Ιράν: η εξέγερση περνά απο την οικονομία στην πολιτική   

Ένα νέο κύμα διαδηλώσεων εκδηλώνεται στο Ιράν από τα τέλη Δεκεμβρίου 2025 και, όπως συμβαίνει συχνά στη χώρα, αυτό που ξεκινά ως οικονομική έκρηξη μετατρέπεται γρήγορα σε πολιτική αναμέτρηση. Η αφετηρία αυτή τη φορά έχει ιδιαίτερη σημασία: δεν μιλάμε μόνο για «φοιτητικό ξέσπασμα» ή για μια μεμονωμένη κινητοποίηση. Οι ενδείξεις δείχνουν ότι η πίεση ξεκίνησε από την αγορά/εμπόριο (κλεισίματα καταστημάτων, αναβρασμός σε εμπορικά σημεία στην Τεχεράνη) και έπειτα επεκτάθηκε σε πανεπιστήμια και δρόμο — ένας συνδυασμός που στο ιρανικό περιβάλλον μπορεί να λειτουργήσει σαν επιταχυντής.

Timeline: από την αγορά στις συγκρούσεις

28 Δεκεμβρίου 2025 — Η σπίθα στην Τεχεράνη
Οι πρώτες αναφορές συγκλίνουν στο ότι οι κινητοποιήσεις παίρνουν ορατή μορφή μέσα από τον χώρο της αγοράς. Η θεματική είναι ξεκάθαρα οικονομική: κατάρρευση του ριάλ, τιμές που τρέχουν και αίσθηση ότι το σύστημα δεν έχει «πάτο».

29 Δεκεμβρίου 2025 — Επέκταση και πρώτο πολιτικό αποτύπωμα
Το φαινόμενο εξαπλώνεται και αρχίζουν να συνυπάρχουν δύο επίπεδα: το «δεν βγαίνει» της καθημερινότητας και το «δεν πάει άλλο» απέναντι στην εξουσία. Το πέρασμα από την οικονομική αγανάκτηση σε πολιτικό τόνο δεν είναι στιγμιαίο παντού, αλλά εμφανίζεται ολοένα συχνότερα στην κάλυψη ανεξάρτητων δικτύων και διεθνών μέσων.

30 Δεκεμβρίου 2025 — Τα πανεπιστήμια μπαίνουν στο κάδρο
Αναφέρεται πιο καθαρά η εμπλοκή φοιτητών και πανεπιστημιακών χώρων. Παράλληλα, υπάρχουν δημόσιες κινήσεις «κατευνασμού» από την κυβέρνηση (αναφορές για πρόσκληση σε διάλογο/συνεννόηση), κάτι που συνήθως δείχνει ότι το κράτος αναγνωρίζει δυναμική κλιμάκωσης.

31 Δεκεμβρίου 2025 — Καταστολή, συλλήψεις, περισσότερες πόλεις
Η HRANA (Human Rights Activists News Agency), ένα από τα πιο συνεπή δίκτυα καταγραφής γεγονότων και παραβιάσεων, μιλά για χρήση δακρυγόνων και για συλλήψεις σε διάφορα επεισόδια, με συγκεκριμένη καταγραφή ότι σε μία σκηνή στην Τεχεράνη έγιναν τουλάχιστον 11 συλλήψεις. Καταγράφονται επίσης περιστατικά που συνδέονται με φοιτητές και δημοσιογραφική δραστηριότητα.
Την ίδια στιγμή, διεθνή ρεπορτάζ περιγράφουν περιστατικά έντασης και σοβαρά επεισόδια σε πόλεις εκτός πρωτεύουσας, δείχνοντας ότι δεν πρόκειται για ένα «τοπικό» επεισόδιο.

1 Ιανουαρίου 2026 — Συνέχιση για 4η μέρα και διάχυση
Το Iran International, περσόφωνο ανεξάρτητο μέσο εκτός Ιράν που συχνά συγκεντρώνει υλικό από το εσωτερικό, μεταφέρει εικόνα συνέχισης και γεωγραφικής εξάπλωσης, μαζί με εντονότερο αντικαθεστωτικό τόνο σε μέρος των συνθημάτων.

Τι πυροδοτεί το κύμα: οικονομία πρώτα, πολιτική μετά — αλλά πλέον μαζί

Ο οικονομικός πυρήνας (ο «κινητήρας»)

Στον πυρήνα βρίσκεται η αίσθηση κατάρρευσης του βιοτικού ορίζοντα. Τα στοιχεία που κυκλοφορούν τις τελευταίες ημέρες, από επίσημες ή ημιεπίσημες καταγραφές, σκιαγραφούν μια οικονομία όπου η καθημερινότητα γίνεται ασταθής:

• Ο ετήσιος πληθωρισμός αναφέρεται γύρω στο 42,2% (αναφορά σε στοιχεία του Statistical Center of Iran όπως μεταφέρονται από το ISNA).
• Παράλληλα εμφανίζεται και point-to-point μέτρηση στο 52,6% (αναφορά που αποδίδεται επίσης σε στατιστικά δεδομένα).
• Σε διεθνές επίπεδο, οι προβολές/εκτιμήσεις του IMF κινούνται επίσης σε επίπεδα γύρω στο 42,4% για τον πληθωρισμό.
• Η ισοτιμία του ριάλ στην ανοικτή αγορά εμφανίζεται σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, με αναφορές στη ζώνη περίπου 1,38–1,45 εκατομμύρια ριάλ ανά δολάριο, ανάλογα με τη μέρα και την πηγή.

Το πολιτικό βάρος αυτής της οικονομικής εικόνας δεν είναι «θεωρητικό». Όταν η κοινωνία βιώνει τέτοια νομισματική αποσταθεροποίηση, η διαμαρτυρία παύει να αφορά απλώς «τιμές» και γίνεται κρίση νομιμοποίησης: ποιος κυβερνά, για ποιον, και με ποια αποτελέσματα.

Το πολιτικό σκέλος (ο «επιταχυντής»)

Το δεύτερο επίπεδο είναι ότι η οικονομική οργή δεν μένει οικονομική. Καθώς μπαίνουν πανεπιστήμια και δρόμος, εμφανίζονται συνθήματα που συνδέουν το «ακριβό καλάθι» με την ίδια τη φύση του καθεστώτος. Η HRANA καταγράφει συνθήματα όπως «Woman, Life, Freedom» και «Death to the dictator», δηλαδή μια γλώσσα που παραπέμπει ευθέως στη μεγάλη κοινωνική έκρηξη του 2022 και στις βαθιές πολιτισμικές/πολιτικές ρωγμές που άφησε.

Εδώ βρίσκεται και ο λόγος που οι αρχές αντιμετωπίζουν τέτοιες κινητοποιήσεις σαν υπαρξιακή απειλή: η οικονομία φέρνει κλίμακα (μάζα), ενώ τα πολιτικά συνθήματα δίνουν στόχο (κατεύθυνση).

Αριθμοί «πεδίου»: καταστολή, συλλήψεις, επεισόδια

Στην καταστολή, οι μετρήσεις είναι πάντα πιο δύσκολες (και συχνά αντικρουόμενες), αλλά υπάρχουν δύο κατηγορίες πηγών που βοηθούν:

1. Ανεξάρτητα δίκτυα καταγραφής (HRANA): δίνουν επεισοδιακά δεδομένα, συλλήψεις, βίντεο/μαρτυρίες. Στα τέλη Δεκέμβρη, η HRANA αναφέρει χρήση δακρυγόνων και αναλύει περιστατικά συλλήψεων, με συγκεκριμένο παράδειγμα τουλάχιστον 11 συλλήψεων σε ένα σημείο στην Τεχεράνη.
2. Διεθνή πρακτορεία/μέσα (AP κ.ά.): μεταφέρουν και ό,τι δηλώνουν επισήμως οι αρχές. Σε ρεπορτάζ αναφέρεται ότι οι αρχές ανακοίνωσαν 7 συλλήψεις, ενώ γίνεται λόγος για νεκρό μέλος των Basij και 13 τραυματίες από την πλευρά των δυνάμεων ασφαλείας — στοιχεία που συνήθως προβάλλονται ως «δικαιολόγηση» αυστηρότερων μέτρων.

Αυτό το διπλό πρίσμα είναι χρήσιμο δημοσιογραφικά: από τη μία έχεις ανεξάρτητη καταγραφή «από κάτω», από την άλλη το αφήγημα «από πάνω».

Τι να παρακολουθήσετε άμεσα τις επόμενες ημέρες

• Αν η αγορά συνεχίσει να κλείνει: όταν η εμπορική καρδιά επιμένει, η πίεση δεν είναι εύκολο να απορροφηθεί.
• Αν μπει οργανωμένα ο εργασιακός χώρος (ιδίως κλάδοι-κλειδιά): ιστορικά αλλάζει το επίπεδο σύγκρουσης.
• Αν υπάρξουν περιορισμοί διαδικτύου/επικοινωνίας: είναι κλασικό εργαλείο ελέγχου όταν το κράτος φοβάται ταχύτατη διάχυση υλικού.
• Αν τα αιτήματα παραμείνουν μεικτά (οικονομία + πολιτική): αυτό τείνει να κρατάει ευρύτερη κοινωνική συμμετοχή.

Ιράν: τριγμοί στο καθεστώς

Αυτό που συμβαίνει σήμερα στο Ιράν δεν είναι απλώς ένα ακόμη ξέσπασμα κοινωνικής δυσαρέσκειας. Είναι μια δομική κρίση νομιμοποίησης που επανέρχεται με διαφορετική αφετηρία αλλά με τον ίδιο τελικό προορισμό: τη σύγκρουση ανάμεσα σε μια κοινωνία που φτωχοποιείται και σε ένα καθεστώς που αδυνατεί να προσφέρει προοπτική χωρίς καταστολή.

Η ιδιαιτερότητα του τρέχοντος κύματος βρίσκεται στο σημείο εκκίνησης. Δεν ξεκινά από μια συμβολική πολιτισμική αφορμή – όπως η υπόθεση Μαχσά Αμινί το 2022 – αλλά από τη σκληρή οικονομική πραγματικότητα. Το νόμισμα καταρρέει, ο πληθωρισμός ροκανίζει μισθούς και αποταμιεύσεις, και η καθημερινότητα γίνεται ασταθής. Όταν η αγορά – ο χώρος που ιστορικά λειτουργεί ως βαρόμετρο κοινωνικής αντοχής στο Ιράν – αντιδρά, αυτό συνήθως σημαίνει ότι η κρίση έχει περάσει σε υπαρξιακό επίπεδο.

Ωστόσο, η οικονομία από μόνη της σπάνια ρίχνει καθεστώτα. Αυτό που κάνει το σημερινό σκηνικό επικίνδυνο για την Τεχεράνη είναι η γρήγορη πολιτικοποίηση της οικονομικής οργής. Μόλις μπαίνουν τα πανεπιστήμια, οι δρόμοι και οι νεότερες γενιές, η γλώσσα αλλάζει. Το «δεν τα βγάζουμε πέρα» μεταφράζεται σε «δεν μας εκπροσωπείτε». Εκεί, το πρόβλημα παύει να είναι διαχειριστικό και γίνεται θεσμικό.

Το ιρανικό καθεστώς βρίσκεται έτσι μπροστά σε ένα γνώριμο αλλά οξυμένο δίλημμα. Από τη μία, δεν μπορεί να προσφέρει ουσιαστικές οικονομικές λύσεις χωρίς βαθιές αλλαγές στο μοντέλο εξουσίας, στις διεθνείς του σχέσεις και στη διαχείριση των πόρων. Από την άλλη, η καταστολή – όσο αποτελεσματική κι αν αποδειχθεί βραχυπρόθεσμα – συσσωρεύει πολιτικό χρέος. Κάθε κύμα που καταπνίγεται αφήνει πίσω του μια κοινωνία πιο κυνική, πιο ριζοσπαστικοποιημένη και λιγότερο διατεθειμένη να πιστέψει σε μερικές υποσχέσεις.

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν το σημερινό κύμα θα «ρίξει» το καθεστώς. Πιθανότερο είναι να μην το κάνει. Το πραγματικό ερώτημα είναι τι αλλάζει στη σχέση κράτους–κοινωνίας. Αν οι διαμαρτυρίες συνεχίσουν να έχουν μικτή μορφή – οικονομική στη βάση, πολιτική στην κορυφή – τότε το Ιράν μπαίνει σε μια περίοδο μόνιμης αστάθειας χαμηλής έντασης. Όχι επανάσταση, αλλά ούτε και επιστροφή στην πρότερη «σιωπηλή υπακοή».

Υπάρχει και ένα ευρύτερο γεωπολιτικό στοιχείο. Ένα Ιράν εσωτερικά πιεσμένο τείνει είτε να σκληραίνει προς τα μέσα είτε να εξάγει ένταση προς τα έξω, χρησιμοποιώντας περιφερειακά μέτωπα για συσπείρωση. Αυτό κάνει τις εσωτερικές διαδηλώσεις κάτι πολύ περισσότερο από «εσωτερική υπόθεση».

Με λίγα λόγια, αυτό που βλέπουμε δεν είναι το τέλος μιας ιστορίας αλλά ένα ακόμη κεφάλαιο σε μια μακρά διαδικασία φθοράς. Το ιρανικό κράτος μπορεί να αντέξει άλλο ένα κύμα. Το ερώτημα είναι πόσα ακόμη μπορεί να αντέξει η κοινωνία πριν η οικονομική απελπισία και η πολιτική απόγνωση πάψουν να κινούνται παράλληλα και συγκρουστούν ανοιχτά με το ίδιο το σύστημα εξουσίας.