Επιμέλεια iEpikaira*
Στο Αιγαίο, ένα γνώριμο μοτίβο «έντασης» επανεμφανίζεται τους τελευταίους δύο μήνες. Οι τίτλοι ειδήσεων σε Αθήνα και Άγκυρα διηγούνται μια χιλιοειπωμένη ιστορία: Ελλάδα και Τουρκία βρίσκονται σε τροχιά σύγκρουσης. Όμως, πίσω από τον θόρυβο των ΜΜΕ, η πραγματικότητα κρύβει μια πολύ συγκεκριμένη στρατηγική. Οι παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου αποκαλύπτουν μια χορογραφία, όπου η ρητορική και η δραστηριότητα επί του πεδίου ακολουθούν επαναλαμβανόμενους κύκλους συμπίεσης/αποσυμπίεσης.
Πρόκειται για την τέχνη της «Ελεγχόμενης Κλιμάκωσης»: μια τακτική όπου οι στρατηγιστές της Άγκυρας χρησιμοποιούν τα μέσα ενημέρωσης για να επικοινωνήσουν το μήνυμά τους, ενώ τα μαχητικά αεροσκάφη το εκτελούν ως επιστέγασμα. Αυτό με άλλα λόγια συνιστά έναν καλοστημένο μηχανισμό πίεσης/τριβής εντός ενός προσεκτικά οριοθετημένου πλαισίου —ένα σύστημα που διατρανώνει την δήθεν αποφασιστικότητα στο εσωτερικό ακροατήριο χωρίς να υπερβαίνονται τα όρια που θα οδηγούσαν σε μη αναστρέψιμη κλιμάκωση. Πλέον μιλάμε για επιστροφή στην «κανονικότητα» της έντασης στην ελληνοτουρκική σκακιέρα, μετά από μια διετή περίοδο σχετικής ηρεμίας.
Η ρητορική προετοιμάζει το έδαφος
Το σταθερό μοτίβο που παρατηρείται μεταξύ Δεκεμβρίου 2025 και Ιανουαρίου 2026:
1η Δεκεμβρίου: Τα τουρκικά Μέσα πλημμύρισαν με επικρίσεις κατά του ΥΠΑΜ Ν. Δένδια. Παρ’ όλα αυτά, τα αρχεία του ΓΕΕΘΑ καταγράφουν μηδενική παραβατικότητα στους ελληνικούς αιθέρες.
22 Ιανουαρίου: Την ώρα που οι τίτλοι κορυφώνουν τον τόνο τους —«Η Αυτοκρατορία της Τουρκίας επιστρέφει» έγραφαν— τα ραντάρ συνεχίζουν να παραμένουν σε ηρεμία.
Αυτό δεν είναι μια απλή σύμπτωση. Διοχετεύοντας στον δημόσιο διάλογο σκληρά δημοσιεύματα πριν από οποιαδήποτε κίνηση επί του πεδίου, οι Τούρκοι δημιουργούν προσδοκίες στην κοινή γνώμη και ικανοποιούν το εθνικιστικό ακροατήριο. Όταν τα αεροσκάφη πετούν, ημέρες αργότερα, οι παραβιάσεις εμφανίζονται ως φυσική συνέπεια της έντασης στα ΜΜΕ και όχι ως πρόκληση. Το μήνυμα προς την Αθήνα δεν μεταδίδεται μέσω των ΜΜΕ ή διπλωματικών διαύλων, αλλά μέσω των ραντάρ: «Κάθε φορά που κάνετε μια κίνηση πάνω στην σκακιέρα —πχ μια αμυντική αναβάθμιση ή μια νέα συμμαχία, εντός και εκτός εισαγωγικών— θα υπάρχει αντίδραση επί του πεδίου.»
Το μοτίβο χρονικής υστέρησης
Η δραστηριότητα στον αέρα ακολουθεί κατά κανόνα τις «ξιφουλκίες» των ΜΜΕ μετά από 2–3 ημέρες:
-Μετά τις 17 Δεκεμβρίου 2025: Η δήλωση Δένδια ότι η Τουρκία συνιστά την «κύρια απειλή» για την Ελλάδα ακολούθησε έντονη κάλυψη στον τουρκικό Τύπο για δύο ημέρες. Στις 19 Δεκεμβρίου, τέσσερα τουρκικά μαχητικά εμφανίστηκαν στους βορειοανατολικούς και νοτιοανατολικούς τομείς του FIR Αθηνών.
Ο Μηχανισμός Αποσυμπίεσης
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο όμως είναι ίσως η ταχύτητα με την οποία η σκηνοθετημένη ένταση αποκλιμακώνεται. Μετά την κορύφωση της 17ης Ιανουαρίου και τις απειλές για casus belli, η δραστηριότητα στους αιθέρες μηδενίστηκε στις 18–19 Ιανουαρίου. Αυτή η απότομη αποκλιμάκωση υποδηλώνει είτε ότι οι δίαυλοι επικοινωνίας παραμένουν ενεργοί ακόμη και στην κορύφωση της δημόσιας αντιπαράθεσης —που είναι το λιγότερο πιθανό σενάριο—, είτε ότι οι τούρκοι στρατηγιστές έχουν πολύ συγκεκριμένες εντολές μέχρι που θα «το τραβάνε» —που είναι και το πιθανότερο σενάριο—. Άξιο αναφοράς είναι βέβαια ότι σύμφωνα με δημοσιεύματα στον ελληνικό Τύπο «η Άγκυρα επιδιώκει την συγκυριαρχία στο Αιγαίο, μέσω της εφαρμογής ενός μηχανισμού διαχειρίσεως κρίσεων».
Το Παράδοξο του ΝΑΤΟ
Το Αιγαίο αποτελεί το κατεξοχήν θέατρο ελληνοτουρκικού ανταγωνισμού εντός των πλαισίων της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας. Τα τουρκικά αεροσκάφη παραβιάζουν τον ελληνικό εναέριο χώρο αλλά δεν αντιμετωπίζονται ως πρόκληση από τους συμμάχους. Τα ελληνικά μαχητικά αναγκάζονται να αναχαιτίζουν με αποφασιστικότητα αλλά αποφεύγοντας τους κινδύνους. Όσο οι παραβιάσεις συνεχίζουν χωρίς περιστατικά υψηλού κινδύνου, θα εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται ως «θόρυβος», όχι ως ενδοσυμμαχική κρίση, καίτοι «γκριζάρουν» τα 10νμ του εθνικού εναέριου χώρου της Ελλάδας. Επιπλέον η συνεχόμενη τριβή, κανονικοποιεί την ένταση και απευαισθητοποιεί τη Συμμαχία έναντι εξάρσεων που προειδοποιούν για τον πιθανό κίνδυνο μιας πραγματικής —και όχι σκηνοθετημένης— κρίσης.
Η διάγνωση
Η ένταση στο Αιγαίο κινείται σε δύο επίπεδα:
-Στο επικοινωνιακό: Οι κρίσεις όπως εύκολα κλιμακώνονται ομοίως γρήγορα εκτονώνονται.
-Στο πραγματικό πεδίο: Οι δρώντες διατηρούν συγκεκριμένα «όρια/στεγανά» για να αποφευχθεί σύγκρουση.
Αυτή η ισορροπία δεν αποτελεί ένδειξη «ωριμότητας» στο ελληνοτουρκικό υποσύστημα, αλλά μια επικίνδυνη διαχείριση της έντασης ως εργαλείο προβολής ισχύος και ψυχολογικής κατατριβής. Ένα πιθανό ατύχημα ή ένας λάθος υπολογισμός μπορούν να μετατρέψουν την χορογραφημένη ένταση σε πραγματική κρίση πιο γρήγορα από όσο οι —δολίως στημένοι / μεθοδευμένοι— δίαυλοι αποσυμπίεσης μπορούν να λειτουργήσουν. Και γράφουμε «δολίως στημένοι» διότι εάν υπήρχε αληθινή πρόθεση αποσυμπίεσης οι γείτονες απλώς θα απέφευγαν να προβαίνουν σε παραβιάσεις. Το γεγονός ότι τις εργαλειοποιούν σημαίνει ότι και ο μηχανισμός αποσυμπίεσης αποτελεί κομμάτι της τουρκικής στρατηγικής την οποία το ΝΑΤΟ εμμέσως σιγοντάρει, όπως στο παρελθόν έχουμε αναλυτικά εξηγήσει (περισσότερα εδώ).
Συμπέρασμα
Όταν κανείς επιχειρεί να μπει στο μυαλό των Τούρκων στρατηγιστών, δεν αρκεί η εμβάθυνση στις δημόσιες τοποθετήσεις αξιωματούχων και μη. Είναι απαραίτητη η ταυτόχρονη αξιολόγηση του τί συμβαίνει επί του πεδίου.
Τα στοιχεία που παρατέθηκαν αποδεικνύουν ότι η Τουρκία διατηρεί τεχνητά ένα επίπεδο έντασης. Αυτό, από μόνο του, δεν αποτελεί νέα διαπίστωση. Εκείνο όμως που προσθέτει η παρούσα ανάλυση δεν είναι μια ακόμη εικασία προθέσεων βασισμένη στη ρητορική, αλλά μια πιο βαθιά ανάγνωση της τουρκικής στρατηγικής σκέψης, όπως αυτή προκύπτει από τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα παραβιάσεων του εναέριου χώρου σε συνδυασμό με τα δημοσιεύματα στον Τύπο.
Με αυτόν τον τρόπο, αποφεύγεται η αποσπασματική ή η ενστικτώδης αξιολόγηση και μπαίνουν οι βάσεις σε μια μεθοδολογικά τεκμηριωμένη κατανόηση των μύχιων σκέψεων των Τούρκων στρατηγιστών.
*με χρήση εργαλείων ΤΝ και των iEp widgets. Φωτο: protagon.gr
