Θεοφάνης Τάσης
Ο Eric Schmidt* έχει, ίσως απρόσμενα, δίκιο όταν υποστηρίζει πως η τεχνητή νοημοσύνη, παρά τον συνεχή θόρυβο που την περιβάλλει, παραμένει υποτιμημένη — όχι ως τεχνικό επίτευγμα, αλλά ως πολιτισμικό και ανθρωπολογικό γεγονός. Όχι επειδή δεν μιλούμε αρκετά γι’ αυτήν, αλλά επειδή μιλούμε επιπόλαια.
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν περιορίζεται πλέον στην αναπαραγωγή της ανθρώπινης γλώσσας. Διαμορφώνει σχέσεις, δομεί στρατηγικές, παρεμβαίνει στη δημιουργική διαδικασία. Και μαζί της, διακυβεύεται κάτι πολύ πιο ουσιώδες από την “εργασία” ή την “οικονομία”: διακυβεύεται η ίδια η δυνατότητά μας να παραμένουμε παρόντες, κριτικοί και ελεύθεροι μέσα σε ένα περιβάλλον που αναστοχάζεται τον εαυτό του αλγοριθμικά.
Το βίντεο που πυροδότησε αυτές τις σκέψεις, χαρτογραφεί ένα τοπίο ρηγμάτων: την ενεργειακή απληστία της τεχνολογίας, τα σημεία συμφόρησης της γνώσης (data bottlenecks), και το μεγάλο, ανοιχτό ερώτημα —
μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να συλλάβει εκείνη τη λεπτή, ανατρεπτική ένωση εννοιών που γεννά μια νέα θεωρία, έναν απρόβλεπτο κόσμο, μια αυθεντική έκπληξη; Ή είναι καταδικασμένη να κινείται εντός του ήδη πιθανού, του αναμενόμενου, του προ-υπολογισμένου;
Αυτά δεν είναι τεχνικά ζητήματα. Είναι τα όρια του ανθρώπου. Ο ορίζοντας της αυτονομίας μας.
Η συζήτηση για την δρώσα τεχνητή νοημοσύνη (agentic AI) και η διαρκής ανάγκη διατήρησης ανθρώπινου ελέγχου (human-in-the-loop) δεν είναι μόνο ηθικό ζήτημα — είναι πολιτειακό. Αγγίζει τη σχέση μας με τον εαυτό και τον άλλο σε μια εικονιστική κοινωνία, ασταθή, διαμεσολαβημένη από τεχνολογίες που μπορούν να φροντίζουν και να καταστέλλουν ταυτόχρονα.
Οι γεωπολιτικές πτυχές, η κούρσα υπεροχής, αναδεικνύουν την ανάγκη για μια νέα φιλοσοφία της τεχνικής. Όχι μια ηθικολογία του φόβου, αλλά μια τέχνη της διάκρισης.
Με συστατικό τη φρόνηση ώστε να γνωρίζουμε πότε και πώς να προχωρούμε, πότε να επιβραδύνουμε, αλλά κυρίως πότε να σταματούμε.
Η τεχνητή νοημοσύνη, ως εργαλείο ενίσχυσης και όχι αντικατάστασης του ανθρώπου, μπορεί να ανασχεδιάσει την ιατρική, την εκπαίδευση, τις μορφές φροντίδας και εγγύτητας. Όχι στο όνομα μιας ουτοπίας τεχνικού ορθολογισμού, αλλά στο όνομα μιας ανθρωπινότητας που τολμά να συνυπάρχει με το Άλλο — το μηχανικό, το προσομοιωτικό, το τεκμηριωμένα αβέβαιο.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν η τεχνητή νοημοσύνη θα γίνει «σαν εμάς», αλλά αν εμείς μπορούμε να παραμείνουμε εμείς, σε έναν κόσμο όπου μας κοιτά κατάματα. Όχι ως εργαλείο, αλλά ως καθρέφτης.
Πώς λοιπόν ζούμε με ανθρωπιά, αυτονομία και νόημα σε έναν κόσμο που διαρκώς μεταγράφει τον εαυτό του αλγοριθμικά; Πώς φροντίζουμε το κοινό μας μέλλον χωρίς να απαρνηθούμε το παρόν;
*Ο Έρικ Έμερσον Σμιτ (γεννημένος στις 27 Απριλίου 1955) είναι Αμερικανός επιχειρηματίας και πρώην μηχανικός υπολογιστών, ο οποίος διετέλεσε διευθύνων σύμβουλος της Google από το 2001 έως το 2011 και εκτελεστικός πρόεδρος της εταιρείας από το 2011 έως το 2015. Διετέλεσε επίσης εκτελεστικός πρόεδρος της μητρικής εταιρείας Alphabet Inc. από το 2015 έως το 2017, και τεχνικός σύμβουλος στην Alphabet από το 2017 έως το 2020. Από το 2025, είναι Διευθύνων Σύμβουλος της Relativity Space, μιας εταιρείας αεροδιαστημικής κατασκευής. Από τον Μάιο του 2025, είναι ο 55ος πλουσιότερος άνθρωπος στον κόσμο σύμφωνα με τον Δείκτη Bloomberg Billionaires με εκτιμώμενη καθαρή περιουσία 32 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ.
