Η προσκόλληση στη φαντασία

Yair Rosenberg

Staff writer

Ιρανή φοιτήτρια κρατά σημαία της χώρας ενώ στέκεται πάνω σε συμβολικά συντρίμμια ενός κατεστραμμένου κτιρίου καθώς πρωταγωνιστεί σε ένα αντιπολεμικό εννοιολογικό θεατρικό στο κέντρο της Τεχεράνης, Ιράν
(Morteza Nikoubazl / NurPhoto / Getty)

Ο τελευταίος γύρος του πολέμου Ισραήλ‑Ιράν έλαβε τέλος και το άμεσο αποτέλεσμα φαίνεται αποφασιστικό. Σε μόλις 12 ημέρες, το Ισραήλ εξόντωσε την ηγεσία του ιρανικού στρατού, της αεροπορίας και της υπηρεσίας πληροφοριών· βομβάρδισε τους πυρηνικούς χώρους της χώρας· και κατέστρεψε δεκάδες πυραύλους και πυραυλικούς εκτοξευτές πριν μπορέσουν να χρησιμοποιηθούν. Αντίθετα, το Ιράν δεν κατάφερε να καταρρίψει ούτε ένα ισραηλινό αεροπλάνο και περιορίστηκε στην εκτόξευση μειούμενων βολών βαλλιστικών πυραύλων εναντίον κατοικημένων περιοχών του Ισραήλ, σκοτώνοντας 27 άμαχους και έναν 18χρονο στρατιώτη στο σπίτι με την οικογένειά του. Όλες οι απώλειες σε ενεργή υπηρεσία ήταν από την ιρανική πλευρά.

Οι επιτυχίες του Ισραήλ έγιναν δυνατές χάρη στη συγκλονιστική διείσδυση πληροφοριών του ιρανικού καθεστώτος στα υψηλότερα κλιμάκια. Τις πρώτες ώρες της σύγκρουσης, οι πράκτορες της Μοσάντ φέρεται να εξαπέλυσαν μη επανδρωμένα αεροσκάφη από έδαφος του Ιράν για να εξουδετερώσουν τα συστήματα αεράμυνας και να δελεάσουν μεγάλο μέρος της ιρανικής ηγεσίας σε υποτιθέμενο μυστικό καταφύγιο, που στη συνέχεια βομβαρδίστηκε από τις ισραηλινές δυνάμεις. Αυτοί οι πρώιμοι επιτυχείς χειρισμοί επέτρεψαν στο Ισραήλ να επιβάλει την αεροπορική υπεροχή επί του Ιράν, μιας χώρας που βρίσκεται σε απόσταση περίπου 1.500 μιλίων. Για να κατανοήσει κανείς πώς οι ηγέτες του καθεστώτος απέτυχαν ολοκληρωτικά να ανιχνεύσουν τους ισραηλινούς κατασκόπους, πρέπει να δει κι άλλη μια στιγμή στο παρελθόν που υποτίθεται ότι το Ισραήλ είχε αναλάβει τον έλεγχο του ιρανικού εναέριου χώρου.

Το καλοκαίρι του 2018, το Ιράν αντιμετώπιζε λειψυδρία. Αυτό δεν είναι ασυνήθιστο στη Μέση Ανατολή και δεν θα είχε απασχολήσει διεθνή ΜΜΕ αν δεν υπήρχε η αντίδραση ενός αξιωματούχου του καθεστώτος, ο οποίος απέδωσε τον καιρό στο Ισραήλ. «Η αλλαγή του κλίματος στο Ιράν είναι ύποπτη», δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου ο ταξίαρχος Γκολάμ Ρεζά Τζαλαλί. «Το Ισραήλ και άλλη μια χώρα στην περιοχή έχουν κοινές ομάδες που δουλεύουν για να εξασφαλίσουν ότι τα σύννεφα που εισέρχονται στον ιρανικό ουρανό δεν μπορούν να ρίξουν βροχή». Τόνισε ότι το εβραϊκό κράτος εμπλέκεται σε «κλοπή σύννεφων και χιονιού».

Αυτή η ιστορία μοιάζει με ανόητο αστειάκι μέχρι να αντιληφθεί κανείς ότι ο Τζαλαλί ήταν επίσης επικεφαλής του Οργανισμού Πολιτικής Άμυνας του Ιράν, υπεύθυνου για την καταπολέμηση της δολιοφθοράς. Με άλλα λόγια, ένας κεντρικός άνθρωπος αρμόδιος να αποτρέψει ισραηλινές κατασκοπικές ενέργειες στο Ιράν ήταν ένας ανίκανος συνωμοσιολόγος εμμονικός με τον εβραϊκό έλεγχο του κλίματος. Περίπου μια εβδομάδα μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, ο Τζαλαλί πανηγύρισε το σφαγιασμό και καυχήθηκε στα κρατικά μέσα ότι η «στρατιωτική και πληροφοριακή υπεροχή του Ισραήλ έχει καταρρεύσει και δεν θα αποκατασταθεί πλέον». Δεν προκαλεί έκπληξη ότι υπό την εποπτεία του το Ισραήλ εκτέλεσε μια κλιμακωτή εκστρατεία φυσικής και διαδικτυακής δολιοφθοράς κατά του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, που κορυφώθηκε στον πόλεμο αυτού του μήνα.

Ο Τζαλαλί είναι μόνο ένας από τους πολλούς υψηλόβαθμους Ιρανούς αξιωματούχους που φαίνεται να πιστεύουν την προπαγάνδα τους για τους εχθρούς τους. Ο πρώην πρόεδρος του Ιράν Χασάν Ροχανί είπε κάποτε στο Fox News ότι το Ισραήλ υποστήριζε το Ισλαμικό Κράτος, παρά το γεγονός ότι το ISIS εξαπέλυσε επιθέσεις εναντίον Ισραηλινών. Ο προκάτοχός του, Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ, υπέθεσε στον ΟΗΕ ότι η 11η Σεπτεμβρίου ήταν ένα εσωτερικό εγχείρημα του αμερικανικού κράτους.

Θα ήταν εύκολο να αποδώσουμε τις πολεμικές αποτυχίες του Ιράν στο δυσλειτουργικό αυταρχικό καθεστώς της χώρας. Αλλά αυτό θα ήταν λάθος. Ο Τζαλαλί και άλλοι κορυφαίοι Ιρανοί αξιωματούχοι δεν μπόρεσαν να νικήσουν το Ισραήλ όχι μόνο επειδή οι ίδιες οι δυνατότητες πληροφοριών τους δεν συγκρίνονταν, αλλά επειδή η προσήλωσή τους σε φαντασίες που επιδοτούσε το καθεστώς καθιστούσε αδύνατο να αντιληφθούν τις πραγματικές ικανότητες του Ισραήλ. Ως αποτέλεσμα, μόλις το Ισραήλ αποφάσισε, μετά τις 7 Οκτωβρίου, ότι δεν μπορούσε πλέον να ανέχεται τους κινδύνους της συνεχούς επιθετικότητας από το Ιράν και τους συμμάχους του, οι αμυντικές δυνατότητες του καθεστώτος κατέρρευσαν γρήγορα. Με αυτό τον τρόπο, η θέση του Ιράν αποτελεί διδακτικό παράδειγμα για το τι συμβαίνει όταν η αφοσίωση σε μια κυρίαρχη ιδεολογία—αντί για τις ικανότητες—καθορίζει ποιος διοικεί μια κοινωνία, και όταν οι συνωμοσιολογίες—αντί της πραγματικότητας—διαμορφώνουν τη λήψη αποφάσεων.

Παρότι η ιρανική θεοκρατία παρουσιάζει μια ακραία μορφή αυτού του φαινομένου, τα πρώιμα συμπτώματα αρχίζουν να εμφανίζονται και σε δημοκρατικές κοινωνίες, συμπεριλαμβανομένης της δικής μας. Σκεφτείτε: Σήμερα, το Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικών Δικαιωμάτων των ΗΠΑ διευθύνεται από τον Ρόμπερτ Φ. Κένεντι τζούνιορ, έναν άνδρα που αμφισβητεί δεκαετίες επιστημονικής έρευνας για την αποτελεσματικότητα των εμβολίων. Πρόσφατα απέλυσε όλα τα μέλη της Συμβουλευτικής Επιτροπής για τις Πρακτικές Ανοσοποίησης (ACIP) του CDC και διόρισε μερικά άτομα που αμφισβητούν τα εμβόλια, τα οποία τώρα σκοπεύουν να επανεξετάσουν τα πρότυπα παιδικών εμβολιασμών. Ο Κένεντι απέκτησε τη θέση του ως ανταμοιβή για τη στήριξή του στον Ντόναλντ Τραμπ κατά την εκστρατεία του 2024.

Η Ταλσί Γκάμπαρντ, διευθύντρια των Εθνικών Πληροφοριών, έχει υποστηρίξει ότι ο πρώην Σύρος δικτάτορας Μπασάρ αλ‑Άσαντ δεν χρησιμοποίησε χημικά όπλα εναντίον του λαού του το 2017 και το 2018, παρά την εκτενή τεκμηρίωση των επιθέσεων, περιλαμβανομένης από τον Οργανισμό για την Απαγόρευση Χημικών Όπλων και την προηγούμενη κυβέρνηση Τραμπ. Πρώην Δημοκρατική, απέκτησε τη θέση της επίσης μετά από στήριξη στον Τραμπ. Ο Τόμας Φιούγκιτ, ένας 22χρονος πρόσφατος απόφοιτος πανεπιστημίου που δούλεψε στην εκστρατεία του Τραμπ το 2024, είναι τώρα προσωρινός διευθυντής του Κέντρου Προγραμμάτων και Συνεργασιών Πρόληψης στο Υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας, παρά το ότι δεν φαίνεται να έχει εμπειρία στην αντιμετώπιση τρομοκρατίας. Και δεν θα αναφέρουμε τίποτα για το Κογκρέσο, όπου άτομα όπως η βουλευτής Μαριόνι Τέιλορ Γκριν της Γεωργίας, μια συνωμοσιολόγος που κάποτε υπέθεσε ότι η τραπεζική δυναστεία Ρόθτσιλντ προκαλούσε δασικές πυρκαγιές με διαστημικό λέιζερ, τώρα συμμετέχουν στη δυναμική Επιτροπή Εποπτείας της Βουλής.

Οι πολιτικοί ανέκαθεν αντάμειβαν τους συμμάχους τους με λαμπρές θέσεις. Αλλά όταν η αφοσίωση αντικαθιστά την επάρκεια ως βασικό προσόν για την προαγωγή, και η συνωμοσιολογία αντικαθιστά την ικανότητα, το ολέθριο είναι αναπόφευκτο. Οι χειροκροτητές που καθοδηγούνται από την ιδεολογία του καθεστώτος στερούνται της ικανότητας να κατανοήσουν και να λύσουν εθνικές κρίσεις. Απλώς ρίξτε μια ματιά στο Ιράν.

Όταν ο Τζαλαλί απέδωσε τη λειψυδρία της χώρας του στο Ισραήλ, ο κύριος μετεωρολόγος αντέδρασε, αλλά με επιφύλαξη, σαν να φοβόταν να δυσαρεστήσει τους ανωτέρους του. Ο ταξίαρχος «πιθανότατα διαθέτει έγγραφα των οποίων δεν είμαι ενήμερος», είπε ο Αχάντ Βαζιφέ, διευθυντής πρόγνωσης στον Μετεωρολογικό Οργανισμό του Ιράν. «Αλλά με βάση τις μετεωρολογικές γνώσεις, δεν είναι δυνατόν μια χώρα να κλέψει χιόνι ή σύννεφα». Στη συνέχεια προσέφερε μια προειδοποίηση εξίσου επίκαιρη για την Αμερική σήμερα όπως ήταν τότε για το Ιράν: «Η πρόκληση τέτοιων ερωτημάτων όχι μόνο δεν λύνει κανένα από τα προβλήματά μας, αλλά θα μας απομακρύνει από την εύρεση των σωστών λύσεων».