του Mehmet Öğütçü / 30 Απριλίου 2025, Τετάρτη
Το Ιράκ επιδιώκει να διαφοροποιήσει τις οδούς εξαγωγής του και να επαναλειτουργήσει τον πετρελαιαγωγό Κιρκούκ–Μπανιάς, ένα έργο που θα μπορούσε να αναδιαμορφώσει τον ενεργειακό χάρτη της Μέσης Ανατολής και να παρακάμψει την Τουρκία.
(Χάρτης: Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου των ΗΠΑ)
Ο ενεργειακός χάρτης της Μέσης Ανατολής ενδέχεται να αναδιαμορφωθεί με την αναβίωση του πετρελαιαγωγού Κιρκούκ–Μπανιάς — μια εξέλιξη που θα μπορούσε να παραγκωνίσει την Τουρκία. Η απόφαση της Βαγδάτης να επαναφέρει σε λειτουργία τον αγωγό που συνδέει το Κιρκούκ με τη μεσογειακή συριακή πόλη Μπανιάς δεν αποτελεί απλώς μια επένδυση σε υποδομές· πρόκειται για μια στρατηγική κίνηση ικανή να μεταβάλει την ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή. Εφόσον ο διάδρομος αυτός γίνει λειτουργικός, η Άγκυρα κινδυνεύει να χάσει κρίσιμα έσοδα διέλευσης και τη θέση της ως περιφερειακός «ενεργειακός κόμβος». Δεν έχει πλέον την πολυτέλεια να παρακολουθεί αμέτοχη.
Η ιρακινή αναζήτηση για διαφοροποίηση εξαγωγών
Ως η δεύτερη μεγαλύτερη πετρελαιοπαραγωγός χώρα του ΟΠΕΚ μετά τη Σαουδική Αραβία, το Ιράκ διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας, αντλώντας πάνω από 3,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Ωστόσο, το 85% αυτής της παραγωγής βασίζεται στον Περσικό Κόλπο. Οποιαδήποτε ένταση στα Στενά του Ορμούζ — είτε πρόκειται για κυρώσεις, για ναυτική ανασφάλεια ή γεωπολιτικές εντάσεις — μπορεί να οδηγήσει σε απότομη απώλεια δισεκατομμυρίων δολαρίων σε έσοδα για τη Βαγδάτη.
Αν και ο αγωγός Κιρκούκ–Τζεϊχάν μετέφερε κάποτε 400.000–500.000 βαρέλια ημερησίως, νομικές διαμάχες και συνεχιζόμενα προβλήματα ασφαλείας τον έχουν καταστήσει σχεδόν αδρανή τα τελευταία χρόνια. Η Άγκυρα αξιοποίησε αυτή την πραγματικότητα στις διαπραγματεύσεις. Ωστόσο, για το Ιράκ, η πρώτη προτεραιότητα είναι η διαφοροποίηση των εξαγωγικών οδών — και εδώ ακριβώς εισέρχεται το έργο Κιρκούκ–Μπανιάς.
Η Μπανιάς ως εναλλακτική της Τζεϊχάν;
Παρά τη σοβαρή καταστροφή των οικονομικών υποδομών της Συρίας λόγω του εμφυλίου πολέμου, το λιμάνι της Μπανιάς παραμένει λειτουργικό. Η αναβίωση του αγωγού Κιρκούκ–Μπανιάς θα προσέφερε στο Ιράκ απευθείας πρόσβαση στη Μεσόγειο και μια συντομότερη διαδρομή προς τις ευρωπαϊκές αγορές.
Αναμφίβολα, ο τερματικός σταθμός της Τζεϊχάν (ή Γιουμουρτάλικ) διαχειρίζεται επί του παρόντος όχι μόνο πετρέλαιο από το Κιρκούκ και τη Μοσούλη, αλλά και αζερικό πετρέλαιο. Παρ’ όλα αυτά, ένας πλήρως λειτουργικός αγωγός Κιρκούκ–Μπανιάς θα μπορούσε να μετατρέψει τη Συρία σε ολοένα και πιο κρίσιμο ενεργειακό κόμβο κατά την περίοδο ανοικοδόμησής της μετά τον πόλεμο, δημιουργώντας απαραίτητα έσοδα για το καθεστώς Άσαντ και αποκαθιστώντας μέρος της χαμένης γεωπολιτικής του ισχύος.
Επιπτώσεις στις περιοχές υπό κουρδικό έλεγχο
Για χρόνια, τα πεδία πετρελαίου που ελέγχονται από την Περιφερειακή Κυβέρνηση του Κουρδιστάν (KRG) στο βόρειο Ιράκ προσέφεραν μια de facto ανεξάρτητη πηγή εισοδήματος μέσω εξαγωγών από την Τζεϊχάν. Ωστόσο, η απόφαση του Διεθνούς Διαιτητικού Δικαστηρίου το 2023 διέκοψε σε μεγάλο βαθμό αυτή τη ροή, προκαλώντας οικονομική κρίση στην KRG.
Αν τεθεί σε λειτουργία ο αγωγός Κιρκούκ–Μπανιάς, η Βαγδάτη θα μπορούσε να επανακτήσει τον πλήρη έλεγχο των εσόδων από το πετρέλαιο του βορρά, υπονομεύοντας έναν από τους βασικούς οικονομικούς πυλώνες της κουρδικής αυτονομίας και επαναφέροντας την περιοχή υπό κεντρική διοίκηση.
Στη συριακή πλευρά, ενώ τα ανατολικά πεδία πετρελαίου στις επαρχίες Ντέιρ εζ-Ζορ και Χασακά παραμένουν υπό τον έλεγχο των SDF/YPG με αμερικανική υποστήριξη, η Δαμασκός ελπίζει πως η αναβίωση του διαδρόμου Μπανιάς θα της επιτρέψει σταδιακά να επανακτήσει τον έλεγχο αυτών των ενεργειακά πλούσιων περιοχών. Αυτό πιθανότατα θα θέσει υπό νέα δοκιμασία τις φιλοδοξίες πολιτικής και οικονομικής αυτονομίας των SDF.
Αν τεθεί σε λειτουργία, ο διάδρομος Κιρκούκ–Μπανιάς θα μπορούσε να αμαυρώσει την εικόνα της Τουρκίας ως της ταχύτερης και πιο αξιόπιστης διαμετακομιστικής οδού ενέργειας στην περιοχή, μειώνοντας τα ενεργειακά της έσοδα, τη διαπραγματευτική της δύναμη και τη στρατηγική της επιρροή.
Τέσσερις κρίσιμες ενέργειες για την Τουρκία
Η «Ωραία Κοιμωμένη» ξυπνά — και η Τουρκία δεν πρέπει να πιαστεί στον ύπνο. Πριν αυτός ο διάδρομος αναδιαμορφώσει τον ενεργειακό χάρτη, η Άγκυρα πρέπει να εφαρμόσει άμεσα τα εξής:
- Εκσυγχρονισμός του αγωγού Κιρκούκ–Τζεϊχάν: Επιτάχυνση της συντήρησης, της ασφάλειας και της ψηφιακής παρακολούθησης για να αποδειχθεί ότι η Τουρκία παραμένει η πιο βιώσιμη έξοδος για το ιρακινό πετρέλαιο.
- Ανάπτυξη νέων εμπορικών και επενδυτικών μοντέλων: Καθιστώντας τη διαδρομή Κιρκούκ–Τζεϊχάν οικονομικά ελκυστική μέσω κοινών διυλιστηρίων, ελεύθερων ενεργειακών ζωνών, επενδυτικών κινήτρων και συμβολαίων εγγυημένης αγοράς.
- Διαμεσολάβηση μεταξύ KRG και Βαγδάτης: Αποκατάσταση εμπιστοσύνης μέσω ενός δίκαιου μηχανισμού κατανομής εσόδων που να λαμβάνει υπόψη και τις οικονομικές ανάγκες του κουρδικού στοιχείου.
- Έναρξη ενεργειακής διπλωματίας με τη Συρία: Παροχή τεχνικής υποστήριξης για την αποκατάσταση των ενεργειακών υποδομών στις περιοχές που ελέγχονται από τους SDF, προβάλλοντας τον αγωγό Μπανιάς ως συμπληρωματική, όχι ανταγωνιστική, λύση.
Ο χρόνος είναι κρίσιμος
Ο διάδρομος Κιρκούκ–Μπανιάς δεν αποτελεί πλέον ένα ξεχασμένο έργο πίσω από κλειστές πόρτες. Αν καταστεί λειτουργικός, μπορεί να επαναπροσδιορίσει τις ενεργειακές δυναμικές της περιοχής εις βάρος των στρατηγικών συμφερόντων της Τουρκίας. Οι ενεργειακές ροές θα βρουν πάντα διέξοδο — η Τουρκία πρέπει να δράσει πριν χάσει την πρωτοβουλία.
Αν η Άγκυρα αποτύχει να υιοθετήσει μια συνολική, μακροπρόθεσμη στρατηγική — πέρα από πρόσκαιρες λύσεις — κινδυνεύει να δει το όραμά της για έναν «ενεργειακό κόμβο» να εξανεμίζεται. Το τίμημα: απώλεια εσόδων, μείωση περιφερειακής επιρροής και αποδυνάμωση γεωπολιτικής ισχύος.
Η «Ωραία Κοιμωμένη» ξυπνά — και αν η Τουρκία δεν ξαναγράψει το σενάριο, ίσως βρεθεί εκτός πλάνου.
