Μετά την εκεχειρία στη Γάζα, η Άγκυρα διεκδικεί στρατηγικό έδαφος στον παλαιστινιακό θύλακα, αξιοποιώντας ανθρωπιστικά και διπλωματικά εργαλεία για να εδραιώσει επιρροή υπό την επίβλεψη της Ουάσινγκτον.
Άμπας Αλ-Ζέιν
17 Οκτωβρίου 2025
Φωτογραφία: The Cradle
Με την εφαρμογή της κατάπαυσης του πυρός στη Γάζα στις 9 Οκτωβρίου, η Τουρκία επανεπιβεβαίωσε τη θέση της ως κεντρικός παίκτης στη περιφερειακή διπλωματία. Η Άγκυρα διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις στο Σαρμ ελ-Σέιχ, συνεργαζόμενη με την Αίγυπτο, το Κατάρ και τις ΗΠΑ.
Μακριά από μια απλή ανθρωπιστική χειρονομία, πρόκειται για μια σκόπιμη προσπάθεια να επανατοποθετήσει την τουρκική παρουσία στη μεταπολεμική Γάζα μέσω συντονισμού ασφάλειας, εμπλοκής στην ανοικοδόμηση και πολιτικής διαμεσολάβησης.
Από την έναρξη του πολέμου του Ισραήλ κατά της Γάζας, ο Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν υιοθέτησε μια ανοιχτά καταγγελτική στάση, χαρακτηρίζοντας τις ενέργειες του Τελ Αβίβ ως γενοκτονία και διακόπτοντας την πρόσβαση του Ισραήλ στον τουρκικό εναέριο χώρο και το εμπόριο, το οποίο συνεχίστηκε είτε έμμεσα είτε σε περιορισμένη μορφή.
Αυτές οι κινήσεις, περισσότερο συμβολικές παρά ουσιαστικές, στόχευαν στην αποστασιοποίηση του κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ από τη φιλοϊσραηλινή στάση του δυτικού μπλοκ και στην ενίσχυση της αυτοεικόνας της Τουρκίας ως ηθικής φωνής του ισλαμικού κόσμου.
Διπλωματικός συμβολισμός, στρατηγική ουσία
Στο παρασκήνιο, η Τουρκία κατέβαλε έντονες προσπάθειες για να παγιώσει τη θέση της στο μετα-εκεχειριακό πλαίσιο. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν δήλωσε ότι οι συνομιλίες πλησίαζαν σε μια σημαντική καμπή, υπογραμμίζοντας τον συντονισμό με την Αίγυπτο, το Κατάρ και τις ΗΠΑ.
Σύμφωνα με το Reuters, η Τουρκία συνέβαλε στη διαμόρφωση των μηχανισμών παρακολούθησης της εκεχειρίας και συμμετείχε στην «Ομάδα Εργασίας Γάζα» που επιβλέπει τις ανταλλαγές κρατουμένων και την ανάκτηση σορών.
Η ισραηλινή εφημερίδα Haaretz ανέφερε ότι η Χαμάς ζήτησε από την Τουρκία να ενεργήσει ως «αξιόπιστος εγγυητής» για την απελευθέρωση κρατουμένων και την πρόσβαση σε ανθρωπιστική βοήθεια. Εν τω μεταξύ, η Jerusalem Post ισχυρίστηκε ότι η Άγκυρα επιδιώκει να αξιοποιήσει τον ρόλο της στη Γάζα για να επεκτείνει την επιρροή της στο Ιράκ και τη Συρία.
Το Al-Monitor περιέγραψε την προσέγγιση της Τουρκίας ως σκόπιμα χαμηλού προφίλ για να αποφύγει την πρόκληση περιφερειακών δυνάμεων, με τον Ερντογάν να ρυθμίζει τις κινήσεις του ώστε να αποφευχθεί η σύγκρουση με την Ουάσινγκτον ή το Κάιρο.
Ο επικεφαλής των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών Ιμπραχίμ Καλίν συμμετείχε επίσης απευθείας στις συνομιλίες που φιλοξένησε η Αίγυπτος, μεταφέροντας τις κατευθύνσεις της Άγκυρας στη Χαμάς και συναντώντας όλα τα μέρη πλην του Ισραήλ.
Η πρόταση για τη σύσταση διεθνούς δύναμης — αποτελούμενης από αραβικά και δυτικά κράτη για την εποπτεία της αποχώρησης του Ισραήλ και την εκπαίδευση παλαιστινιακής αστυνομίας — περιλαμβάνει την Τουρκία ως ενδεχόμενο μέλος.
Ωστόσο, αναφορές υποδεικνύουν ότι η Άγκυρα προτιμά έναν ρόλο διπλωματικού παρατηρητή, επιφυλακτική έναντι μιας άμεσης ανάπτυξης που θα μπορούσε να προκαλέσει αντιδράσεις από το Τελ Αβίβ ή το ΝΑΤΟ.
Η ανθρωπιστική πρόσβαση παραμένει το σημείο εισόδου της Τουρκίας.
Η τουρκική προεδρία ανακοίνωσε την άμεση επανέναρξη της ανθρωπιστικής βοήθειας, με κομβόι να εισέρχονται μέσω της Ράφα και σχέδια για την ανακατασκευή του Τουρκο-Παλαιστινιακού Νοσοκομείου Φιλίας.
Ωστόσο, η Άγκυρα χρησιμοποιεί εδώ και καιρό τα ανθρωπιστικά της εργαλεία ως μοχλό πολιτικής επιρροής. Αυτή η «ανθρωπιστική διπλωματία» προσφέρει στην Τουρκία παρουσία στο πεδίο χωρίς άμεση στρατιωτική εμπλοκή.
Οι περιφερειακοί περιορισμοί της Άγκυρας
Οι φιλοδοξίες της Τουρκίας για τη Γάζα περιορίζονται έντονα από δομικούς περιορισμούς. Η ρήξη στις σχέσεις με το Ισραήλ – που πυροδοτήθηκε από τα κλεισίματα του εναερίου χώρου και τις εμπορικές απαγορεύσεις – παραπέμπει στην κρίση του Mavi Marmara το 2010.
Ωστόσο, ο συντονισμός ασφάλειας συνεχίζεται στη Συρία μέσω ενός «Μηχανισμού Αποτροπής Σύγκρουσης». Αυτός ο συνδυασμός εχθρικής ρητορικής και προσεκτικής συνεργασίας συνοψίζει το διπλωματικό ύφος της Άγκυρας: θεατρική διαμαρτυρία συνδυασμένη με πραγματιστική επιφυλακτικότητα.
Η Τουρκία αντιμετωπίζει έντονο περιφερειακό ανταγωνισμό με την Αίγυπτο για την ηγεσία στο παλαιστινιακό ζήτημα. Το Κάιρο επικαλείται ιστορική νομιμότητα και άμεση γειτνίαση, καθώς και δεσμούς με παλαιστινιακές φατρίες που έχουν προκύψει από αμοιβαία ανάγκη.
Η Άγκυρα, παρά την ισχυρή πολιτική της ρητορική, στερείται αντίστοιχης επιρροής επί του εδάφους, αφήνοντας τον ρόλο της ευάλωτο σε περιορισμούς αν οι προτεραιότητες των εγγυητριών δυνάμεων αποκλίνουν.
Παράλληλα, οι δυτικές πρωτεύουσες παραμένουν επιφυλακτικές απέναντι σε οποιοδήποτε εμφανές τουρκικό στρατιωτικό αποτύπωμα στη Γάζα. Αν και εγκρίνουν τη διαμεσολάβηση της Άγκυρας, ούτε οι Βρυξέλλες ούτε η Ουάσινγκτον επιθυμούν έναν παράγοντα του ΝΑΤΟ να είναι εμφανώς εδραιωμένος στον θύλακα – ιδίως όταν οι θέσεις του αποκλίνουν ως προς τη Συρία, το Ιράν και την Ανατολική Μεσόγειο.
Ως εκ τούτου, η Άγκυρα στηρίζεται στη λεγόμενη «ήπια ισχύ» – δηλαδή στη θρησκευτική συγγένεια, την ανθρωπιστική απήχηση και τις υλικοτεχνικές της δυνατότητες.
Ωστόσο, η θεατρική ρητορική του Ερντογάν αντιμετωπίζει ένα πιο θεμελιώδες εμπόδιο: το χάσμα μεταξύ ρητορικής πρόκλησης και πραγματικών αποτελεσμάτων.
Η Άγκυρα διατρέχει τον κίνδυνο να θεωρηθεί ότι εκμεταλλεύεται τα παλαιστινιακά δεινά, εκτός αν μεταφράσει τον ακτιβισμό της σε απτά αποτελέσματα – είτε με την ανακατασκευή κατοικιών, είτε με τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης, είτε με τον περιορισμό των συνεχιζόμενων ισραηλινών παραβιάσεων.
Το ιστορικό της στη Συρία και αλλού έχει ήδη αποκαλύψει τα όρια των συνθημάτων που δεν συνοδεύονται από πρακτικά επιτεύγματα.
Η Γάζα ως έδαφος αντιπροσώπων
Παρά ταύτα, η μεταπολεμική περίοδος ανοίγει καίριες ευκαιρίες. Με εκτιμώμενο κόστος 70 δισεκατομμυρίων δολαρίων, η μαζική ανοικοδόμηση της Γάζας προσφέρει επικερδή συμβόλαια για τουρκικές εταιρείες με εμπειρία στη Συρία και το Ιράκ. Η Άγκυρα θα μπορούσε επίσης να ενσωματωθεί μέσω εκπαίδευσης αστυνομικών ή διοικητικής υποστήριξης, ιδανικά υπό την αιγίδα του ΟΗΕ ή αραβικών φορέων, εδραιώνοντας μακροπρόθεσμη θεσμική παρουσία.
Αυτό το μοντέλο βαθμιαίας προσέγγισης — βοήθεια, επιτήρηση και συνεργασία — στοχεύει να εξελιχθεί σε ντε φάκτο κηδεμονία κατά τη φάση ανάκαμψης της Γάζας. Αντικατοπτρίζει τον νέο ρεαλισμό της Άγκυρας, υποκαθιστώντας τη ρητορική υπερβολή με σταθερή γραφειοκρατική εμπλοκή.
Η στρατηγική της Τουρκίας για τη Γάζα μπορεί να αναγνωστεί σε τρία αλληλένδετα επίπεδα. Πρώτον, πολιτική διαμεσολάβηση: αξιοποίηση δεσμών τόσο με τη Χαμάς όσο και με τη Δύση, ώστε να προβληθεί ως νόμιμος συνομιλητής. Δεύτερον, συντονισμός ασφάλειας: προετοιμασία για μελλοντικό ρόλο παρακολούθησης, αν και χωρίς φυσική παρουσία επί του πεδίου. Τρίτον, ανθρωπιστική διείσδυση: εμβάθυνση της επιρροής μέσω βοήθειας και ανοικοδόμησης, αποφεύγοντας παράλληλα εμπλοκή με σκληρή ισχύ.
Ο Δούρειος Ίππος της Ουάσινγκτον
Η Ουάσινγκτον βλέπει την εμπλοκή της Τουρκίας υπό ψυχρό στρατηγικό φακό. Με την Μουσουλμανική Αδελφότητα να λειτουργεί ως «εν υπνώσει αντιπρόσωπος» των περιφερειακών φιλοδοξιών της Άγκυρας, η εμπλοκή του Ερντογάν προσφέρει ένα σουνιτικό αντίβαρο στο Ιράν, ένα μέσο περιορισμού του Καΐρου και ένα θρησκευτικά αποδεκτό κανάλι επιρροής προς τις παλαιστινιακές φατρίες.
Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ επαίνεσε τον «φανταστικό» ρόλο του Ερντογάν στην επίτευξη της εκεχειρίας, δηλώνοντας: «Πραγματικά βοήθησε πολύ, επειδή τον σέβονται ιδιαίτερα». Ωστόσο, τέτοιοι έπαινοι δεν ισοδυναμούν με αυτονομία. Η Ουάσινγκτον συνεχίζει να διαχειρίζεται την αρχιτεκτονική της τουρκικής εμπλοκής μέσω πολύπλοκων διεθνών πλαισίων.
Όπως και στις ζώνες αποκλιμάκωσης της Συρίας, η Ουάσινγκτον επιδιώκει να αναθέσει το βάρος χωρίς να παραχωρήσει τον έλεγχο. Η Γάζα καθίσταται έτσι ένα τεστ αξιολόγησης της περιφερειακής ανόδου της Τουρκίας — αλλά και μια παγίδα.
Παρά ταύτα, η Άγκυρα, με τις νεοοθωμανικές της φιλοδοξίες, προσπαθεί να μεταβεί από ρόλο θεατή σε ρόλο μετόχου. Επιδιώκει να μετατρέψει τη συμβολική της προβολή σε ουσιαστική επιρροή — είτε διευκολύνοντας την ανοικοδόμηση, είτε περιορίζοντας τις παραβιάσεις της εκεχειρίας, είτε ενσωματούμενη στις μελλοντικές πολιτικές και ασφάλειας δομές της Γάζας.
Ωστόσο, τα περιθώρια κινήσεων είναι στενά. Η Τουρκία λειτουργεί υπό οροφή που επιβάλλουν οι στρατηγικές προτεραιότητες του ατλαντισμού, περιορισμένη από τη δυσπιστία του Ισραήλ και τους αραβικούς ανταγωνισμούς. Η Ουάσινγκτον βλέπει την Άγκυρα ως χρήσιμο μεσάζοντα — ένα μέλος του ΝΑΤΟ με μουσουλμανική πλειοψηφία, που δρα υπό ανθρωπιστικό μανδύα, προωθώντας τα αμερικανικά σχέδια ενώ απορροφά τους περιφερειακούς κινδύνους.
Όπως και με τον προηγούμενο ρόλο της στις ζώνες αποκλιμάκωσης της Συρίας, η παρουσία της Τουρκίας στη Γάζα της παρέχει ορατότητα, αλλά μικρή αποφασιστική ισχύ. Η Γάζα έχει μετατραπεί σε δοκιμαστικό πεδίο — όπου η Άγκυρα επιχειρεί να επιβάλει περιφερειακό βάρος, και η Ουάσινγκτον τελειοποιεί το μοντέλο της έμμεσης κυριαρχίας.
Το μέλλον του θύλακα καθορίζεται ολοένα και περισσότερο πέρα από τα σύνορά του. Ενώ η Άγκυρα προβάλλεται δημοσίως, οι πραγματικές αποφάσεις διαπραγματεύονται σε ξένες πρωτεύουσες.
Η πρόκληση της Τουρκίας είναι να πλοηγηθεί στον στενό χώρο ανάμεσα στην ορατότητα και την αυτονομία. Στη Γάζα, η μεταπολεμική διπλωματία αποτελεί σκηνικό για βαθύτερες μάχες σχετικά με το ποιος θα καθορίσει την παλαιστινιακή πορεία — είτε πρόκειται για κινήματα αντίστασης, είτε για περιφερειακά κράτη, είτε για δυτικά υποστηριζόμενες εξουσιαστικές δομές.
Η Άγκυρα επιχειρεί να έχει θέση στο τραπέζι. Αλλά προς το παρόν, είναι η Ουάσινγκτον που χαράσσει τις γραμμές.
Οι απόψεις που εκφράζονται στο παρόν άρθρο δεν αντικατοπτρίζουν απαραίτητα εκείνες του The Cradle.
