σε κάθε προσπάθεια κυριαρχίας στον θαλάσσιο χώρο.
Είναι κρίσιμο να τονιστεί ότι αυτό το δόγμα προϋποθέτει μόνιμη αμφισβήτηση κάτω από το κατώφλι του πολέμου, όπου οι νομικές, διαδικαστικές και πληροφοριακές προκλήσεις είναι εξίσου σημαντικές με τις κινητικές δυνατότητες.
Διαφορές NAVTEX εντός πλαισίου άρνησης πρόσβασης στη θάλασσα
Από την οπτική γωνία της άρνησης πρόσβασης στη θάλασσα, οι προκλήσεις της Τουρκίας σχετικά με τη NAVTEX δεν απειλούν άμεσα την ελληνική επιχειρησιακή ελευθερία. Ασκήσεις όπως η TRIAINA διεξάγονται ανεξάρτητα από τις τουρκικές αντιρρήσεις. Αντίθετα, ο στόχος είναι γνωστικός και πολιτικός. Να αμφισβητηθεί η νομιμότητα, να εισαχθεί ασάφεια και να υπονομευθεί η αντίληψη της αδιαμφισβήτητης ελληνικής εξουσίας.
Η απάντηση της Ελλάδας, είναι επιβεβαίωση της δικαιοδοσίας και η συνέχιση των προγραμματισμένων δραστηριοτήτων που αντικατοπτρίζει την αποτροπή μέσω της άρνησης και όχι μέσω της τιμωρίας. Η Αθήνα δεν επιδιώκει να εξαναγκάσει την Τουρκία να συμμορφωθεί. Αντίθετα, αρνείται στην Άγκυρα τη δυνατότητα να αλλοιώσει τα γεγονότα στο έδαφος ή στη θάλασσα μόνο μέσω της επανάληψης.
Αυτή η προσέγγιση ευθυγραμμίζεται στενά με την στρατηγική αντοχή, την διατήρηση των λειτουργικών προτύπων και της νομικής συνέπειας με την πάροδο του χρόνου έως ότου οι προκλήσεις χάσουν την ανατρεπτική τους αξία.
Ασκήσεις ως μέσα αξιοπιστίας άρνησης θάλασσας
Οι τακτικές ναυτικές ασκήσεις αποτελούν ένα κρίσιμο, αλλά συχνά παραβλεπόμενο, στοιχείο της άρνησης πρόσβασης στη θάλασσα. Στο Αιγαίο, η ίδια η ετοιμότητα αποτελεί αποτρεπτικό σήμα. Ασκήσεις όπως η TRIAINA καταδεικνύουν ότι το Πολεμικό Ναυτικό μπορεί να ενσωματώσει γρήγορα μονάδες επιφανείας, υποβρύχια και αεροπορικά μέσα εντός περιορισμένων υδάτων, ακριβώς η ικανότητα που απαιτείται για να αρνηθεί κανείς την ελευθερία δράσης στη θάλασσα.
Εξίσου σημαντικό είναι αυτό που δεν κάνει η Ελλάδα. Αποφεύγοντας την περιττή χρήση βίας ή την κλιμάκωση με πραγματικά πυρά κατά τη διάρκεια ευαίσθητων διπλωματικών περιόδων, η Αθήνα ενισχύει το μήνυμα ότι η στάση της άρνησης εισόδου στη θάλασσα είναι αμυντική, προβλέψιμη και σταθερή, όχι αναθεωρητική.
Αυτή η ισορροπία, η διαρκής παρουσία χωρίς προκλήσεις, είναι κεντρικής σημασίας για τη διατήρηση της σταθερότητας της αποτροπής σε ένα πολυσύχναστο θαλάσσιο περιβάλλον.
Στρατηγική της Τουρκίας: Τριβή ενάντια στην άρνηση
Η στρατηγική της Τουρκίας κατά της NAVTEX μπορεί να ερμηνευτεί ως μια προσπάθεια έμμεσης διάβρωσης της ελληνικής άρνησης πρόσβασης στη θάλασσα. Ανίκανη να αμφισβητήσει στρατιωτικά την άρνηση της Ελλάδας χωρίς υψηλούς κινδύνους κλιμάκωσης, η Άγκυρα εφαρμόζει νομικές και διαδικαστικές τριβές, επιδιώκοντας να περιπλέξει το επιχειρησιακό περιβάλλον και να διατηρήσει ενεργές τις αμφισβητούμενες αξιώσεις.
Από την άποψη της διαχείρισης της αποτροπής, αυτό αντικατοπτρίζει την αναγνώριση ότι η άρνηση πρόσβασης στη θάλασσα αυξάνει το κόστος της απροκάλυπτης δράσης. Συνεπώς, οι προκλήσεις NAVTEX γίνονται υποκατάστατο της φυσικής παρέμβασης, ένας τρόπος για να σηματοδοτηθεί η αντίσταση, παραμένοντας παράλληλα κάτω από το όριο κλιμάκωσης που βοηθούν στην επιβολή οι ελληνικές δυνατότητες άρνησης.
Αποτροπή, Σταθερότητα μέσω Άρνησης, Όχι Ελέγχου
Μια βασική παρατήρηση είναι ότι η σταθερότητα της αποτροπής στο Αιγαίο δεν εξαρτάται από τον συνεχή έλεγχο της θάλασσας, κάτι που θα ήταν προκλητικό και μη βιώσιμο. Αντίθετα, εξαρτάται από την κοινή αντίληψη ότι οποιαδήποτε προσπάθεια μονομερούς ελέγχου θα αμφισβητηθεί άμεσα και με απαράδεκτο κόστος.
Οι διαμάχες σχετικά με τη NAVTEX, παραδόξως, ενισχύουν αυτήν την ισορροπία. Επιτρέπουν και στις δύο πλευρές να δοκιμάσουν την αποφασιστικότητά τους, να σηματοδοτήσουν πρόθεση και να επιβεβαιώσουν τις κόκκινες γραμμές χωρίς να επιβάλουν στρατιωτική αντιπαράθεση. Οι συνεπείς, βασισμένες σε κανόνες αντιδράσεις της Ελλάδας διασφαλίζουν ότι η αμφισβήτηση παραμένει περιορισμένη εντός προβλέψιμων καναλιών.
Συμπέρασμα
Η τελευταία πρόκληση NAVTEX της Τουρκίας καταδεικνύει πώς εκτυλίσσεται ο σύγχρονος θαλάσσιος ανταγωνισμός υπό συνθήκες αποτελεσματικής άρνησης πρόσβασης στη θάλασσα. Η διαμάχη δεν αφορούσε τη διακοπή μιας άσκησης ή την επιβολή της θαλάσσιας ασφάλειας· αφορούσε τη διαμόρφωση αντιλήψεων σε έναν αμφισβητούμενο στρατηγικό χώρο.
Για την Ελλάδα, το επεισόδιο καταδεικνύει την πρακτική αξία ενός δόγματος άρνησης θάλασσας που βασίζεται στην αντοχή, τη νομιμότητα και την επιχειρησιακή ετοιμότητα. Αρνούμενοι στην Τουρκία την ικανότητα να αλλάξει το ναυτικό status quo, χωρίς να επιδιώκει κλιμάκωση, η Αθήνα ενισχύει την αποτροπή διατηρώντας παράλληλα τη σταθερότητα.
Όσο εξακολουθούν να υπάρχουν αντικρουόμενες διεκδικήσεις κυριαρχίας, τέτοια περιστατικά θα συνεχιστούν. Το μέτρο της επιτυχίας της ελληνικής ναυτικής στρατηγικής δεν είναι η εξάλειψή τους, αλλά ο περιορισμός τους σε ένα πλαίσιο όπου η άρνηση, όχι η κυριαρχία, διέπει την εύθραυστη ισορροπία του Αιγαίου.
Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).
