του Μαρκ Κάρνεϊ, Πρωθυπουργού του Καναδά
Κατά τη διάρκεια της νύχτας στο Νταβός της Ελβετίας, ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ εκφώνησε μια σημαντική ομιλία.
Διαβάστε το πλήρες κείμενο αυτής της ομιλίας.
«Είναι χαρά μου – και καθήκον μου – να βρίσκομαι μαζί σας σε αυτό το σημείο καμπής για τον Καναδά και για τον κόσμο.
Σήμερα, θα μιλήσω για τη ρήξη στην παγκόσμια τάξη, το τέλος μιας ωραίας ιστορίας και την αρχή μιας βάναυσης πραγματικότητας όπου η γεωπολιτική μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων δεν υπόκειται σε κανέναν περιορισμό.
Αλλά θα υποστηρίξω, επίσης, ότι άλλες χώρες, ιδιαίτερα μεσαίες δυνάμεις όπως ο Καναδάς, δεν είναι ανίσχυρες. Έχουν την ικανότητα να οικοδομήσουν μια νέα τάξη που ενσωματώνει τις αξίες μας, όπως ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η βιώσιμη ανάπτυξη, η αλληλεγγύη, η κυριαρχία και η εδαφική ακεραιότητα των κρατών.
Η δύναμη των λιγότερο ισχυρών ξεκινά με την ειλικρίνεια.
Κάθε μέρα μας υπενθυμίζεται ότι ζούμε σε μια εποχή αντιπαλότητας των μεγάλων δυνάμεων. Ότι η τάξη που βασίζεται σε κανόνες εξασθενεί. Ότι οι ισχυροί κάνουν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι υποφέρουν ό,τι πρέπει.
Αυτός ο αφορισμός του Θουκυδίδη παρουσιάζεται ως αναπόφευκτος – η φυσική λογική των διεθνών σχέσεων επαναβεβαιώνεται. Και αντιμέτωπες με αυτή τη λογική, υπάρχει μια ισχυρή τάση οι χώρες να συμπορεύονται για να τα πάνε καλά. Να συμβιβάζονται. Να αποφεύγουν τα προβλήματα. Να ελπίζουν ότι η συμμόρφωση θα αγοράσει ασφάλεια.
Δεν θα αγοράσει.
Ποιες είναι, λοιπόν, οι επιλογές μας;
Το 1978, ο Τσέχος αντιφρονών Βάτσλαβ Χάβελ έγραψε ένα δοκίμιο με τίτλο «Η Δύναμη των Ανίσχυρων». Σε αυτό, έθεσε ένα απλό ερώτημα: πώς διατηρήθηκε το κομμουνιστικό σύστημα;
Η απάντησή του ξεκίνησε με έναν μανάβη. Κάθε πρωί, αυτός ο καταστηματάρχης τοποθετεί μια πινακίδα στη βιτρίνα του: «Εργάτες όλου του κόσμου, ενωθείτε!» Δεν το πιστεύει. Κανείς δεν το πιστεύει. Αλλά τοποθετεί την πινακίδα ούτως ή άλλως – για να αποφύγει προβλήματα, για να σηματοδοτήσει συμμόρφωση, για να τα πάει καλά. Και επειδή κάθε καταστηματάρχης σε κάθε δρόμο κάνει το ίδιο, το σύστημα επιμένει.
Όχι μόνο μέσω της βίας, αλλά μέσω της συμμετοχής απλών ανθρώπων σε τελετουργίες που γνωρίζουν ιδιωτικά ότι είναι ψευδείς.
Ο Χάβελ το ονόμασε αυτό «ζωή μέσα σε ένα ψέμα». Η δύναμη του συστήματος δεν προέρχεται από την αλήθεια του, αλλά από την προθυμία όλων να ενεργούν σαν να ήταν αληθινό. Και η ευθραυστότητά του προέρχεται από την ίδια πηγή: όταν έστω και ένα άτομο σταματά να ενεργεί – όταν ο μανάβης αφαιρεί την πινακίδα του – η ψευδαίσθηση αρχίζει να ραγίζει.
Ήρθε η ώρα οι εταιρείες και οι χώρες να κατεβάσουν τις πινακίδες τους.
Για δεκαετίες, χώρες όπως ο Καναδάς ευημερούσαν υπό αυτό που ονομάζαμε διεθνή τάξη που βασίζεται σε κανόνες. Ενταχθήκαμε στους θεσμούς της, επαινέσαμε τις αρχές της και επωφεληθήκαμε από την προβλεψιμότητά της. Μπορούσαμε να ακολουθήσουμε εξωτερικές πολιτικές που βασίζονται σε αξίες υπό την προστασία της.
Γνωρίζαμε ότι η ιστορία της διεθνούς τάξης που βασίζεται σε κανόνες ήταν εν μέρει ψευδής. Ότι ο ισχυρότερος θα εξαιρούνταν όταν του ήταν βολικό. Ότι οι εμπορικοί κανόνες εφαρμόζονταν ασύμμετρα. Και ότι το διεθνές δίκαιο εφαρμοζόταν με ποικίλη αυστηρότητα ανάλογα με την ταυτότητα του κατηγορουμένου ή του θύματος.
Αυτή η μυθοπλασία ήταν χρήσιμη και η αμερικανική ηγεμονία, ειδικότερα, βοήθησε στην παροχή δημόσιων αγαθών: ανοιχτές θαλάσσιες οδοί, ένα σταθερό χρηματοπιστωτικό σύστημα, συλλογική ασφάλεια και υποστήριξη πλαισίων για την επίλυση διαφορών.
Έτσι, τοποθετήσαμε την πινακίδα στο παράθυρο. Συμμετείχαμε στις τελετουργίες. Και σε μεγάλο βαθμό αποφύγαμε να επισημάνουμε τα κενά μεταξύ ρητορικής και πραγματικότητας.
Αυτή η συμφωνία δεν λειτουργεί πλέον.
Επιτρέψτε μου να είμαι ευθύς: βρισκόμαστε στη μέση μιας ρήξης, όχι μιας μετάβασης.
Τις τελευταίες δύο δεκαετίες, μια σειρά από κρίσεις στον χρηματοπιστωτικό, τον υγειονομικό, τον ενεργειακό και τον γεωπολιτικό τομέα αποκάλυψε τους κινδύνους της ακραίας παγκόσμιας ολοκλήρωσης.
Πιο πρόσφατα, οι μεγάλες δυνάμεις άρχισαν να χρησιμοποιούν την οικονομική ολοκλήρωση ως όπλα. τους δασμούς ως μόχλευση. τις χρηματοπιστωτικές υποδομές ως καταναγκασμό. τις αλυσίδες εφοδιασμού ως τρωτά σημεία προς εκμετάλλευση.
Δεν μπορείτε να «ζείτε μέσα στο ψέμα» του αμοιβαίου οφέλους μέσω της ολοκλήρωσης όταν η ολοκλήρωση γίνεται η πηγή της υποταγής σας.
Οι πολυμερείς θεσμοί στους οποίους βασίζονταν οι μεσαίες δυνάμεις – ο ΠΟΕ, ο ΟΗΕ, η COP – η αρχιτεκτονική της συλλογικής επίλυσης προβλημάτων – έχουν μειωθεί σημαντικά.
Ως αποτέλεσμα, πολλές χώρες καταλήγουν στα ίδια συμπεράσματα. Πρέπει να αναπτύξουν μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία: στην ενέργεια, τα τρόφιμα, τα κρίσιμα ορυκτά, στα χρηματοοικονομικά και στις αλυσίδες εφοδιασμού.
Αυτή η παρόρμηση είναι κατανοητή.
Μια χώρα που δεν μπορεί να τραφεί, να τροφοδοτηθεί ή να αμυνθεί έχει λίγες επιλογές. Όταν οι κανόνες δεν σας προστατεύουν πλέον, πρέπει να προστατεύσετε τον εαυτό σας.
Αλλά ας είμαστε ξεκάθαροι για το πού οδηγεί αυτό. Ένας κόσμος φρουρίων θα είναι φτωχότερος, πιο εύθραυστος και λιγότερο βιώσιμος.
Και υπάρχει και μια άλλη αλήθεια: αν οι μεγάλες δυνάμεις εγκαταλείψουν ακόμη και το πρόσχημα των κανόνων και των αξιών για την ανεμπόδιστη επιδίωξη της ισχύος και των συμφερόντων τους, τα οφέλη από τον «συναλλακτισμό» καθίστανται πιο δύσκολο να αναπαραχθούν. Οι ηγεμόνες δεν μπορούν να δημιουργούν συνεχώς έσοδα από τις σχέσεις τους. Οι σύμμαχοι θα διαφοροποιηθούν για να αντισταθμίσουν την αβεβαιότητα. Αγοράστε ασφάλιση. Αυξήστε τις επιλογές. Αυτό ανοικοδομεί την κυριαρχία – κυριαρχία που κάποτε βασιζόταν σε κανόνες, αλλά θα βασίζεται όλο και περισσότερο στην ικανότητα αντοχής στην πίεση.
Όπως είπα, μια τέτοια κλασική διαχείριση κινδύνου έχει ένα τίμημα, αλλά αυτό το κόστος της στρατηγικής αυτονομίας, της κυριαρχίας, μπορεί επίσης να μοιραστεί. Οι συλλογικές επενδύσεις στην ανθεκτικότητα είναι φθηνότερες από το να χτίσει ο καθένας το δικό του φρούριο. Τα κοινά πρότυπα μειώνουν τον κατακερματισμό. Η συμπληρωματικότητα είναι θετικό άθροισμα.
Το ερώτημα για τις μεσαίες δυνάμεις, όπως ο Καναδάς, δεν είναι αν θα προσαρμοστούν σε αυτή τη νέα πραγματικότητα. Πρέπει.
Το ερώτημα είναι αν θα προσαρμοστούμε απλώς χτίζοντας υψηλότερα τείχη – ή αν μπορούμε να κάνουμε κάτι πιο φιλόδοξο.
Ο Καναδάς ήταν από τους πρώτους που άκουσαν το κάλεσμα αφύπνισης, οδηγώντας μας να αλλάξουμε ριζικά τη στρατηγική μας στάση.
Οι Καναδοί γνωρίζουν ότι η παλιά, άνετη υπόθεση μας ότι η γεωγραφία και η συμμετοχή μας σε συμμαχίες προσέφεραν αυτόματα ευημερία και ασφάλεια δεν ισχύει πλέον.
Η νέα μας προσέγγιση βασίζεται σε αυτό που ο Alexander Stubb έχει ονομάσει «ρεαλισμό βασισμένο σε αξίες» – ή, για να το θέσω διαφορετικά, στοχεύουμε να είμαστε βασισμένοι σε αρχές και ρεαλιστές.
Βασισμένοι στις αρχές μας όσον αφορά τη δέσμευσή μας στις θεμελιώδεις αξίες:
κυριαρχία και εδαφική ακεραιότητα, την απαγόρευση της χρήσης βίας εκτός από περιπτώσεις που συνάδουν με τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Πρακτικοί στην αναγνώριση ότι η πρόοδος είναι συχνά σταδιακή, ότι τα συμφέροντα αποκλίνουν, ότι δεν συμμερίζονται όλοι οι εταίροι τις αξίες μας. Αλληλεπιδρούμε ευρέως, στρατηγικά, με ανοιχτά μάτια. Αντιμετωπίζουμε ενεργά τον κόσμο όπως είναι, δεν περιμένουμε έναν κόσμο που επιθυμούμε να είμαστε.
Ο Καναδάς βαθμονομεί τις σχέσεις μας έτσι ώστε το βάθος τους να αντικατοπτρίζει τις αξίες μας. Δίνουμε προτεραιότητα στην ευρεία δέσμευση για να μεγιστοποιήσουμε την επιρροή μας, δεδομένης της ρευστότητας της παγκόσμιας τάξης, των κινδύνων που αυτό θέτει και των διακυβευμάτων για το τι θα ακολουθήσει.
Δεν βασιζόμαστε πλέον μόνο στη δύναμη των αξιών μας, αλλά και στην αξία της δύναμής μας.
Οικοδομούμε αυτή τη δύναμη στο εσωτερικό.
Από τότε που ανέλαβε τα καθήκοντά της η κυβέρνησή μου, έχουμε μειώσει τους φόρους στα εισοδήματα, τα κεφαλαιακά κέρδη και τις επιχειρηματικές επενδύσεις, έχουμε αφαιρέσει όλα τα ομοσπονδιακά εμπόδια στο διεπαρχιακό εμπόριο και επιταχύνουμε την υλοποίηση επενδύσεων ενός τρισεκατομμυρίου δολαρίων στην ενέργεια, την τεχνητή νοημοσύνη, τα κρίσιμα ορυκτά, τους νέους εμπορικούς διαδρόμους και πέραν αυτού.
Διπλασιάζουμε τις αμυντικές μας δαπάνες έως το 2030 και το κάνουμε αυτό με τρόπους που ενισχύουν τις εγχώριες βιομηχανίες μας.
Διαφοροποιούμαστε ραγδαία στο εξωτερικό. Έχουμε συμφωνήσει σε μια ολοκληρωμένη στρατηγική συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Ένωση, συμπεριλαμβανομένης της ένταξης στο SAFE, τις συμφωνίες αμυντικών προμηθειών της Ευρώπης.
Έχουμε υπογράψει δώδεκα άλλες συμφωνίες εμπορίου και ασφάλειας σε τέσσερις ηπείρους τους τελευταίους έξι μήνες.
Τις τελευταίες ημέρες, έχουμε συνάψει νέες στρατηγικές συνεργασίες με την Κίνα και το Κατάρ.
Διαπραγματευόμαστε συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών με την Ινδία, τον ASEAN, την Ταϊλάνδη, τις Φιλιππίνες και τη Mercosur.
Για να βοηθήσουμε στην επίλυση παγκόσμιων προβλημάτων, επιδιώκουμε μεταβλητή γεωμετρία – διαφορετικούς συνασπισμούς για διαφορετικά ζητήματα, με βάση αξίες και συμφέροντα.
Στην Ουκρανία, είμαστε βασικό μέλος του Συνασπισμού των Προθύμων και ένας από τους μεγαλύτερους κατά κεφαλήν συνεισφέροντες στην άμυνα και την ασφάλειά της.
Όσον αφορά την κυριαρχία στην Αρκτική, στηρίζουμε σθεναρά τη Γροιλανδία και τη Δανία και υποστηρίζουμε πλήρως το μοναδικό τους δικαίωμα να καθορίζουν το μέλλον της Γροιλανδίας.
Η δέσμευσή μας στο Άρθρο 5 είναι ακλόνητη.
Συνεργαζόμαστε με τους συμμάχους μας στο ΝΑΤΟ (συμπεριλαμβανομένων των χωρών της Σκανδιναβικής Βαλτικής ) για την περαιτέρω διασφάλιση των βόρειων και δυτικών πλευρών της συμμαχίας, μεταξύ άλλων μέσω των πρωτοφανών επενδύσεων του Καναδά σε ραντάρ υπεράνω του ορίζοντα, υποβρύχια, αεροσκάφη και άρματα μάχης στο έδαφος. Ο Καναδάς αντιτίθεται σθεναρά στους δασμούς για τη Γροιλανδία και ζητά στοχευμένες συνομιλίες για την επίτευξη κοινών στόχων ασφάλειας και ευημερίας για την Αρκτική.
Στο πολυμερές εμπόριο, υποστηρίζουμε τις προσπάθειες για την οικοδόμηση μιας γέφυρας μεταξύ της Διατλαντικής Εταιρικής Σχέσης και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δημιουργώντας ένα νέο εμπορικό μπλοκ 1,5 δισεκατομμυρίου ανθρώπων.
Στα κρίσιμα ορυκτά, σχηματίζουμε λέσχες αγοραστών με βάση την G7, ώστε ο κόσμος να μπορεί να διαφοροποιηθεί μακριά από την συγκεντρωμένη προσφορά.
Στην Τεχνητή Νοημοσύνη, συνεργαζόμαστε με ομοϊδεάτες δημοκρατίες για να διασφαλίσουμε ότι δεν θα αναγκαστούμε τελικά να επιλέξουμε μεταξύ ηγεμονιών και υπερκλιμακωτών.
Αυτό δεν είναι αφελής πολυμερισμός. Ούτε βασίζεται σε μειωμένους θεσμούς. Χτίζει τους συνασπισμούς που λειτουργούν, ζήτημα προς ζήτημα, με εταίρους που μοιράζονται αρκετό κοινό έδαφος για να δρουν από κοινού. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό θα είναι η συντριπτική πλειοψηφία των εθνών.
Και δημιουργεί ένα πυκνό δίκτυο συνδέσεων σε όλο το εμπόριο, τις επενδύσεις, τον πολιτισμό, από το οποίο μπορούμε να αντλήσουμε μελλοντικές προκλήσεις και ευκαιρίες.
Οι μεσαίες δυνάμεις πρέπει να δράσουν από κοινού, γιατί αν δεν είσαι στο τραπέζι, είσαι στο μενού.
Οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν να αντέξουν οικονομικά να προχωρήσουν μόνες τους. Έχουν το μέγεθος της αγοράς, τη στρατιωτική ικανότητα, την επιρροή για να υπαγορεύουν τους όρους. Οι μεσαίες δυνάμεις δεν έχουν.
Αλλά όταν διαπραγματευόμαστε μόνο διμερώς με έναν ηγεμόνα, διαπραγματευόμαστε από αδυναμία. Δεχόμαστε ό,τι προσφέρεται. Ανταγωνιζόμαστε μεταξύ μας για να είμαστε οι πιο εξυπηρετικοί. Αυτό δεν είναι κυριαρχία. Είναι η άσκηση κυριαρχίας με την αποδοχή της υποταγής.
Σε έναν κόσμο αντιπαλότητας μεγάλων δυνάμεων, οι χώρες που βρίσκονται ενδιάμεσα έχουν μια επιλογή: να ανταγωνίζονται μεταξύ τους για εύνοια ή να συνεργάζονται για να δημιουργήσουν μια τρίτη οδό με αντίκτυπο.
Δεν πρέπει να επιτρέψουμε στην άνοδο της σκληρής ισχύος να μας τυφλώσει στο γεγονός ότι η δύναμη της νομιμότητας, της ακεραιότητας και των κανόνων θα παραμείνει ισχυρή – αν επιλέξουμε να την ασκήσουμε από κοινού.
Αυτό με φέρνει πίσω στον Χάβελ.
Τι θα σήμαινε για τις μεσαίες δυνάμεις να «ζουν στην αλήθεια»;
Σημαίνει να κατονομάζουμε την πραγματικότητα. Σταματήστε να επικαλείστε τη «διεθνή τάξη που βασίζεται σε κανόνες» σαν να λειτουργεί ακόμα όπως διαφημίζεται. Ονομάστε το σύστημα όπως είναι: μια περίοδος εντεινόμενης αντιπαλότητας μεγάλων δυνάμεων, όπου οι πιο ισχυροί επιδιώκουν τα συμφέροντά τους χρησιμοποιώντας την οικονομική ολοκλήρωση ως όπλο εξαναγκασμού.
Σημαίνει να ενεργούμε με συνέπεια. Να εφαρμόζουμε τα ίδια πρότυπα σε συμμάχους και αντιπάλους. Όταν οι μεσαίες δυνάμεις επικρίνουν τον οικονομικό εκφοβισμό από τη μία κατεύθυνση αλλά σιωπούν όταν προέρχεται από μια άλλη, κρατάμε το σημάδι στο παράθυρο.
Σημαίνει να οικοδομήσουμε αυτό στο οποίο ισχυριζόμαστε ότι πιστεύουμε. Αντί να περιμένουμε την αποκατάσταση της παλιάς τάξης, να δημιουργήσουμε θεσμούς και συμφωνίες που λειτουργούν όπως περιγράφεται.
Και σημαίνει μείωση της μόχλευσης που επιτρέπει τον καταναγκασμό. Η οικοδόμηση μιας ισχυρής εγχώριας οικονομίας θα πρέπει πάντα να αποτελεί προτεραιότητα κάθε κυβέρνησης. Η διαφοροποίηση σε διεθνές επίπεδο δεν είναι απλώς οικονομική σύνεση. Είναι το υλικό θεμέλιο για μια ειλικρινή εξωτερική πολιτική. Οι χώρες κερδίζουν το δικαίωμα σε αρχές μειώνοντας την ευαλωτότητά τους σε αντίποινα.
Ο Καναδάς έχει αυτό που θέλει ο κόσμος. Είμαστε μια ενεργειακή υπερδύναμη. Διαθέτουμε τεράστια αποθέματα κρίσιμων ορυκτών. Έχουμε τον πιο μορφωμένο πληθυσμό στον κόσμο. Τα συνταξιοδοτικά μας ταμεία είναι από τους μεγαλύτερους και πιο εξελιγμένους επενδυτές στον κόσμο. Έχουμε κεφάλαιο, ταλέντο και μια κυβέρνηση με την τεράστια δημοσιονομική ικανότητα να ενεργεί αποφασιστικά.
Και έχουμε τις αξίες στις οποίες πολλοί άλλοι επιδιώκουν.
Ο Καναδάς είναι μια πλουραλιστική κοινωνία που λειτουργεί. Η δημόσια πλατεία μας είναι θορυβώδης, ποικιλόμορφη και ελεύθερη. Οι Καναδοί παραμένουν αφοσιωμένοι στη βιωσιμότητα.
Είμαστε ένας σταθερός, αξιόπιστος εταίρος – σε έναν κόσμο που είναι οτιδήποτε άλλο εκτός από – ένας εταίρος που οικοδομεί και εκτιμά σχέσεις μακροπρόθεσμα.
Ο Καναδάς έχει και κάτι άλλο: την αναγνώριση του τι συμβαίνει και την αποφασιστικότητα να ενεργήσει ανάλογα.
Καταλαβαίνουμε ότι αυτή η ρήξη απαιτεί κάτι περισσότερο από την προσαρμογή. Απαιτεί ειλικρίνεια για τον κόσμο όπως είναι.
Βγάζουμε την πινακίδα από το παράθυρο.
Η παλιά τάξη δεν επιστρέφει. Δεν πρέπει να την θρηνούμε. Η νοσταλγία δεν είναι στρατηγική.
