του Σπύρου Κάνουρα, Φυσικού, Αναπτυξιακού Συμβούλου
Τα σπουδαία έργα γίνονται ή πρέπει να γίνονται στον καιρό τους και εν μέτρω. Εν μέτρω όχι μόνον όσον αφορά στα μεγέθη και τους όγκους, αλλά και στους στόχους και τις λειτουργίες που σχεδιάζονται για να τους εξυπηρετούν. Όλα αυτά τα αναδεικνύουν και τα διαστασιολογούν μελέτες σκοπιμότητας και βιωσιμότητας οι οποίες πρέπει και αυτές να γίνονται με ορθολογισμό και χωρίς… σκοπιμότητες.
Είναι η ΔΕΘ, έτσι όπως την προτείνουν, αντίστοιχη της οικονομίας της Βόρειας Ελλάδας και των αναγκών της για προβολή και προώθηση; Όποιος έχει εμπειρίες συμμετοχής σε μεγάλες εκθέσεις του κόσμου, εύκολα αντιλαμβάνεται πως τα προτεινόμενα φαραωνικά κτήρια αντιστοιχούν σε άλλες οικονομίες, με ανθηρή παραγωγική βάση και όχι σε οικονομίες σε χρόνια ύφεση, με έντονο εμπορικό-εισαγωγικό χαρακτήρα, όπως η δική μας. Δεν είναι τυχαίο που στη συνείδηση του κόσμου είναι κυρίως η AGROTIKA αυτή που πείθει ως έκθεση, καθώς ο αγροτικός τομέας -παρά τα δομικά του προβλήματα- συνεχίζει να διατηρεί δυναμική παραγωγική βάση στη χώρα μας. Οι υπόλοιπες διοργανώσεις μάλλον σε πανηγύρι το πάνε, και η λιανική πώληση που αποτελεί πλέον κύρια δραστηριότητά τους, αυτό δείχνει. Δεν είναι κακό, αλλά για τα πανηγύρια δεν χρειάζονται φαραωνικές υποδομές. Μια χαρά τα εξυπηρετεί η υποδομή της ΔΕΘ HELEXPO και ως έχει· δεν είναι ανάγκη ν’ αγοράσουμε κανόνι για να σκοτώνουμε μύγες.
Ένα δεύτερο που εύκολα καθίσταται αντιληπτό και ομολογείται μάλιστα από τους σχεδιαστές, είναι πως το πολυόροφο ξενοδοχείο και το εμπορικό κέντρο δεν εντάσσονται λειτουργικά και δεν εξυπηρετούν τον επιχειρηματικό σχεδιασμό του προτεινόμενου εκθεσιακού κέντρου. Κατά τη γνώμη μου, μάλλον εξυπηρετούν το όραμα μερικών επιχειρηματιών του ιστορικού κέντρου και όχι μόνο, να βάλουν πόδι στο νέο ρήαλ εστέιτ με τη βοήθεια του υπερεπενδυτή που προσπαθούν να προσελκύσουν κάνοντας χρήση δημόσιου χρήματος, στο πλαίσιο ενός παράταιρου ΣΔΙΤ.
Κακά τα ψέμματα· το υπερ-mall και το πολυόροφο ξενοδοχείο αποτελούν δύο μπαλώματα της τελευταίας στιγμής σ’ ένα σχεδιασμό που δεν έβγαινε και στον οποίο δεν θα κολλήσουν ποτέ. Εάν ευοδωθούν τέτοιες μεθοδεύσεις, αυτό που θα έχει “επιτευχθεί” θα είναι μια ανεπίτρεπτη για τη λειτουργικότητα και ανθεκτικότητα της πόλης αλλαγή χρήσης με τη δέσμευση σημαντικής έκτασης της νυν ΔΕΘ για την εγκατάσταση και λειτουργία ενός αχρείαστου ξενοδοχείου και ενός καταστροφικού για την παραδοσιακή αγορά εμπορικού κέντρου, ενώ δίπλα θα λειτουργεί ουσιαστικώς ανεξάρτητα ένα φαραωνικό εκθεσιακό κέντρο. Οποία επιτυχία των φορέων του επιχειρηματικού και εμπορικού κόσμου που τάσσονται υπέρ της συγκεκριμένης πρότασης ανάπλασης!
Η εγκατάσταση ενός mall στο κέντρο της πόλης σε επαφή με την ιστορική αγορά της, πέραν του ότι αντίκειται σε κάθε αρχή βιώσιμης κινητικότητας και θα αποτελεί μόνιμη αιτία και εστία κυκλοφοριακής ανωμαλίας, θα λειτουργήσει ανταγωνιστικά και με άνισους όρους προς αυτήν… Η συντριπτική πλειοψηφία του επιχειρηματικού κόσμου της πόλης, όπως και των ξενοδόχων, πρέπει να αντιταχθούν σ’ αυτή τη λύση που είναι ευθέως αντίθετη με τα συμφέροντά τους. Αντ’ αυτής θα μπορούσαν να διεκδικήσουν την άμεση πραγματοποίηση μιας γενικευμένης βαθιάς ανάπλασης του κέντρου, η οποία θα εντάξει αξιόλογες προσπάθειες που ήδη έχουν προηγηθεί είτε είναι σε εξέλιξη, με τελικό στόχο τον ολοκληρωμένο -επιχειρηματικό και κοινωνικό- εκσυγχρονισμό του. Σκοπός θα είναι η αύξηση της ελκυστικότητας και της λειτουργικότητάς του ώστε ν’ αποφευχθεί η θανάσιμη απειλή παρακμής και εγκατάλειψης για την οποία καταλύτης θα είναι η εγκατάσταση του mall στην καρδιά της πόλης.
Ένα ακόμα ζήτημα που εγείρει η προτεινόμενη φαραωνική ανάπλαση έχει σχέση με τη χρηματοδότηση του έργου. Ήδη έγινε στα προηγούμενα αναφορά στον παράταιρο χαρακτήρα του ΣΔΙΤ. Όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα Κράτη Μέλη δημιούργησαν πριν από δυόμισι δεκαετίες το νομικό και θεσμικό πλαίσιο των Public-Private Partnerships (PPPs) ή Συμπράξεων Δημοσίου-Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ) στα καθ’ ημάς, αυτό που επιδίωκε ήταν η μόχλευση σημαντικών ιδιωτικών κεφαλαίων για τη χρηματοδότηση μεγάλης κλίμακας ανταποδοτικών επενδύσεων επάνω σε περιουσιακά στοιχεία ή σε λειτουργικές αρμοδιότητες του Δημοσίου. Έκτοτε τα ΣΔΙΤ έχουν αναδειχθεί σε ένα εξαιρετικά επιτυχημένο χρηματοδοτικό εργαλείο που έχει απελευθερώσει τεράστιους δημόσιους πόρους, οι οποίοι κατευθύνονται πλέον σε τομείς που έχει αρμοδιότητα ο δημόσιος τομέας, αλλά και σε ενισχύσεις των μικρών και μικρομεσαίων επιχειρήσεων του πρωτογενούς και μεταποιητικού τομέα, προκειμένου αυτές να εκσυγχρονισθούν και να αυξήσουν την παραγωγικότητα και βιωσιμότητά τους.
Σε σχέση με το παραπάνω, μπορούμε να πούμε πως στην περίπτωση της φαραωνικής ανάπλασης της ΔΕΘ, αυτοί που την οραματίζονται θέλουν και την πίττα ολόκληρη και το σκύλο χορτάτο… Όσο όμως και να προσπαθήσουν να το κρύψουν δεν προτείνουν στην πραγματικότητα ΣΔΙΤ, αλλά έργο κρατικών ενισχύσεων, δηλαδή χορηγίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ελληνικό Δημόσιο προς ιδιώτες. Όποιο χρηματοδοτικό εργαλείο και να χρησιμοποιηθεί από την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, θα προσκρούσει πάνω σ’ αυτό. Όποιες μεθοδεύσεις και εάν γίνουν για τη χρηματοδότηση θα υπάρχει πάντα ο κίνδυνος διαπίστωσης παραβιάσεων των κοινοτικών κανονισμών και απαίτησης από πλευράς της ΕΕ ανάκτησης όσων ποσών θα έχουν καταβληθεί και επιβάρυνσης στο εκατό τοις εκατό του Ελληνικού Δημοσίου και των φορολογουμένων…
Αντί λοιπόν να ονειρευόμαστε έωλες φαραωνικές επενδύσεις οι οποίες θα δώσουν την χαριστική βολή στην πόλη σε καιρούς οικονομικής δυσπραγίας (ειδικά της Βόρειας Ελλάδας), σε συνδυασμό με την κλιματική αλλαγή και τις συνέπειές της, θα πρότεινα να αναζητήσουμε πιο εφικτές από πλευράς οικονομικής σκοπιμότητας και βιωσιμότητας, αλλά και ανθεκτικότητας στο κλίμα λύσεις. Ας αφήσουμε το θέμα της δημιουργίας νέου εκθεσιακού κέντρου για καιρούς που πραγματικά θα το χρειάζεται η πόλη και θα μπορεί να το υποστηρίζει η οικονομία, και ας κοιτάξουμε να νοικοκυρέψουμε την υφιστάμενη κατάσταση.
Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με λειτουργικό επανασχεδιασμό (reengineering) της ΔΕΘ HELEXPO στο νέο εκθεσιακό τοπίο που δημιουργείται στο πλαίσιο της 4ης βιομηχανικής επανάστασης και με πραγματική (όχι με δηλώσεις και ημίμετρα) βιοκλιματική ανάπλαση της σοβαρής υποδομής σε κτήρια και ανοικτούς χώρους που διαθέτει. Ας σημειώσουμε πως στις μέρες μας και σε συνθήκες κλιματικής αλλαγής, οι Βιοκλιματικές αστικές αναπλάσεις γίνονται μέσω πολυδιάστατων παρεμβάσεων, με συνδυασμό μεθόδων και τεχνολογιών και όχι μόνο με φύτεμα δέντρων, στο οποίο ατυχώς έχει επικεντρωθεί η συζήτηση. Μέρος των εκατό εκατομμυρίων που θα δινόταν ως δώρο στον ιδιώτη για να μετατρέψει σε real estate το πιο πολύτιμο φιλέτο της πόλης, θα έφθανε και θα περίσσευε για το σκοπό αυτό.
Ναι! μπορούμε με διατήρηση της Έκθεσης στο χώρο που βρίσκεται εδώ και δεκαετίες και αλληλεπιδρά πολλαπλά με την πόλη και την αγορά της, και, επιπλέον, με λειτουργικό εκσυγχρονισμό και με ριζική βιοκλιματική ανάπλασή της, να έχουμε και την πίττα ολόκληρη και το σκύλο χορτάτο.
_____________
Ο Σπύρος Αντ. Κάνουρας είναι συνταξιούχος Αναπτυξιακός Σύμβουλος. Διετέλεσε μέλος του Δ.Σ. του Συνδέσμου Εξαγωγέων (ΣΕΒΕ) και μέλος του Συνδέσμου Συμβούλων Επιχειρήσεων (ΣΥ.ΣΕ.Π).
Ἐπειδὴ οἱ ἐξελίξεις στὶς νέες τεχνολογίες καὶ στὴν τεχνητὴ νοημοσύνη τρέχουν μὲ ρυθμοὺς ἀπίστευτα γρήγορους καὶ ἐπειδὴ στὴν παροῦσα φάση ἁπλῶς παρακολουθοῦμε, στὴν καλύτερη περίπτωση, αὐτὲς τὶς ἐξελίξεις καὶ οὔτε θὰ γίνουμε μέ …κάποιο μαγικὸ ραβδὶ Κινέζοι, ἴσως πρέπει νὰ ξαναγίνουμε ὁ σκεπτόμενος λαός. Οἱ νέες τεχνολογίες εἶναι ἐργαλεῖο ἀλλὰ μπορεῖ νὰ γίνουν καὶ ἐπικίνδυνες γιὰ τὸν ἄνθρωπο. Ἐδῶ λοιπὸν ποὺ εἶναι οἱ ρίζες τοῦ σύγχρονου πολιτισμοῦ καὶ ἰδιαίτερα στὴν φιλοσοφικὴ σύνδεση μὲ τὸν ἄνθρωπο, ἴσως εἶναι σημαντικὸ νὰ ξαναβρίσκουμε πάντα τὴν σύνδεση τῆς προόδου μὲ τὶς ρίζες. Ἕνα think tank προόδου τεχνολογιῶν μὲ παγκόσμια ἐπισκόπηση, οἱ ὀθόνες ἀρκοῦν, μὲ φιλοσοφικὲς συζητήσεις ἐπὶ τῶν σκοπιμοτήτων καὶ τῶν προβλημάτων ποὺ ἀνακύπτουν καὶ μία σύνδεση μὲ τὴν ἱστορικὴ διαδρομὴ καὶ τὶς ἀρχαῖες τεχνολογίες καὶ τὶς τεχνικὲς ποὺ προστάτευαν καὶ τὴν φύση καὶ ἦταν σὲ ἁρμονία μαζί της, μπορεί νὰ εἶναι χρήσιμο. Ἔχουμε ἀνθρώπους νὰ ἐρωτηθοῦν ἐπὶ αὐτοῦ, ὅπως τὸν Θεοφάνη Τάση. Φτωχὲς ἀντιγραφὲς καὶ ἀκριβὲς, ἐπαρχιακοῦ καί ξεπερασμένου ἐπιπέδου ἀπό τίς ἐξελίξεις, ἐπενδύσεις, χωρὶς σημαντικὴ σκοπιμότητα δὲν εἶναι ἀντάξιες τοῦ δυναμικοῦ μας. Θά μποροῦμε κι ἐμεῖς νά ἀξιοποιήσουμε καί νά ἀναπτύξουμε ἐκεῖ τήν δυναμική τῶν πολλῶν ἀξιὸλογων ἀνθρώπων μας.