Μάνος Καραγιάννης: οι δομικές αδυναμίες της ελληνικής διπλωματίας

του Μάνου Καραγιάννη

Πληθαίνουν οι ενδείξεις ότι η ελληνική διπλωματία αδυνατεί να ανταπεξέλθει επαρκώς στις νέες συνθήκες που δημιουργούνται στο διεθνές σύστημα. Δυστυχώς αρκετά τρανταχτά παραδείγματα αποδεικνύουν του λόγου το αληθές.

Στα Βαλκάνια, η Αθήνα έχει ξεκάθαρα απωλέσει την ηγετική της θέση εδώ και μερικά χρόνια και καλείται συνεχώς να διαχειριστεί εστίες έντασης με τα Τίρανα και τα Σκόπια. Η Άγκυρα δημιουργεί νέα τετελεσμένα ή εγείρει αξιώσεις στο Αιγαίο που προκαλούν μεγάλη αμηχανία στην Αθήνα. Η σχέση Ελλάδας- Λιβύης επιδεινώνεται διαρκώς σε πολλαπλά επίπεδα, αφού η ελληνική πλευρά συνεχίζει να αγνοεί τις πολιτικές ισορροπίες στην πολύπαθη χώρα. Ακόμα και σε ζητήματα θρησκευτικής διπλωματίας, όπως είναι το ιδιοκτησιακό καθεστώς της Μονής του Σινά και η φυσική επιβίωση των Χριστιανών της Συρίας, η ελληνική διπλωματία είναι φανερό ότι χωλαίνει.

Σε όλα αυτά πρέπει να προστεθεί η κεκαλυμμένη αδιαφορία της Ουάσιγκτον και των Βρυξελλών για τις ελληνικές ανησυχίες αναφορικά με την αναθεωρητική πολιτική της Άγκυρας.

Δεν έχει νόημα να επικεντρωνόμαστε στην ανεπάρκεια συγκεκριμένων ατόμων, τα οποία είτε αγνοούν βασικές αρχές της διπλωματίας είτε εμφορούνται από μια ιδιοκτησιακή αντίληψη της εξωτερικής πολιτικής. Υπάρχουν δομικοί παράγοντες που εξηγούν την υποχώρηση της ελληνικής επιρροής στην ευρύτερη περιοχή και πιο πέρα. Καταρχάς, η διπλωματική υπηρεσία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικά προβλήματα που παραμένουν αδικαιολόγητα άλυτα. Πολλές ελληνικές πρεσβείες στην Ευρώπη, τα Βαλκάνια και τη Μέση Ανατολή παραμένουν υποστελεχωμένες και έχουν στη διάθεση τους απελπιστικά λίγους πόρους. Συνεπώς, το ηθικό των περισσοτέρων διπλωματών που υπηρετούν σε μικρότερες πρεσβείες είναι ιδιαίτερα χαμηλό με ό,τι αυτό συνεπάγεται.

Το χειρότερο είναι ότι η ελληνική διπλωματία ακόμα πάσχει από έλλειψη στρατηγικού σχεδιασμού, παρά κάποιες προσπάθειες εκσυγχρονισμού του υπουργείου Εξωτερικών.

Δεν υπάρχει κανένας σοβαρός οδικός χάρτης σχετικά με τους μεσοπρόθεσμους και μακροπρόθεσμους στόχους της Αθήνας για τις χώρες και περιοχές ελληνικού ενδιαφέροντος. Απουσιάζει επίσης ένα ρεαλιστικό γεωπολιτικό όραμα που θα καθιστά την Ελλάδα κεντρικό πυλώνα της περιφερειακής αρχιτεκτονικής ασφάλειας. Για την ακρίβεια, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η Αθήνα έχει σταματήσει να αναζητά ευκαιρίες για να αποκομίσει γεωπολιτικά κέρδη. Αρκείται στη διαχείριση των προβλημάτων με γειτονικές χώρες με τη μονότονη επίκληση του διεθνούς δικαίου ή την εκτόξευση «κούφιων» απειλών μέσω της ΕΕ.

Πέρα από τις δεδομένες αδυναμίες του κράτους, η ελληνική διπλωματία επηρεάζεται σαφώς αρνητικά από την πολιτική κατάσταση που επικρατεί στη χώρα.

Υπάρχει μια αυξανόμενη εσωστρέφεια που τροφοδοτείται από τα επαναλαμβανόμενα σκάνδαλα κακοδιαχείρισης, την τοξικότητα του πολιτικού λόγου και κυρίως την απουσία ενός σοβαρού δημόσιου διαλόγου για τα θέματα εξωτερικής πολιτικής. Οι περισσότερες δεξαμενές σκέψεις και ερευνητικά ινστιτούτα υπολειτουργούν ή αποφεύγουν να ασκήσουν εποικοδομητική κριτική στην κυβέρνηση για τις επιλογές της. Σημαντικό κομμάτι της κοινής γνώμης ενημερώνεται αποκλειστικά από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου συχνά κυριαρχούν οι απλουστευτικές αναλύσεις ή και θεωρίες συνωμοσίας.

Πρέπει να γίνει ευρέως κατανοητό ότι η εξωτερική πολιτική δεν είναι απλά το σύνολο των επιμέρους πολιτικών έναντι άλλων χωρών ή διεθνών οργανισμών. Αντανακλά το επίπεδο της πολιτικής κουλτούρας μιας χώρας και το βαθμό ωριμότητας του πολιτικού της προσωπικού. Καταδεικνύει τις εθνικές προτεραιότητες και φανερώνει την αυτοεικόνα μιας οργανωμένης κοινωνίας. Υπό αυτή την έννοια, η κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει σήμερα η ελληνική διπλωματία δεν πρέπει να προκαλεί καμία έκπληξη. Συνιστά σύμπτωμα μιας γενικότερης απαξίωσης του πολιτικού συστήματος, που δεν φαίνεται αναστρέψιμη.

πηγή: KReport