Μια αμερικανική συμφωνία πώλησης όπλων ύψους 660 εκατ. δολαρίων θα προμηθεύσει το Ισραήλ με περισσότερες από 20.000 βόμβες τύπου MK-80, οι οποίες παράγονται σε εργοστάσιο στο Τέξας που ανήκει σε τουρκική αμυντική εταιρεία — μια ασυνήθιστη λεπτομέρεια που αποκαλύπτεται σε έγγραφα του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, την ώρα που η κυβέρνηση Τραμπ παρακάμπτει εκ νέου το Κογκρέσο.
Daniel Edelson, Νέα Υόρκη
Η κυβέρνηση Τραμπ προχωρά σε μια μεγάλη πώληση όπλων προς το Ισραήλ, συνολικής αξίας περίπου 660 εκατ. δολαρίων, η οποία περιλαμβάνει περισσότερες από 27.000 βόμβες, σε μια συμφωνία που περιέχει μια ασυνήθιστη πτυχή: τα πυρομαχικά παράγονται από εταιρεία που ανήκει σε τουρκικό αμυντικό κατασκευαστή.
Η πώληση, που ανακοινώθηκε αργά το βράδυ της Παρασκευής από το αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών, περιλαμβάνει χιλιάδες βόμβες της σειράς MK-80 και συναφή εξοπλισμό. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι ο πόλεμος με το Ιράν συνιστά «έκτακτη ανάγκη που απαιτεί άμεση πώληση», επιτρέποντας έτσι στην κυβέρνηση να παρακάμψει τη διαδικασία κοινοβουλευτικού ελέγχου που απαιτείται κανονικά για τις εξαγωγές όπλων.
Ο χαρακτηρισμός της συμφωνίας ως έκτακτης ανάγκης επιτρέπει στην κυβέρνηση να παρακάμψει το άρθρο 36(b) του Arms Export Control Act, το οποίο επιβάλλει έλεγχο από το Κογκρέσο για μεγάλες πωλήσεις όπλων στο εξωτερικό.
Βάσει της συμφωνίας, το Ισραήλ θα παραλάβει περισσότερες από 20.000 βόμβες συνολικής αξίας περίπου 660 εκατ. δολαρίων. Σύμφωνα με την επίσημη ανάλυση, το πακέτο περιλαμβάνει 12.000 βόμβες BLU-110A/B, καθεμία βάρους περίπου μισού τόνου, αξίας περίπου 151,8 εκατ. δολαρίων. Το Ισραήλ θα λάβει επίσης 10.000 βόμβες βάρους περίπου 250 κιλών, 5.000 βόμβες μικρής διαμέτρου, καθώς και τεχνικές, υλικοτεχνικές και υποστηρικτικές υπηρεσίες.
Το Ισραήλ αναμένεται να χρηματοδοτήσει μέρος της αγοράς μέσω των 3,8 δισ. δολαρίων ετήσιας αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας που λαμβάνει.
Η συγκεκριμένη συναλλαγή σηματοδοτεί την πρώτη φορά, από την έναρξη της δεύτερης θητείας του Τραμπ, που η κυβέρνηση επικαλείται επισήμως έκτακτες εξουσίες ώστε να παρακάμψει το Κογκρέσο και να επιταχύνει πώληση όπλων προς το Ισραήλ. Η κυβέρνηση έχει ήδη προωθήσει αρκετά πακέτα στρατιωτικής βοήθειας παρακάμπτοντας άτυπες διαδικασίες ελέγχου στο Καπιτώλιο, αλλά έως τώρα είχε αποφύγει να κηρύξει επισήμως κατάσταση έκτακτης ανάγκης.
Η ενεργοποίηση αυτής της έκτακτης εξουσίας είναι σπάνια, όχι όμως χωρίς προηγούμενο. Η κυβέρνηση Μπάιντεν είχε επικαλεστεί την ίδια διάταξη δύο φορές το 2023, για την αποστολή βλημάτων αρμάτων μάχης και πυρομαχικών πυροβολικού στο Ισραήλ αμέσως μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου, ενώ την είχε χρησιμοποιήσει και το 2022 για να επιταχύνει τις παραδόσεις όπλων στην Ουκρανία μετά τη ρωσική εισβολή.
Ο ίδιος ο Τραμπ είχε κάνει χρήση της ίδιας εξουσίας κατά την πρώτη του θητεία, το 2019, σε μια αμφιλεγόμενη απόφαση για την έγκριση πωλήσεων όπλων ύψους 8,1 δισ. δολαρίων προς τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, επικαλούμενος τις εντάσεις με το Ιράν.
Οι βόμβες MK-80 του σημερινού πακέτου τελούσαν υπό άτυπη εξέταση στο Κογκρέσο, αλλά δεν είχαν ακόμη λάβει έγκριση από τις αρμόδιες επιτροπές πριν η κυβέρνηση προχωρήσει με την επίκληση της κατάστασης έκτακτης ανάγκης.
Η κίνηση αυτή έχει προκαλέσει έντονη κριτική από νομοθέτες, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι υπονομεύει την εποπτεία του Κογκρέσου.
«Η χρήση έκτακτης εξουσίας δημιουργεί μια θεμελιώδη αντίφαση στον πυρήνα της αιτιολόγησης που προβάλλει η κυβέρνηση για αυτόν τον πόλεμο», δήλωσε ο βουλευτής Gregory Meeks από τη Νέα Υόρκη, κορυφαίο στέλεχος των Δημοκρατικών στην Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής των Αντιπροσώπων. «Η κυβέρνηση Τραμπ επιμένει επανειλημμένα ότι είναι πλήρως προετοιμασμένη για πόλεμο με το Ιράν, όμως η σπουδή με την οποία παρακάμπτει το Κογκρέσο λέει μια εντελώς διαφορετική ιστορία».
Στο τέλος της ανακοίνωσης του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, τα έγγραφα αποκάλυψαν ότι κύριος ανάδοχος του προγράμματος είναι η Repkon USA, με έδρα το Garland του Τέξας.
Ωστόσο, η εταιρεία δεν ανήκει σε αμερικανικά συμφέροντα. Η Repkon USA είναι θυγατρική της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας Repkon.
Τον Μάρτιο του 2025, η τουρκική εταιρεία αγόρασε τη μονάδα παραγωγής στο Garland από τον αμερικανικό αμυντικό κολοσσό General Dynamics. Το εργοστάσιο αυτό είναι η μοναδική εγκατάσταση στις Ηνωμένες Πολιτείες που μπορεί να κατασκευάζει τα σώματα βομβών της σειράς MK-80, τα οποία αποτελούν το βασικό στοιχείο των κιτ καθοδήγησης ακριβείας JDAM, που χρησιμοποιούνται ευρέως από τον αμερικανικό στρατό και την ισραηλινή αεροπορία.
Η τουρκική ιδιοκτησία έχει εγείρει ανησυχίες σε μερίδα Αμερικανών αναλυτών άμυνας και υπευθύνων χάραξης πολιτικής.
Ο Jim Fein, ερευνητής στο συντηρητικό Heritage Foundation, επέκρινε την Committee on Foreign Investment in the United States (CFIUS) επειδή ενέκρινε την εξαγορά πέρυσι, επιτρέποντας ουσιαστικά σε μια εταιρεία ξένης ιδιοκτησίας να ελέγχει την παραγωγή ενός κρίσιμου εξαρτήματος στην αλυσίδα εφοδιασμού του αμερικανικού στρατιωτικού μηχανισμού.
Αναλυτές προειδοποιούν ότι η ρύθμιση αυτή θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα ενδεχόμενο σημείο τρωτότητας στην εφοδιαστική αλυσίδα τόσο για τις αμερικανικές δυνάμεις όσο και για τις συμμαχικές.
Αν και η Τουρκία παραμένει μέλος του ΝΑΤΟ και οι σχέσεις του Τραμπ με τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχουν βελτιωθεί, η Άγκυρα ακολουθεί ολοένα και περισσότερο πολιτικές που συγκρούονται με τα αμερικανικά συμφέροντα.
Η Τουρκία αγόρασε το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα S-400, γεγονός που οδήγησε στον αποκλεισμό της από το πρόγραμμα των μαχητικών F-35 και στην επιβολή αμερικανικών κυρώσεων το 2020. Η Άγκυρα έχει επίσης πραγματοποιήσει επιχειρήσεις κατά κουρδικών δυνάμεων στη Συρία που υποστηρίζονται από τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ έχει επανειλημμένα απειλήσει την Ελλάδα.
Ιδίως σε ό,τι αφορά το Ισραήλ, η Τουρκία έχει στηρίξει έντονα τη Χαμάς μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου και έχει επιβάλει διπλωματικό και οικονομικό μποϊκοτάζ στο Ισραήλ.
Παρά τη στάση αυτή, εταιρεία συνδεδεμένη με την Τουρκία προμηθεύει πλέον ουσιαστικά τον ισραηλινό στρατό με βαριές βόμβες μέσω της αμερικανικής θυγατρικής της.
Ειδικοί σε ζητήματα ασφάλειας επισημαίνουν ότι η Repkon διατηρεί στενούς δεσμούς με την τουρκική κυβέρνηση μέσω συμβολαίων και κανονιστικών εγκρίσεων, γεγονός που εγείρει το ενδεχόμενο η Άγκυρα να ασκήσει έμμεση πίεση στην παραγωγή εάν οι γεωπολιτικές εντάσεις κλιμακωθούν.
Ακόμη και χωρίς μια ευθεία άρνηση κατασκευής όπλων — εξέλιξη που θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρή αντιπαράθεση με την Ουάσινγκτον — οι αναλυτές εκτιμούν ότι η Τουρκία θα μπορούσε να επηρεάσει την αλυσίδα εφοδιασμού μέσω καθυστερήσεων στην παραγωγή, εργασιακών διενέξεων ή τεχνικών προβλημάτων που θα επιβράδυναν τις παραδόσεις σε περίοδο κρίσης.
Η Repkon συμμετέχει επίσης και σε άλλα αμερικανικά προγράμματα παραγωγής πυρομαχικών, ενώ προσφάτως εξασφάλισε σύμβαση για την κατασκευή εγκατάστασης παραγωγής εκρηκτικών στο Κεντάκι.
Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ υπερασπίστηκε την πώληση, υποστηρίζοντας ότι τα όπλα αυτά θα ενισχύσουν την εθνική ασφάλεια των Ηνωμένων Πολιτειών, ενδυναμώνοντας έναν βασικό περιφερειακό σύμμαχο.
Στην επίσημη ανακοίνωσή του, το υπουργείο ανέφερε ότι η πώληση «θα υποστηρίξει την εξωτερική πολιτική και την εθνική ασφάλεια των Ηνωμένων Πολιτειών, συμβάλλοντας στη βελτίωση της ασφάλειας ενός στρατηγικού περιφερειακού εταίρου, ο οποίος αποτελεί σημαντικό παράγοντα πολιτικής σταθερότητας και οικονομικής προόδου στη Μέση Ανατολή».
Αμερικανοί αξιωματούχοι προσέθεσαν ότι οι βόμβες θα ενισχύσουν την ικανότητα του Ισραήλ να αντιμετωπίζει απειλές, θα ενδυναμώσουν την άμυνα της επικράτειάς του και θα λειτουργήσουν ως ισχυρός αποτρεπτικός παράγοντας.
Την ίδια στιγμή, ο εξέχων ρόλος μιας εταιρείας τουρκικής ιδιοκτησίας στην παραγωγή βασικών εξαρτημάτων για τα όπλα αυτά αναδεικνύει το ολοένα πιο σύνθετο πλέγμα συμμαχιών και συγκρουόμενων συμφερόντων στη Μέση Ανατολή — όπου, σε ορισμένες περιπτώσεις, η δυνατότητα του Ισραήλ να διεξάγει πόλεμο εξαρτάται από όπλα που κατασκευάζονται από έναν από τους πιο έντονους επικριτές του.
