Η Τεχνοκρατία υπήρξε ένα από τα πιο ριζοσπαστικά –και παρεξηγημένα– ιδεολογικά ρεύματα του 20ού αιώνα. Γεννημένη στις Ηνωμένες Πολιτείες κατά τη δεκαετία του 1930, μέσα στη δίνη της Μεγάλης Ύφεσης, πρότεινε κάτι που ακόμη και σήμερα ακούγεται ακραίο: την πλήρη αντικατάσταση της πολιτικής από την επιστήμη και της δημοκρατικής διαδικασίας από τεχνική διαχείριση.
Δεν επρόκειτο απλώς για «κυβέρνηση ειδικών». Η Τεχνοκρατία φιλοδοξούσε να καταργήσει το ίδιο το πλαίσιο μέσα στο οποίο ασκείται η πολιτική: κόμματα, κοινοβούλια, εκλογές, χρήμα, αγορές. Στη θέση τους πρότεινε έναν κόσμο οργανωμένο σαν τεχνικό σύστημα, με βάση δεδομένα, φυσικούς νόμους και ενεργειακούς περιορισμούς.
Η γέννηση ενός ρεύματος μέσα στην κατάρρευση
Η Τεχνοκρατία δεν γεννήθηκε σε περίοδο ευημερίας. Η Μεγάλη Ύφεση είχε διαλύσει την εμπιστοσύνη στο καπιταλιστικό σύστημα. Μαζική ανεργία, κοινωνική αποσύνθεση και πολιτική αδυναμία δημιούργησαν το έδαφος για ριζοσπαστικές ιδέες. Οι τεχνοκράτες υποστήριζαν ότι το πρόβλημα δεν ήταν η «κακή πολιτική», αλλά το ίδιο το γεγονός ότι η κοινωνία συνέχιζε να διοικείται με εργαλεία του 19ου αιώνα.
Ενέργεια αντί για χρήμα: η ριζοσπαστική τομή
Η πιο ανατρεπτική ιδέα της Τεχνοκρατίας ήταν η κατάργηση του χρήματος. Σύμφωνα με τους τεχνοκράτες, το χρήμα δεν αντανακλά πραγματική αξία και δημιουργεί τεχνητές ελλείψεις. Η λύση; Η αντικατάστασή του από ενεργειακά πιστοποιητικά, που θα αντιστοιχούσαν στη συνολική ενεργειακή δυνατότητα της κοινωνίας.
Η κατανάλωση θα συνδεόταν άμεσα με την παραγωγή, εξαλείφοντας κρίσεις υπερπαραγωγής, ανεργία και χρηματοπιστωτικές φούσκες.
Ο χάρτης του Technate: η κατάργηση των εθνών
Η καρδιά του τεχνοκρατικού οράματος δεν είναι ένα μανιφέστο, αλλά ένας χάρτης: το περίφημο Technate of America. Σε αυτόν, οι Ηνωμένες Πολιτείες, ο Καναδάς, το Μεξικό και τμήματα της Κεντρικής Αμερικής εμφανίζονται ως μία ενιαία τεχνική επικράτεια.
Υποδομές, ροές και τεχνική λογική
Η τεχνοκρατική σκέψη αντιλαμβανόταν την κοινωνία ως δίκτυο ροών: ενέργεια, πρώτες ύλες, μεταφορές, πληροφορία. Γι’ αυτό η χωρική οργάνωση του Technate βασιζόταν σε υποδομές και όχι σε σύνορα.
Πώς θα κυβερνιόταν το Technate
Η Τεχνοκρατία δεν ήταν αναρχική. Αντιθέτως, πρότεινε αυστηρή ιεραρχία: διοίκηση από επιστήμονες, λειτουργικές «ακολουθίες» παραγωγής και υπηρεσιών, και πλήρη έλεγχο μέσω δεδομένων.
Γιατί απέτυχε η Τεχνοκρατία
Παρά τη μαζική απήχηση, η Τεχνοκρατία δεν έγινε ποτέ κυρίαρχη. Η εφαρμογή της προϋπέθετε αυταρχισμό, ενώ η κοινωνική αντίσταση, η επιστροφή της ανάπτυξης και ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος αφαίρεσαν το έδαφος της κρίσης που τη γέννησε.
Ωστόσο, η ιδέα δεν εξαφανίστηκε.
Η επιστροφή της τεχνοκρατίας σήμερα
Σήμερα, η τεχνοκρατική λογική επανεμφανίζεται με νέες μορφές. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η πολιτική συχνά μετατρέπεται σε διαχείριση κανόνων και δεικτών. Στο ΔΝΤ, οικονομικά μοντέλα επιβάλλονται ως «τεχνική αναγκαιότητα». Στην AI governance, αλγόριθμοι λαμβάνουν αποφάσεις που παρουσιάζονται ως ουδέτερες. Στην κλιματική πολιτική, οι κοινωνικές συγκρούσεις βαφτίζονται επιστημονικοί μονόδρομοι.
Δεν σχεδιάζουμε πλέον Technates σε χάρτες. Όμως συχνά σκεφτόμαστε σαν να ζούμε ήδη μέσα σε ένα.
