Reuters
24 Ιουνίου 2025
Των Matt Spetalnick, Jeff Mason και Steve Holland – Reuters
Σύνοψη
- Η συμφωνία κατάπαυσης πυρός μεταξύ Ισραήλ και Ιράν παραμένει αβέβαιη
- Η ιρανική απάντηση στην επίθεση των ΗΠΑ εκτιμάται πως ήταν προσεκτικά σχεδιασμένη ώστε να αποφευχθεί η κλιμάκωση
- Ο Τραμπ είχε δεσμευτεί να αποφύγει στρατιωτικές επεμβάσεις σε ξένους πολέμους
- Παραμένουν ερωτήματα για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα και την επανέναρξη συνομιλιών
ΟΥΑΣΙΓΚΤΟΝ, 24 Ιουνίου (Reuters) – Όταν ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ διέταξε αμερικανικά βομβαρδιστικά να πλήξουν ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις το περασμένο Σαββατοκύριακο, στοιχημάτιζε ότι μπορούσε να βοηθήσει τον σύμμαχο Ισραήλ να καταφέρει καίριο πλήγμα στο πρόγραμμα της Τεχεράνης, χωρίς όμως να παραβεί την πάγια δέσμευσή του να μην εμπλακεί σε παρατεταμένο πόλεμο.
Μόλις λίγες ημέρες αργότερα, η αιφνιδιαστική ανακοίνωσή του τη Δευτέρα για συμφωνία κατάπαυσης πυρός μεταξύ Ισραήλ και Ιράν υποδηλώνει ότι ίσως κατάφερε να σύρει την ηγεσία της Τεχεράνης πίσω στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων με τις βόμβες.
Ωστόσο, παραμένουν μεγάλα αναπάντητα ερωτήματα – πρώτον, κατά πόσο μπορεί όντως να εφαρμοστεί και να διατηρηθεί μια κατάπαυση πυρός μεταξύ δύο πικρών εχθρών, των οποίων η χρόνια «σκιώδης» σύγκρουση έχει μετατραπεί σε απευθείας εναέρια αντιπαράθεση τις τελευταίες 12 ημέρες.
Επιπλέον, στην πομπώδη ανάρτηση του Τραμπ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με την οποία ανακοίνωσε μια επικείμενη «ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΛΗΡΗ ΚΑΤΑΠΑΥΣΗ ΠΥΡΟΣ», δεν αναφέρονται οι όροι στους οποίους κατέληξαν τα δύο μέρη· ούτε αν ΗΠΑ και Ιράν θα επαναλάβουν τις αποτυχημένες πυρηνικές διαπραγματεύσεις· ούτε το μέλλον του αποθέματος εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, που αρκετοί ειδικοί εκτιμούν πως ίσως επιβίωσε από την κοινή εκστρατεία βομβαρδισμών ΗΠΑ και Ισραήλ.
«Οι Ισραηλινοί πέτυχαν πολλά από τους στόχους τους… και το Ιράν αναζητούσε μια έξοδο», δήλωσε ο Jonathan Panikoff, πρώην αναπληρωτής διευθυντής Εθνικών Πληροφοριών των ΗΠΑ για τη Μέση Ανατολή. «Οι ΗΠΑ ελπίζουν πως αυτό είναι η αρχή του τέλους. Το πρόβλημα είναι αν υπάρχει στρατηγική για το τι ακολουθεί.»
Τα ερωτήματα παραμένουν για το τι ακριβώς έχει συμφωνηθεί, παρόλο που η δήλωση του Τραμπ ενίσχυσε τις ελπίδες για λήξη μιας σύγκρουσης που ενέπνευσε φόβους ευρύτερου πολέμου στη Μέση Ανατολή.
Δεν υπήρξε άμεση επιβεβαίωση από το Ισραήλ για τη συμφωνία κατάπαυσης πυρός, ενώ ο ισραηλινός στρατός ανακοίνωσε ότι εντόπισε πυραύλους εκτοξευμένους από το Ιράν προς το Ισραήλ τις πρώτες πρωινές ώρες της Τρίτης. Σύμφωνα με την ισραηλινή υπηρεσία ασθενοφόρων, τέσσερις άνθρωποι σκοτώθηκαν από πλήγμα σε κτίριο στη Μπερσέβα.
Λίγο μετά, ο Τραμπ δήλωσε ότι η κατάπαυση πυρός «είναι πλέον σε ισχύ» και κάλεσε τις δύο χώρες να τη σεβαστούν.
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, δήλωσε πως «δεν θα υπάρξει παύση των εχθροπραξιών αν το Ισραήλ δεν σταματήσει τις επιθέσεις του», παρότι Ιρανός αξιωματούχος είχε νωρίτερα επιβεβαιώσει πως η Τεχεράνη αποδέχτηκε κατάπαυση πυρός.
Αυτό όμως δεν εμπόδισε τον Τραμπ και τους υποστηρικτές του να παρουσιάσουν την εξέλιξη ως κορυφαίο επίτευγμα μιας εξωτερικής πολιτικής που χαρακτηρίζουν «ειρήνη μέσω ισχύος».
Ο Τραμπ είχε υιοθετήσει την ισραηλινή εκτίμηση ότι το Ιράν πλησίαζε στην απόκτηση πυρηνικού όπλου – κάτι που η Τεχεράνη αρνείται επίμονα εδώ και χρόνια. Οι υπηρεσίες πληροφοριών των ΗΠΑ είχαν εκτιμήσει νωρίτερα φέτος ότι το Ιράν δεν κατασκευάζει πυρηνικό όπλο, και πηγή με γνώση σχετικών εκθέσεων ανέφερε στο Reuters την περασμένη εβδομάδα ότι η άποψη αυτή δεν έχει αλλάξει.
Η ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΕΝΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ ΙΡΑΝ
Η ανακοίνωση Τραμπ ήρθε λίγες μόλις ώρες μετά την εκτόξευση ιρανικών πυραύλων εναντίον αμερικανικής αεροπορικής βάσης στο Κατάρ, χωρίς να υπάρξουν θύματα, ως αντίποινα για τον αμερικανικό βομβαρδισμό των υπόγειων ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων το Σαββατοκύριακο με βόμβες bunker-buster 13.600 κιλών.
Σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν τις εξελίξεις, αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ εκτίμησαν ότι η αντίδραση της Τεχεράνης τη Δευτέρα ήταν προσεκτικά υπολογισμένη ώστε να αποφευχθεί περαιτέρω κλιμάκωση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Τραμπ κάλεσε σε συνομιλίες τόσο το Ισραήλ όσο και το Ιράν, και ανώτερος αξιωματούχος του Λευκού Οίκου δήλωσε ότι το Ισραήλ συμφώνησε στην κατάπαυση πυρός υπό τον όρο ότι η Τεχεράνη δεν θα πραγματοποιήσει νέες επιθέσεις. Το Ιράν φάνηκε να στέλνει σήματα ότι δεν θα υπάρξουν περαιτέρω χτυπήματα, πρόσθεσε ο αξιωματούχος υπό τον όρο της ανωνυμίας.
Ο Τραμπ μίλησε απευθείας με τον Ισραηλινό Πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, ενώ στις άμεσες και έμμεσες επικοινωνίες με το Ιράν συμμετείχαν ο Αντιπρόεδρος JD Vance, ο Υπουργός Εξωτερικών Marco Rubio και ο ειδικός απεσταλμένος Steve Witkoff. Το Κατάρ διαδραμάτισε επίσης διαμεσολαβητικό ρόλο για την επαφή με την Τεχεράνη.
Σύμφωνα με τον Αμερικανό αξιωματούχο, το Ιράν ήταν δεκτικό σε μια συμφωνία κατάπαυσης επειδή βρισκόταν σε σοβαρά «αποδυναμωμένη κατάσταση». Είχε υποστεί πολυήμερους ισραηλινούς βομβαρδισμούς σε πυρηνικές και στρατιωτικές εγκαταστάσεις, καθώς και στοχευμένες δολοφονίες κορυφαίων πυρηνικών επιστημόνων και στρατιωτικών διοικητών ασφαλείας.
Τις προηγούμενες ημέρες, ο Τραμπ είχε επίσης δηλώσει δημόσια πως σκέφτεται το ενδεχόμενο «αλλαγής καθεστώτος» στο Ιράν.
Νωρίτερα τη Δευτέρα, τρεις Ισραηλινοί αξιωματούχοι είχαν δηλώσει πως η κυβέρνησή τους επιθυμεί να ολοκληρώσει σύντομα την επιχείρηση στο Ιράν και είχαν διαβιβάσει αυτό το μήνυμα στις ΗΠΑ, αν και η τελική απόφαση θα εξαρτηθεί από την αντίδραση της Τεχεράνης.
«Τώρα που ο Τραμπ ανακήρυξε την ‘παγκόσμια ειρήνη’, θα είναι δύσκολο για τον Νετανιάχου να τον διαψεύσει δημόσια», σχολίασε η Laura Blumenfeld, ειδικός για τη Μέση Ανατολή στη Σχολή Προχωρημένων Διεθνών Σπουδών του Πανεπιστημίου Johns Hopkins στην Ουάσιγκτον.
ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΣΤΟΙΧΗΜΑ ΤΟΥ ΤΡΑΜΠ
Από την πλευρά του, η άνευ προηγουμένου απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να βομβαρδίσει τις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν συνιστά μια στροφή που για καιρό ο ίδιος είχε δεσμευτεί να αποφύγει – τη στρατιωτική εμπλοκή σε έναν μεγάλο ξένο πόλεμο.
Στη μεγαλύτερη και δυνητικά πιο επικίνδυνη κίνηση εξωτερικής πολιτικής της προεδρίας του, ο Τραμπ πόνταρε όχι μόνο στην καταστροφή του βασικού ιρανικού πυρηνικού συγκροτήματος στο Φορντό, αλλά και στο ότι η αντίδραση της Τεχεράνης θα παραμείνει περιορισμένη και ελεγχόμενη.
Υπήρχαν φόβοι πως το Ιράν θα μπορούσε να απαντήσει κλείνοντας τα Στενά του Ορμούζ – τη σημαντικότερη θαλάσσια δίοδο μεταφοράς πετρελαίου στον κόσμο – να επιτεθεί σε πολλαπλές αμερικανικές βάσεις στη Μέση Ανατολή ή να ενεργοποιήσει τους πληρεξουσίους του κατά αμερικανικών και ισραηλινών στόχων παγκοσμίως.
Αν ο Τραμπ καταφέρει να αποκλιμακώσει τη σύγκρουση Ισραήλ-Ιράν, ενδέχεται να περιορίσει την καταιγίδα κριτικής από τους Δημοκρατικούς στο Κογκρέσο και να κατευνάσει τη μη παρεμβατική πτέρυγα του Ρεπουμπλικανικού του κόμματος, της βάσης MAGA, η οποία είδε τις επιθέσεις να αντιβαίνουν στις προεκλογικές του δεσμεύσεις.
Αυτό θα του επέτρεπε να επαναπροσανατολιστεί στις βασικές πολιτικές του ατζέντες, όπως η απέλαση παράτυπων μεταναστών και ο εμπορικός πόλεμος δασμών με βασικούς εμπορικούς εταίρους.
Ωστόσο, ούτε ο Τραμπ ούτε οι συνεργάτες του θα μπορέσουν να αγνοήσουν το Ιράν και τα ανοιχτά ερωτήματα που παραμένουν.
«Μπορεί να κρατήσει η κατάπαυση πυρός;» αναρωτήθηκε ο Dennis Ross, πρώην διαπραγματευτής για τη Μέση Ανατολή υπό Ρεπουμπλικανικές και Δημοκρατικές κυβερνήσεις. «Ναι, το Ιράν την έχει ανάγκη και το Ισραήλ έχει πλέον πλήξει σε μεγάλο βαθμό τους στόχους του, όπως περιλαμβάνονται στη λίστα του IDF (Ισραηλινού Στρατού).»
Ωστόσο, παραμένουν σοβαρά εμπόδια. «Το Ιράν έχει αποδυναμωθεί σημαντικά, αλλά ποιο είναι το μέλλον των πυρηνικών και βαλλιστικών του προγραμμάτων; Τι θα γίνει με το απόθεμα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου; Θα χρειαστούν διαπραγματεύσεις – και δεν θα είναι εύκολες,» σημείωσε ο Ross.
(Ρεπορτάζ: Matt Spetalnick – Επιπλέον συνεισφορά: Phil Stewart – Επιμέλεια: Don Durfee και Lincoln Feast)
