Νίκος X. Βαρσακέλης
Τμήμα Οικονομικών Επιστημών ΑΠΘ
Μετά το άρθρο που έγραψα για τα καλά και κορυφαία πανεπιστήμια στον κόσμο και την τεράστια πρόοδο που έκανε η Κίνα, υποσχέθηκα στον αγαπητό Παντελή Σαββίδη να γράψω και ένα άρθρο για τα ελληνικά πανεπιστήμια. Ανταποκρινόμενος στην υπόσχεση αυτή θα παρουσιάσω με βάση τα δεδομένα τι κάναμε ως πανεπιστημιακό σύστημα τα τελευταία 20 χρόνια, από το 2003 έως το 2025.
Θα χρησιμοποιήσω πάλι την αξιολόγηση που κάνει σε ετήσια βάση το Πανεπιστήμιο της Σαγκάης και δημοσιεύει με τον τίτλο Academic Ranking of World Universities (ARWU- https://www.shanghairanking.com/rankings/arwu). Η αξιολόγηση και κατάταξη ARWU βασίζεται στην ερευνητική δραστηριότητα των μελών των πανεπιστημίων, δηλαδή τον κατά κεφαλήν αριθμό επιστημονικών δημοσιεύσεων, τον αριθμό των αναφορών στις δημοσιεύσεις των μελών του πανεπιστημίου, τον αριθμό των δημοσιεύσεων στα σημαντικότερα επιστημονικά περιοδικά στον χώρο των επιστημών , Nature και Science και τέλος στον αριθμός των αποφοίτων του πανεπιστημίου που έχουν τιμηθεί με βραβείο Νόμπελ. Βέβαια τον κύριο ρόλο παίζουν οι πρώτοι δείκτες και όχι ο αριθμός των Νόμπελ καθώς αυτός είναι πολύ περιορισμένος.
Από τα ελληνικά πανεπιστήμια μόνο το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης βρίσκονται ανελλιπώς μέσα στα 1000 καλύτερα πανεπιστήμια του κόσμου. Ειδικότερα το ΕΚΠΑ μέχρι το 2011 βρισκόταν στις θέσεις 200-300 και από το 2012 βρίσκεται στις θέσεις μεταξύ 300-400. Το ΑΠΘ μέχρι 2013 βρισκόταν στις θέσεις μεταξύ 300-400, στην συνέχεια μέχρι το 2019 στις θέσεις μεταξύ 400-500 και μετά το 2020 έπεσε στις θέσεις μεταξύ 500-600. Από τα υπόλοιπα πανεπιστήμια της χώρας, το Εθνικό Μετσόβιο Πανεπιστήμιο, παραδόξως, εμφανίζεται σποραδικά με πρώτη εμφάνιση στην αξιολόγηση του 2017 στην θέση 400-500, ενώ στην τελευταία αξιολόγηση του 2025 απουσιάζει από τα 1000 καλύτερα. Μετά το 2018 το Πανεπιστήμιο της Κρήτης εμφανίζεται ανελλιπώς μέχρι σήμερα στην αξιολόγηση σε θέσεις μεταξύ 600-1000, ανάλογα με την χρονιά. Τα Πανεπιστήμια Πάτρας , Θεσσαλίας και Ιωαννίνων εμφανίζονται μια – δύο φορές στην αξιολόγηση από το 2019 μέχρι το 2025. Κανένα άλλο πανεπιστήμιο της χώρας δεν βρίσκεται στα 1000 καλυτέρα πανεπιστήμια.
Όπως έχουν δείξει μελέτες, τα πανεπιστήμια είναι ο κύριος μηχανισμός τεχνολογικής ανάπτυξης μιας χώρας και κατά συνέπεια της οικονομικής ανάπτυξης και της βελτίωσης του βιοτικού επιπέδου των πολιτών της. Επιπλέον, η ποιότητα ενός πανεπιστημίου συσχετίζεται θετικά με την καινοτομική δραστηριότητα μιας χώρας και μιας περιφέρειας.
Δυστυχώς, η ελληνική κοινωνία, όπως αυτή εκφράζεται από τις εκάστοτε κυβερνητικές πολιτικές, δεν φαίνεται να ενδιαφέρεται για την ποιότητα του πανεπιστημίου στο οποίο θα σπουδάσουν παιδιά της, αρκεί να πάρουν το «χαρτί». Έτσι είδαμε τα ΤΕΙ να μετατρέπονται σε πανεπιστήμια σε μια μέρα χωρίς καμία ακαδημαϊκή αλλά και οικονομική λογική. Είδαμε, επίσης, να δημιουργούνται τμήματα, χωρίς καθηγητές σε γνωστικά πεδία που δεν έχουν καμία σχέση με τις ανάγκες της ελληνική οικονομίας και κοινωνίας, με την λογική της χούντας: κάθε πόλη και στάδιο, κάθε χωριό και γυμναστήριο.
Η Κίνα μέσω της στρατηγικής για την αναβάθμιση των πανεπιστήμιων οδήγησε, στην ίδια περίοδο, 244 πανεπιστήμια της να ανέλθουν στα 1000 καλύτερα, όταν το 2003 βρίσκονταν μόλις 15, ενώ πολλά πανεπιστήμια της βρίσκονται στα 100 καλύτερα. Το τεχνολογικό άλμα της Κίνας συσχετίζεται με την στρατηγική για την ποιοτική αναβάθμιση των πανεπιστημίων της. Εδώ στην Ελλάδα ο λαϊκισμός, ο τοπικισμός και τα συντεχνιακά συμφέροντα δεν επέτρεψαν την εφαρμογή μιας αντίστοιχης στρατηγικής, ακόμη και εάν το ήθελαν οι κυβερνήσεις. Ας δει ο αναγνώστης τον νόμο 1268/82, τον γνωστό ως «νόμος – πλαίσιο». Ο νόμος αυτός ήταν πνευματικό τέκνο του καθηγητή του πανεπιστημίου Purdue Γιώργου Λιάνη. Μια μεταφορά του αμερικανικού μοντέλου στην Ελλάδα. Η αποδόμηση του από συντεχνίες και συμφέροντα άρχισε από την πρώτη μέρα. Ακόμη και έτσι όμως, ο νόμος αυτός λειτούργησε θετικά για το ελληνικό πανεπιστήμιο καθώς άνοιξε τις πόρτες σε νέους επιστήμονες πολλοί από τους οποίους είχαν σημαντικό ερευνητικό έργο και αρκετοί μάλιστα παγκοσμίου βεληνεκούς. Με το προηγούμενο καθεστώς αυτοί επιστήμονες δεν θα είχαν την δυνατότητα να προσληφθούν στον ελληνικό πανεπιστήμιο. Με την πάροδο του χρόνου έγιναν αλλαγές, άλλες προς το καλύτερο και άλλες προς το χειρότερο. Σήμερα η Ελλάδα έχει 24 πανεπιστήμια! Θα συνεχίσω!
*Ο Νίκος Βαρσακέλης είναι καθηγητής στο Οικονομικό τμήμα του ΑΠΘ και διετέλεσε Αντιπρύτανης του ίδιου Πανεπστημίου
