του Δρ. Ηρακλή Γωνιάδη, Οικονομολόγου
Η «αυθόρμητη» εμφάνιση εργαζομένων της Βιολάντα να χειροκροτούν τον «επιχειρηματία»-ιδιοκτήτη της κατά την μεταγωγή του προς τις ανακριτικές αρχές δείχνει την άγνοια ενός άλλου κινδύνου (εκτός εκείνου της εγκληματικής αδιαφορίας συνεπεία της οποίας βρήκαν τραγικό θάνατο πέντε συνάνθρωποί μας) σχετικού με τη διαχείριση της κρίσης στην οποία περιήλθε η επιχείρηση. Επευφημίες (υποκινούμενες ή μη) αποκαλυπτικές της παντελούς έλλειψης στρατηγικής διαχείρισης κινδύνων και κρίσεων[1] δυνατών να εμφανιστούν μέσα στις δομές της και όχι μόνο στην αγορά της οποίας διεκδικεί μερίδιο. Οι πεπαιδευμένοι σε παρόμοια περίπτωση, θα επέλεγαν την αιδήμονα σιωπή, τουλάχιστον!
Ο επιχειρηματικός κίνδυνος, χωρίς να περιορίζεται στο ανταγωνιστικό περιβάλλον ή και το υπέρρευστο εγχώριο θεσμικό πλαίσιο, αφορά εξίσου-αν όχι και περισσότερο- στο εσωτερικό κάθε επιχείρησης. Με τον μισθό να μην αποτελεί τη μοναδική παράμετρο υποδαύλισης της δημιουργικότητας η οποία εδράζεται σε ένα σύνολο διασφαλίσεων με επίκεντρο τον σπουδαιότερο πόρο της, τον άνθρωπο, η διαμόρφωση του αναγκαίου κλίματος εμπιστοσύνης είναι αδύνατη χωρίς την ασφάλεια στον χώρο εργασίας, τις αρμονικές εργασιακές σχέσεις, την εκπαίδευση/κατάρτιση κ.ά. Μόνο μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον μπορεί να προκληθεί ο πολλαπλασιαστής της παραγωγικότητας(=αποδοτικότητα+αποτελεσματικότητα) για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς της. Η ευθύνη για όλα αυτά ανήκει εξ ολοκλήρου στον επιχειρηματία (η διαχειριστή της) και κάθε μετάθεσή της με σκοπό την αποποίηση των συνεπειών ενός λάθους ή μιας εγκληματικής αμέλειας οδηγεί σε τοξική κουλτούρα και φυγή των ικανών στελεχών, πέραν των άλλων.
Θέτοντάς το διαφορετικά, η ευθύνη αποτελεί το ηθικό και νομικό αντίβαρο του ρίσκου:
α) Απέναντι στους κοινωνικούς εταίρους συμπεριλαμβανόμενων των απασχολούμενων της επιχείρησης ώστε να εργάζονται χωρίς φόβο για να αποδώσουν καλύτερα, της αγοράς (προμηθευτών, πιστωτών, χρηματοδοτών κλπ.), και των πελατών με την ποιότητα της πρότασης αξίας προϊόντος ή υπηρεσίας η οποία δεν είναι άμοιρη εκείνης που επικρατεί στους χώρους λειτουργίας της επιχείρησης. Η ποιότητα της προσφοράς αντανακλά εκείνη της παραγωγής και ενισχύεται από την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη, δηλαδή, του πώς η δράση της επηρεάζει το περιβάλλον και την κοινωνία.
β) Για τη νομική και ατομική ευθύνη του επιχειρηματία ένεκα της οποίας μπορεί να χαθεί η προσωπική του περιουσία, ανάλογα με τη μορφή της εταιρίας (Α.Ε., Ε.Π.Ε., Ι.Κ.Ε., Ατομική), αλλά και η αξιοπιστία ή η ελευθερία του όταν του χρεωθεί δόλος, εγκληματική ενέργεια ή παράλειψη.
γ) Απέναντι στην επιχειρηματική κοινότητα της οποίας πλήττει το κύρος η πλημμελής ή έκνομη συμπεριφορά του μέλους της, ιδιαίτερα στη χώρα μας όπου επικρατεί (δικαιολογημένη σε κάποιο βαθμό) η αντίληψη ότι κάθε επιχειρηματίας οικειοποιείται κρατικούς πόρους και τον κόπο των άλλων με κομματική συνδρομή. Άδικο, όμως, για εκείνον που αναλαμβάνει επιχειρηματική πρωτοβουλία με λελογισμένο και ικανό να διαχειριστεί κίνδυνο δημιουργώντας θέσεις εργασίας, ατομικό και κοινωνικό πλούτο συμπεριφερόμενος με θετικό αντίκτυπο στην οικονομία και την κοινωνία.
Καλή η εμπιστοσύνη μα καλύτερος ο έλεγχος!
Ο συγκεκριμένος επιχειρηματίας (όπως και κάθε άλλος ιδιοκτήτης ή εντεταλμένος διαχειριστής επιχείρησης) δεν μπορεί να επικαλεσθεί άγνοια του κινδύνου «πετώντας» την ευθύνη του τραγικού συμβάντος σε συνεργάτες δεδομένου ότι εξελίσσεται σε μπούμερανγκ που του επιστρέφει στο ακέραιο. Ούτε και καλύπτεται από το περί ανευθυνότητας των κυβερνώντων άρθρο 86 του συντάγματος οι οποίοι εκλαμβάνοντας ως λευκή επιταγή την ψήφο των εκλογέων τους διαχειρίζονται τους κρατικούς μας πόρους όπως γουστάρουν! Το ρίσκο συνιστά εγγενές στοιχείο της υπό καθεστώς αβεβαιότητας επιχειρηματικότητας ανεξάρτητα από τις επιχειρηματικές της εκφάνσεις, δηλαδή αν προκύπτουν ως προϊόν μιας ανάγκης (πχ., για δουλειά και εισόδημα) ή της δημιουργικότητας του ικανού και υπεύθυνου να καταστήσει εμπορικά εκμεταλλεύσιμη την καινοφανή του ιδέα.
Η απορρέουσα ευθύνη καθορίζει τα όρια και τις συνέπειες της δράσης του ώστε να μην «τζογάρει» επ’ αυτών επειδή ο επιχειρηματικός κίνδυνος επιβάλλεται να είναι υπολογισμένος, είτε αφορά στη στρατηγική (πχ., πιθανότητα αλλαγής της αγοράς και απαρχαίωσης της πρότασης αξίας) και τη λειτουργία της επιχείρησης (πχ., αποτυχία εσωτερικής οργάνωσης, δηλητηριώδεις συνθήκες απασχόλησης κλπ.), είτε στα χρηματοοικονομικά (πχ., διαχείριση του χρέους, επιτόκια, επισφαλείς πωλήσεις, ταμειακές ροές κλπ.) και το διεθνοποιημένο-λόγω ίντερνετ, κυρίως- οικονομικοπολιτικό περιβάλλον. Μολονότι, δε, η ανάληψη μεγαλύτερου ρίσκου καλλιεργεί την προσδοκία αντιστοίχου μεγέθους κερδοφορίας, η έλλειψη προετοιμασίας διαχείρισης κατά τη διάρκεια της εκδήλωσής του, αλλά και της συνακόλουθης πολλαπλής κρίσης, μπορεί να οδηγήσει σε ολική απώλεια της επιχείρησης· πιθανότητα που δεν αποκλείεται και στην περίπτωση της μπισκοτοβιομηχανίας.
Η μείωση του κινδύνου με την καλύτερη εκτίμηση της πιθανότητας εμφάνισής του και τον αποτελεσματικότερο προληπτικό σχεδιασμό αποτροπής και αντιμετώπισής του επιτυγχάνεται με την αδιάλειπτη βελτίωση γνώσεων και τεχνικών καθόσον παρήλθε αμετάκλητα η εποχή του «βλέποντας και κάνοντας», όπως και της πρακτικής «το αγώγι ξυπνά τον αγωγιάτη». Με την πολυπλοκότητα να απαιτεί ολοένα και περισσότερες δεξιότητες και τεχνογνωσία δεν επιβάλλεται μόνο η εξ αρχής απόκτηση, αλλά και η διαρκής αναβάθμισή τους με συνεχή ενημέρωση και κατάρτιση προκειμένου να τη διαχειριστεί με τρόπο βιώσιμο. Οι ευκαιρίες επικαιροποίησης είναι πολυποίκιλες και φθηνές, τόσο καταφεύγοντας στην τεχνητή νοημοσύνη[2] ή και μελετώντας ειδικά συγγράμματα όσο και παρακολουθώντας (διαδικτυακά;) σεμινάρια για να διατηρείται αξιόμαχος, μα και συνεργαζόμενος με εξειδικευμένους συμβούλους.
Παίρνοντας ρίσκα χωρίς ευθύνη είναι παράτολμο και συνάμα επικίνδυνο, αλλά και αναλαμβάνοντας ευθύνες χωρίς να ρισκάρει δεν παραμένει μόνο στάσιμος μα καθίσταται και επικίνδυνα αναλώσιμος. Ο πραγματικά έξυπνος επιχειρηματίας μεταθέτει την ευθύνη της λήψης αποφάσεων και της λογοδοσίας στους ικανούς διατηρώντας, συγχρόνως, την εποπτεία μέσω ενός ισχυρού συστήματος εταιρικής διακυβέρνησης του οποίου η εγκαθίδρυση και λειτουργία αποτελεί αποκλειστική του ευθύνη. Αλίμονο αν περιμένει από την αποδομημένη ελληνική πολιτεία να τον συνετίσει με τους ελεγκτικούς της μηχανισμούς (υποστελεχωμένους ή αμβλυμμένης συνείδησης) για την τήρηση των κανόνων ασφαλούς λειτουργίας της επιχείρησής του. Ή, αυτοκαταστροφικά συμπεριφερόμενος, να αποφύγει τον έλεγχο που θα αποδείκνυε- ίσως και έγκαιρα- την ανεπάρκεια ή τη δόλια συμπεριφορά των συνεργατών του ώστε να απαλλαγεί από αυτούς αντί να τους κατηγορεί μετά το συμβάν το μέγεθος ή την τραγικότητα του οποίου χαρακτηρίζει ο θάνατος των εργαζομένων.
[1] Βλ. επ’ αυτού το 6ο Κεφάλαιο του βιβλίου μου Πλοηγός στα αχαρτογράφητα νερά της επιχειρηματικότητας, Εκδόσεις Μπαρμπουνάκης (https://www.barbounakis.com/product/ploigos-sta-achartografita-nera-tis-epicheirimatikotitas/).
[2] Βλ. Ερμηνευτικό Λεξικό Τεχνητής Νοημοσύνης Αγγλοελληνικής Ορολογίας, Εκδόσεις Μπαρμπουνάκης (https://www.bar-bounakis.com/product/ermineftiko-leksiko-technitis-noimosynis-angloellinikis-orologias/
