Δ. Τσαϊλάς: η Ελλάδα βρίσκεται σε Στρατηγικό Σταυροδρόμι ο καιρός για παθητική αισιοδοξία έχει τελειώσει

του Δημήτρη Τσαϊλά, Υποναυάρχου ε.α.

Το σύγχρονο διεθνές σύστημα διέπεται από μια απλή αλήθεια: τα έθνη τελικά εξαρτώνται από τον εαυτό τους. Ακόμα και σε μια εποχή συμμαχιών και συνεργασιών, η αρχή της αυτοβοήθειας παραμένει αμετάβλητη. Κάθε κράτος πρέπει να ενεργεί για να προστατεύσει τα δικά του συμφέροντα, επειδή καμία συμμαχία, όσο φιλική ή ιστορική κι αν είναι, δεν μπορεί να εγγυηθεί ασφάλεια ή ευημερία.

Αυτή η αλήθεια έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα σήμερα. Οι πρόσφατες δυσκολίες της Τουρκίας στις σχέσεις της με την Ουάσιγκτον, συμβολιζόμενες από την αδυναμία του Προέδρου Ερντογάν να εξασφαλίσει όλα όσα επιδίωκε από τη συνάντησή του με τον Ντόναλντ Τραμπ, έχουν χαιρετιστεί στην Αθήνα ως «καλά νέα». Ωστόσο, αν η Ελλάδα δεν κινηθεί γρήγορα για να αξιοποιήσει αυτές τις εξελίξεις, αυτά τα καλά νέα θα παραμείνουν λίγο περισσότερο από ένας τίτλος.

Μια μεταβαλλόμενη σχέση μεταξύ Άγκυρας και Ουάσιγκτον

Η σχέση της Τουρκίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκεται σε μια ήσυχη αλλά θεμελιώδη μεταμόρφωση. Η προσφορά της Άγκυρας για ένα «πακέτο 100 δισεκατομμυρίων δολαρίων» για την εξασφάλιση μιας υψηλού προφίλ συνάντησης με τον Τραμπ αποκαλύπτει τον βαθμό στον οποίο εξακολουθεί να εκτιμά τους δεσμούς της με την Ουάσιγκτον. Παρά το φλερτ της με τη Μόσχα, μέσω της πυρηνικής συνεργασίας και της μεγάλης εξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο, η Τουρκία δεν επιδιώκει να εγκαταλείψει τη Δύση. Επιδιώκει να ασκήσει πίεση.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, ωστόσο, έχουν γίνει λιγότερο ανεκτικές σε μια τέτοια εξισορρόπηση. Υπό τον Τραμπ, η Ουάσιγκτον διεύρυνε τις απαιτήσεις της. Η επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα μαχητικών αεροσκαφών F-35 εξαρτάται πλέον όχι μόνο από την κατάργηση του ρωσικού συστήματος S-400, αλλά και από τη μείωση της ευρύτερης εξάρτησης της Άγκυρας από τη Μόσχα. Εν ολίγοις, οι ΗΠΑ αναμένουν τώρα σαφή ευθυγράμμιση.

Αυτό σηματοδοτεί μια σημαντική μετατόπιση. Το παλιό πλαίσιο της αλληλεγγύης του ΝΑΤΟ έχει δώσει τη θέση του σε έναν πιο συναλλακτικό κόσμο, έναν κόσμο όπου οι συμμαχίες είναι ρευστές και οι υποχρεώσεις εξαρτημένες. Σε αυτό το αβέβαιο περιβάλλον, κάθε χώρα πρέπει να ενεργεί με σαφήνεια και σκοπό για να διαφυλάξει την εθνική της θέση.

Η ελληνική ευκαιρία — αν επιλέξουμε να την εκμεταλλευτούμε

Για την Ελλάδα, η εξελισσόμενη δυναμική ΗΠΑ-Τουρκίας προσφέρει ένα άνοιγμα, αλλά όχι μια εγγύηση. Η Ουάσιγκτον σαφώς αναζητά αξιόπιστους εταίρους στην Ανατολική Μεσόγειο, κράτη που μπορούν να συνδυάσουν σταθερότητα, δημοκρατική νομιμότητα και προθυμία να επωμιστούν την περιφερειακή ευθύνη.

Εάν η αξιοπιστία της Τουρκίας ως στρατηγικού εταίρου αμφισβητείται, η Ελλάδα έχει τα προσόντα να κάνει ένα βήμα μπροστά. Ωστόσο, αυτό δεν θα συμβεί εξ ορισμού. Απαιτείται πρωτοβουλία, διπλωματία και στρατηγική αυτοπεποίθηση.

Δύο μονοπάτια ξεχωρίζουν.

Καταρχάς, η Ελλάδα μπορεί να αναλάβει έναν εποικοδομητικό περιφερειακό ρόλο αξιοποιώντας το μοναδικό διπλωματικό της δίκτυο. Η εμβάθυνση της συνεργασίας μας με το Ισραήλ, σε συνδυασμό με τους ιστορικούς δεσμούς με τον αραβικό κόσμο, δίνει στην Αθήνα μια σπάνια δυνατότητα επικοινωνίας με όλες τις πλευρές. Καθώς οι συζητήσεις για το μέλλον της Γάζας και την περιφερειακή ασφάλεια εντείνονται, η Ελλάδα θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως γέφυρα με μια φωνή μετριοπάθειας και αξιοπιστίας.

Δεύτερον, η Ελλάδα πρέπει να είναι έτοιμη να υπερασπιστεί αποφασιστικά τα συμφέροντά της όταν αμφισβητηθούν, όπως με την ανακοινωθείσα έξοδο της Τουρκίας με το ερευνητικό σκάφος Piri Reis στο Αιγαίο. Η αντίδραση της Αθήνας θα παρακολουθείται στενά, όχι μόνο από την Άγκυρα, αλλά και από την Ουάσιγκτον και τις Βρυξέλλες, ως μέτρο της ετοιμότητάς μας να δράσουμε ως περιφερειακός σταθεροποιητής και όχι ως αντιδραστικός θεατής.

Συμπέρασμα

Οι Ηνωμένες Πολιτείες θεωρούν τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, την Ανατολική Μεσόγειο και τη χερσόνησο της Ανατολίας ως έναν διασυνδεδεμένο στρατηγικό χώρο που απαιτεί διαχείριση. Εάν η Τουρκία δεν μπορεί, ή δεν θέλει, να παίξει αυτόν τον ρόλο, κάποιος άλλος πρέπει. Η Ελλάδα έχει το ιστορικό βάθος, τη θεσμική ωριμότητα και τη διεθνή αξιοπιστία για να το κάνει. Αλλά η ηγεσία δεν χαρίζεται ποτέ. Κερδίζεται μέσω της δράσης.

Όλοι γνωρίζουν τη λαϊκή ρήση, «Μεγάλα καράβια, μεγάλες φουρτούνες». Αν η Ελλάδα επιθυμεί να είναι ένα «μεγάλο καράβι» σε αυτά τα ταραγμένα νερά, πρέπει να είναι έτοιμη να πλοηγηθεί μέσα στις καταιγίδες που αναπόφευκτα φέρνει η ηγεσία.

Το στρατηγικό μας περιβάλλον μεταβάλλεται ραγδαία. Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν η Ελλάδα μπορεί να διαδραματίσει μεγαλύτερο ρόλο στην περιοχή, αλλά αν έχουμε την αυτοπεποίθηση και τον συντονισμό για να το επιλέξουμε .

Ο καιρός της παθητικής αισιοδοξίας έχει τελειώσει. Το τι θα ακολουθήσει εξαρτάται από τη δική μας θέληση και όραμα.

*Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), και του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).