του Hussain Abdul-Hussain | Ερευνητικός Συνεργάτης
Ο πρωθυπουργός του Λιβάνου Ναουάφ Σαλάμ. (ANWAR AMRO/AFP μέσω Getty Images)
Ο Σουνίτης πρωθυπουργός του Λιβάνου, Ναουάφ Σαλάμ, μπήκε στο στάδιο της Αθλητικής Πόλης της Βηρυτού για να παρακολουθήσει τον κλασικό ποδοσφαιρικό αγώνα μεταξύ των δύο μεγάλων αντιπάλων, της Νιχμέ και της Ανσάρ. Όταν οι σιίτες υποστηρικτές της Νιχμέ είδαν τον Σαλάμ, άρχισαν να φωνάζουν συνθήματα υπέρ της Χεζμπολάχ και του εκλιπόντος ηγέτη της, Χασάν Νασράλα. Οι σουνίτες οπαδοί της Ανσάρ απάντησαν, όχι φωνάζοντας το όνομα του Σαλάμ ή της Σαουδικής Αραβίας – όπως θα περίμενε κανείς – αλλά φωνάζοντας «Τζολανί, Τζολανί», το πολεμικό ψευδώνυμο του αυτοανακηρυγμένου προέδρου της Συρίας, ισλαμιστή Άχμαντ αλ-Σαράα. Το πολιτικό τοπίο στον Λίβανο αλλάζει.
Τα αποτελέσματα των πρόσφατων δημοτικών εκλογών στον Λίβανο επιβεβαιώνουν αυτή τη μετατόπιση. Το ιρανικό ισλαμιστικό καθεστώς και οι σύμμαχοί του – η Χεζμπολάχ και ο πρόεδρος της Βουλής Ναμπίχ Μπέρι – υπέστησαν απώλειες έναντι των αντιπάλων τους, οι οποίοι αύξησαν το εκλογικό τους ποσοστό έως και 45% στον νότο και 35% στην κοιλάδα Μπεκάα στα ανατολικά. Η υποχώρηση της Τεχεράνης συνέπεσε με την άνοδο ενός άλλου ρεύματος ριζοσπαστικού ισλαμισμού – εκείνου της Τουρκίας και του Κατάρ – των οποίων οι πολιτικοί εκλεκτοί κατέγραψαν σαρωτική νίκη στις κυρίως σουνιτικές περιοχές, ιδίως στον βορρά, αν και όχι στην ίδια τη Βηρυτό.
Το «Μπλοκ της Αλλαγής», το οποίο γεννήθηκε μέσα από το κύμα αγανάκτησης που προκάλεσε η οικονομική κατάρρευση του 2019 και το οποίο το 2022 είχε εκλέξει 13 βουλευτές σε σύνολο 128, κατέρρευσε.
Καθ’ όλη τη διάρκεια του 15ετούς εμφυλίου πολέμου στον Λίβανο, που έληξε το 1990, οι σουνίτες θεωρούνταν ένα ειρηνικό, παθητικό μπλοκ. Συγκεντρωμένοι στις παράκτιες περιοχές, αποτελούσαν την πλειοψηφία στις τρεις μεγαλύτερες πόλεις της χώρας – Βηρυτό, Τρίπολη και Σιδώνα. Οι σουνιτικές κοινότητες, με επίκεντρο τα λιμάνια, παραδοσιακά ασχολούνταν με το εμπόριο. Οι έμποροι σπανίως πολεμούν, ή έτσι πίστευαν πολλοί. Οι ηγέτες των σουνιτών ήταν απόγονοι των Οθωμανικών εποχών.
Κατά τον εμφύλιο, οι σουνίτες διέθεταν μια μικρή, αναποτελεσματική και μάλλον αδιάφορη πολιτοφυλακή, τους Μουραμπιτούν, οι οποίοι μόλις και μετά βίας έλεγχαν κάποιους δρόμους της δυτικής Βηρυτού και συχνά ηττούνταν κατά κράτος από τις δρουζικές και σιιτικές παραστρατιωτικές οργανώσεις.
Μετά τον πόλεμο, οι σουνίτες συγκεντρώθηκαν γύρω από έναν ηγέτη που τους έμοιαζε: τον Ραφίκ Χαρίρι, έναν δισεκατομμυριούχο μεγιστάνα των κατασκευών που είχε κάνει την περιουσία του στη Σαουδική Αραβία. Δικαστήριο του ΟΗΕ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Χεζμπολάχ, η σιιτική πολιτοφυλακή, δολοφόνησε τον Χαρίρι το 2004.
Η έκρηξη του πολέμου στη Συρία το 2011 βρήκε τη σιιτική Χεζμπολάχ και τον σύμμαχό της Μπασάρ αλ-Άσαντ να υπερισχύουν των διαφόρων σουνιτικών πολιτοφυλακών, προκαλώντας ακόμη μεγαλύτερη απογοήτευση στους σουνίτες. Δεν μπορούσαν να ανταγωνιστούν την ισχύ του σιιτικού Ιράν και των συμμάχων του στη Λεβαντίνη.
Όμως, στις 8 Οκτωβρίου, η Χεζμπολάχ ξεκίνησε πόλεμο με το Ισραήλ. Το εβραϊκό κράτος τη συνέτριψε με τέτοια σφοδρότητα, που οι κάποτε αδύναμες σουνιτικές πολιτοφυλακές της Συρίας κατάφεραν να υπερισχύσουν του Άσαντ και του καθεστώτος του. Η Συρία πέρασε έτσι από τα χέρια του σιιτικού ισλαμισμού στον σουνιτικό. Ο Λίβανος δεν έχει φτάσει ακόμη εκεί.
Οι Νέοι Κυρίαρχοι της Συρίας Χορηγούνται από την Τουρκία και το Κατάρ
Με την Χεζμπολάχ αποδυναμωμένη, η Άγκυρα και η Ντόχα βλέπουν πλέον την ευκαιρία να συντρίψουν τον ιρανικό ισλαμισμό και στον Λίβανο – όπως έκαναν και στη Συρία. Όταν οι Σιίτες της Βηρυτού φωνάζουν «Νασράλα», οι Σουνίτες απαντούν «Τζολανί».
Η άνοδος του τουρκικού και καταριανού ισλαμισμού στη Συρία ενδεχομένως να ανησύχησε τη Σαουδική Αραβία, ωθώντας τη να σπεύσει να κερδίσει την εύνοια του Σαράα. Το Ριάντ έριξε όλο του το βάρος πίσω από τον νέο ισλαμιστή ηγέτη της Συρίας, ασκώντας πιέσεις στην Ουάσινγκτον για άρση των κυρώσεων και επανέναρξη διπλωματικών σχέσεων.
Και στον Λίβανο, η Σαουδική Αραβία επιχείρησε άρον-άρον να αναθερμάνει παλιές συμμαχίες. Ο ηγέτης των Δρούζων, Ουαλίντ Τζουμπλάτ, μια δαιμόνια αλλά γερασμένη πολιτική φιγούρα που είχε για καιρό διαγραφεί από το Ριάντ, αποκαταστάθηκε. Ήταν φυσικό λοιπόν να είναι ο πρώτος Λιβανέζος ολιγάρχης που επισκέφθηκε τη Δαμασκό για να συναντήσει τον Σαράα.
Ωστόσο, τα σαουδαραβικά μέτρα μοιάζουν αυτοσχεδιαστικά και όχι στρατηγικά.
Η 7η Οκτωβρίου άλλαξε το Ισραήλ και το αμυντικό του δόγμα, το οποίο μετατοπίστηκε από την ανάσχεση στην προληπτική επίθεση. Αυτό σημαίνει ότι το εβραϊκό κράτος θα συνεχίσει να πλήττει ανελέητα τη Χεζμπολάχ. Όπως και στη Συρία, η ήττα του ισλαμισμού ιρανικής κοπής θα δημιουργήσει κενό εξουσίας στον Λίβανο – κενό που θα σπεύσουν να καλύψουν οι εκφραστές του σουνιτικού ισλαμισμού, με την υποστήριξη της Τουρκίας και του Κατάρ. Ο Λίβανος κινδυνεύει να περάσει από την τυραννία του σιιτικού ισλαμισμού του Νασράλα, στην τυραννία του σουνιτικού ισλαμισμού του Σαράα.
Τι πρέπει να κάνει ο Λίβανος;
Η καλύτερη διέξοδος για τη Βηρυτό είναι να κλείσει την πόρτα και στους δύο τύπους ισλαμισμού – σιιτικό και σουνιτικό. Όσο πιο γρήγορα απομονωθεί η χώρα από τις περιφερειακές δυνάμεις – Ιράν, Τουρκία, Κατάρ και ακόμη και τη Σαουδική Αραβία – τόσο λιγότερες πιθανότητες υπάρχουν να παρασυρθεί στους επικείμενους περιφερειακούς πολέμους.
Ο πρόεδρος Τζόζεφ Αούν μπορεί να προσφέρει μεγάλη υπηρεσία στον Λίβανο, αν επιλέξει να δράσει προληπτικά αντί για παθητικά, αποδεσμεύοντας τη χώρα από τον φαύλο κύκλο των εξωτερικών συγκρούσεων. Μια συνθήκη ειρήνης με το Ισραήλ θα έδινε στον Λίβανο περισσότερα περιθώρια να αποστασιοποιηθεί από τη Μέση Ανατολή ή, τουλάχιστον, θα του επέτρεπε να βαδίσει μια λεπτή γραμμή ισορροπίας ανάμεσα στις αντιμαχόμενες δυνάμεις.
Ο Χουσέιν Αμπντούλ-Χουσέιν είναι ερευνητής στο Ινστιτούτο για την Υπεράσπιση των Δημοκρατιών (FDD).
