Γράφει ο Στράβων ο Αμασεύς
Το Ιράν είναι μια μεγάλη χώρα — γεωγραφικά, ιστορικά, πολιτισμικά. Αποτελεί ένα τεράστιο φρούριο που εκτείνεται από τον Καύκασο και την Κεντρική Ασία έως τον (Περσικό) Κόλπο και τον υπόλοιπο Ινδικό Ωκεανό. Το Ιράν είναι μια μουσουλμανική σιιτική χώρα, όμως το ψυχικό του υπόβαθρο είναι προϊσλαμικό· είναι ζωροαστρικό. Η Περσία υπήρξε επί επτά αιώνες η άλλη μεγάλη δύναμη, ο αντίπαλος της Ρωμαϊκής μας Αυτοκρατορίας. Υποτάχθηκε στις κεραυνοβόλες στρατιές του Προφήτη στα πεδία της Μεσοποταμίας στα τέλη του 636 μ.Χ., ωστόσο κατόρθωσε να διατηρήσει τη φυσιογνωμία της, επιλέγοντας —και επεκτείνοντας— τη σιιτική εκδοχή του Κορανίου. Ο περσικός σιιτισμός κληρονόμησε διακριτά δυϊστικά δόγματα του Ζωροάστρη, τα οποία είναι εντονότερα στις αλεβιτικές διδασκαλίες των αυτόχθονων πληθυσμών της ανατολικής Ανατολίας, στους Γεζίντι της άνω Μεσοποταμίας, στους δερβίσηδες του Μεβλανά και στα τάγματα των Μπεκτασήδων, καθώς και στους Σύριους Αλαουίτες.
Σήμερα, τα καταπιεσμένα στοιχεία της περσικής ψυχής αγωνίζονται να επανεμφανιστούν, ανεξαρτήτως εθνοτικής ή περιφερειακής προέλευσης — Παρθικής, Μηδικής, Αζερικής, Μπαχτιάρικης, Μπαλουχικής, Κουρδικής ή Χορασανικής. Όλοι είναι φορείς μιας εκλεπτυσμένης περσικής πολιτισμικής κληρονομιάς.
Η οικονομική δυσπραγία, που γίνεται αισθητή ακόμη και από τους κατά κανόνα πιστούς εμπόρους του Παζαριού, αποτέλεσε τον πυροκροτητή της συνεχιζόμενης αναταραχής. Η αρχική έκρηξη είναι ενδογενής, καθώς ευρεία κοινωνικά στρώματα έχουν συνθλιβεί από τις παρατεταμένες δυτικές κυρώσεις, την κακοδιαχείριση και τη διαφθορά στο εσωτερικό της «ισλαμικής δημοκρατίας».
Είναι εξαιρετικά δύσκολο να ανακοπεί η ροή αυτού του τεράστιου ποταμού της σημερινής ιρανικής εξέγερσης. Ωστόσο, καμία εξωτερική επέμβαση δεν θα βοηθήσει την επικράτηση της δημοκρατίας στο Ιράν. Μια επιλεκτική προσέγγιση θα μπορούσε να συμβάλει· μια μαζική στρατιωτική επέμβαση όχι. Τα μαθήματα του Αφγανιστάν και του Ιράκ παραμένουν επίκαιρα. Οι συζητήσεις περί επιστροφής του Ρεζά Παχλαβί δεν πρόκειται να επικρατήσουν· πρόκειται για φαντασίωση που διαχέεται από τα ανώτερα κλιμάκια των ιρανικών κύκλων της διασποράς. Η φιλο-σαχική προπαγάνδα ρίχνει νερό στον μύλο του Ανώτατου Ηγέτη, καθώς ενισχύει την πεποίθηση ότι το Ιράν απειλείται από τον εχθρό.
Ρίξτε μια ματιά στις περιφερειακές δυναμικές: καθώς η κατάσταση στο Ιράν γίνεται μέρα με τη μέρα πιο τεταμένη και ασταθής, οι περιφερειακοί δρώντες σπεύδουν να συντονίσουν τις προσεγγίσεις τους και να αντιμετωπίσουν, στο μέτρο του δυνατού, το αίνιγμα της ασφάλειας και της σταθερότητας σε περίπτωση που τα πράγματα εκτραπούν σε εμφύλιο πόλεμο και επικρατήσει χάος στην Τεχεράνη. Αυτός είναι ο λόγος που η Τουρκία και το Πακιστάν σπεύδουν να ενώσουν δυνάμεις με τον μέχρι πρότινος αντίπαλό τους, το Βασίλειο της Σαουδικής Αραβίας (KSA), και να προετοιμάσουν έναν τριγωνικό σχηματισμό, που θυμίζει το Σύμφωνο της Βαγδάτης της δεκαετίας του 1950. Δεν πρέπει να υπάρχει καμία αυταπάτη ότι και οι τρεις ανησυχούν — με την Τουρκία να ανησυχεί περισσότερο, καθώς οι Ιρανοί Κούρδοι εκμεταλλεύτηκαν τη δυσαρέσκεια του Παζαριού για να εκδηλώσουν τη δική τους αντίθεση προς την κρατική εξουσία.
Μην αναμένετε η Κίνα και η Ρωσία να μείνουν αδρανείς καθώς η αναταραχή εξελίσσεται. Και οι δύο έχουν συμφέροντα στο Ιράν: για την Κίνα, η προμήθεια πετρελαίου και φυσικού αερίου· για τη Ρωσία, το πυρηνικό εργοστάσιο του Μπουσέρ, καθώς και η αμοιβαία αμυντικοβιομηχανική συνεργασία. Μην παραβλέπετε τη Δημοκρατία της Αρμενίας στη βόρεια όχθη του ποταμού Αράξη (Άρας)· οι Αρμένιοι θεωρούν το Ιράν, ανεξαρτήτως του ποιος βρίσκεται στην εξουσία στην Τεχεράνη, έναν καλό φίλο απέναντι σε Αζέρους και Τούρκους.
Το στοίχημα του STRAVON είναι ότι το σημερινό ιρανικό καθεστώς, ως σύνολο, δεν θα ανατραπεί. Πολιτικά δικαιώματα δυτικού τύπου δεν θα εγκαθιδρυθούν σε αυτή τη μεγάλη χώρα της νότιας Ασίας. Ωστόσο, το καθεστώς θα εξέλθει από τη σημερινή μεγάλη κρίση αποδυναμωμένο, τόσο στο εσωτερικό όσο και στη διεθνή σκηνή. Οι εσωτερικές του ισορροπίες θα αναπροσαρμοστούν. Θα κερδίσουν έδαφος οι «εκσυγχρονιστές» και οι «κοσμικοί» εις βάρος των παραδοσιακών και των σκληροπυρηνικών; Αυτό μένει να φανεί. Η συνολική σταθερότητα της δομής του καθεστώτος δεν θα τεθεί υπό αμφισβήτηση από τις ίδιες του τις φατρίες, καθώς κάτι τέτοιο θα κατέστρεφε ολόκληρο το οικοδόμημα της εξουσίας. Οι Φρουροί της Επανάστασης (Πασνταράν), ο στρατός, ο ισλαμικός κλήρος, το Ματζλίς (κοινοβούλιο) δεν θα καλέσουν τη δική τους κατάρρευση.
Το καθεστώς θα βαδίσει σε τεντωμένο σχοινί: θα εξαναγκαστεί να ξεκινήσει μια χαλάρωση της εμπλοκής του στον ιδιωτικό χώρο του ατόμου, υπό την πίεση του προέδρου Πεζεσκιάν ή του διαδόχου του· θα πρέπει να διαχειριστεί την «καυτή πατάτα» της τύχης του Ανώτατου Ηγέτη, χωρίς να παραχωρήσει έδαφος σε πολιτικό επίπεδο, χωρίς να διακυβεύσει τον πυρήνα της Ιλαμικής Δημοκρατίας. Μια ιρανική περεστρόικα είναι μια εξαιρετικά ριψοκίνδυνη επιλογή, αλλά δεν υπάρχει εναλλακτική — εκτός εάν εμφανιστεί ένα κύμα ισλαμικής τρομοκρατίας.
Ο STRAVON, στον ίδιο βαθμό με ολόκληρη τη διεθνή κοινότητα, μέσα από τα ελληνικά του πνευματικά γυαλιά, θα συνεχίσει να παρακολουθεί την ιρανική τραγωδία.
STRAVON ο Αμασεύς
Αθήνα, 12 Ιανουαρίου 2026
