Στις αρχές του μήνα, η Βουλγαρία έλαβε το πράσινο φως από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για ένταξη στη ζώνη του ευρώ την 1η Ιανουαρίου, ένα χρόνο αφότου μπήκε στη ζώνη Σένγκεν χωρίς διαβατήρια. Ωστόσο, ο χρονισμός της αλλαγής νομίσματος στερείται λαϊκής αποδοχής –δημοσκόπηση του Μαΐου έδειξε ότι μόλις κάτι παραπάνω από το 20 % των Βούλγαρων την υποστηρίζει– και η άνοδος του εθνικιστικού κόμματος Vazrazhdane, που απέσπασε πάνω από 13 % στις εκλογές του Οκτωβρίου, τροφοδότησε αντιευρώ διαδηλώσεις στη Σόφια. Μέσα σε αυτό το κλίμα, η υποψήφια διδάκτωρ του Πανεπιστημίου του Μπέρμιγχαμ Γιου-σιάνγκ Λιν εξετάζει τα οφέλη και τις απογοητεύσεις από την ένταξη της Βουλγαρίας στην ΕΕ το 2007 και γράφει ότι η σημερινή κυβέρνηση συνασπισμού πρέπει να θωρακιστεί απέναντι στον κίνδυνο ενίσχυσης των ευρωσκεπτικιστικών κινημάτων.
Φιλίπ Τεΐζ
Επιμελητής έκδοσης, Παρίσι
Διδακτορική Ερευνητής, Κέντρο Ρωσικών, Ευρωπαϊκών και Ευρασιατικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ
Δημοσιεύτηκε: 13 Ιουνίου 2025, 18:15 CEST
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έδωσε το πράσινο φως για την ένταξη της Βουλγαρίας στη ζώνη του ευρώ από την 1η Ιανουαρίου 2026. Πρόκειται για ένα σημαντικό βήμα προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, το οποίο έρχεται μόλις έξι μήνες αφότου η Βουλγαρία έγινε πλήρες μέλος της Ζώνης Σένγκεν, εντός της οποίας οι πολίτες μπορούν να μετακινούνται ελεύθερα μεταξύ των κρατών.
Ωστόσο, την ώρα που η σύγκλιση προχωρά σε επίπεδο κορυφής, ο ευρωσκεπτικισμός παραμένει έντονος στη βάση της κοινωνίας αλλά και στο εσωτερικό της εθνικής πολιτικής σκηνής.
Διαδηλώσεις υπέρ της διατήρησης του εθνικού νομίσματος έχουν ξεσπάσει τόσο στην πρωτεύουσα Σόφια όσο και σε αρκετές πόλεις της χώρας. Δημοσκόπηση του Μαΐου έδειξε ότι το 38% των Βούλγαρων είναι αντίθετοι στην υιοθέτηση του ευρώ, ενώ μόλις το 21% υποστήριξε ότι η μετάβαση θα πρέπει να προχωρήσει τον Ιανουάριο.
Άλλοι πολίτες προτιμούν να περιμένουν μερικά χρόνια πριν γίνει η μετάβαση. Σε αντίστοιχη δημοσκόπηση τον Ιανουάριο, το 40% των ερωτηθέντων δήλωσε πως δεν επιθυμεί ποτέ να ενταχθεί η Βουλγαρία στη ζώνη του ευρώ.
Αντιευρωπαϊκές διαδηλώσεις και πολιτική αστάθεια σκιάζουν την ένταξη της Βουλγαρίας στο ευρώ
Οι διαδηλώσεις κατά του ευρώ συνδέονται κυρίως με τα εθνικιστικά πολιτικά κόμματα της Βουλγαρίας. Το πιο επιδραστικό από αυτά, το κόμμα Αναγέννηση (Vazrazhdane), γνωρίζει ραγδαία άνοδο, φτάνοντας το 13,63% στις τελευταίες βουλευτικές εκλογές τον Οκτώβριο του 2024 – έναντι μόλις 2,45% τον Απρίλιο του 2021.
Η Βουλγαρία εντάχθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2007. Όταν τον Δεκέμβριο του 2021 πήρα συνέντευξη από έναν πρώην εκπρόσωπο του κόμματος NDSV (Εθνικό Κίνημα Σιμεών Β΄), το οποίο συμμετείχε στην κυβέρνηση από το 2001 έως το 2009, μου είπε πως οι προσδοκίες των Βούλγαρων από την ένταξη στην ΕΕ ήταν εξαιρετικά υψηλές. Πίστευαν ότι θα χρειάζονταν μόνο λίγα χρόνια ώστε η χώρα να φτάσει το επίπεδο ανάπτυξης της Ελβετίας και ότι το βιοτικό τους επίπεδο θα απογειωνόταν. Το όραμα ήταν να γίνει η Βουλγαρία η λεγόμενη «Ελβετία των Βαλκανίων», καθώς τα δύο κράτη έχουν παρόμοιο πληθυσμό και τουριστική δυναμική.
Η ΕΕ έχει διοχετεύσει 16,3 δισ. ευρώ στη Βουλγαρία από την ένταξή της, με βασική έμφαση στην ανάπτυξη υποδομών. Ωστόσο, όπως έδειξε μια ετήσια επιτόπια έρευνά μου, η Σόφια υπήρξε ο κύριος ωφελημένος. Οι μικροί δήμοι και οι αγροτικές περιοχές δεν αισθάνθηκαν εξίσου τα οφέλη. Από τα 16,3 δισ., τα 3,1 δισ. πήγαν στη Σόφια και 800 εκατ. στο Πλόβντιβ. Ενώ στη Σόφια κατασκευάζονται νέες γραμμές μετρό, σε άλλες περιοχές οι κάτοικοι δυσκολεύονται να έχουν πρόσβαση σε βασικές δημόσιες υπηρεσίες. Περίπου το 15% του πληθυσμού δυσκολεύεται να έχει σταθερή και ποιοτική υδροδότηση.
Το προσδοκώμενο «ευρωπαϊκό» επίπεδο διαβίωσης δεν έχει ακόμη φτάσει στις απομακρυσμένες και αγροτικές περιοχές. Η Ευρώπη εξακολουθεί να φαντάζει μακρινή.
Η ένταξη στην ΕΕ προσέφερε στους Βούλγαρους τη δυνατότητα να ζουν και να εργάζονται σε άλλα κράτη-μέλη. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, το 2022 ζούσαν σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες 861.054 Βούλγαροι πολίτες. Το τελευταίο διάστημα, το 74% των νέων στη Βουλγαρία εξετάζουν σοβαρά το ενδεχόμενο μετανάστευσης.
Ωστόσο, η φυγή νέων προς την Ευρώπη έχει προκαλέσει σημαντική «διαρροή εγκεφάλων» και έχει συμβάλει στη δημογραφική συρρίκνωση της χώρας: από 7,68 εκατ. το 2006, ο πληθυσμός έπεσε στα 6,44 εκατ. το 2024.
Όπως δήλωσε πρόσφατα αναλυτής από ΜΚΟ στη Σόφια που συνάντησα, πολλοί γονείς ελπίζουν ότι τα παιδιά τους, που σήμερα εργάζονται στην Ευρώπη, θα επιστρέψουν κάποτε στη Βουλγαρία – καθώς οι περισσότερες δουλειές στο εξωτερικό είναι χαμηλής ειδίκευσης και δεν προσφέρουν μακροπρόθεσμες προοπτικές.
Η ένταξη στη ζώνη του ευρώ αναμένεται να ωφελήσει κυρίως τους κατοίκους της Σόφιας που δραστηριοποιούνται σε επιχειρηματικές σχέσεις με το εξωτερικό, και όχι τους ηλικιωμένους των μικρών δήμων ή της επαρχίας. Οι νεότερες γενιές και οι εργαζόμενοι υπήρξαν εξ αρχής οι μεγάλοι ωφελημένοι της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης στη Βουλγαρία και τη Ρουμανία.
Παρ’ όλα αυτά, η υποστήριξη για την ένταξη στην ΕΕ παρουσιάζει ανοδική τάση τα τελευταία χρόνια.
Προσπάθεια διατήρησης της κυβερνητικής συνοχής
Παρά τον ευρωσκεπτικισμό, η ευρωπαϊκή πορεία είναι ένα από τα ελάχιστα θέματα στα οποία συμφωνούν τα κόμματα του εύθραυστου κυβερνητικού συνασπισμού της Βουλγαρίας – αν και δεν υπάρχει πλήρης σύμπνοια ως προς την ένταξη στο ευρώ.
Η χώρα διεξήγαγε επτά βουλευτικές εκλογές μεταξύ Απριλίου 2021 και Οκτωβρίου 2024. Μέσα σε αυτό το πολιτικό χάος, αποτέλεσε έκπληξη ότι η κυβέρνηση συνεργασίας που σχηματίστηκε τον Οκτώβριο του 2024 παραμένει ακόμη ενωμένη. Σημαντικός παράγοντας σταθερότητας είναι η κοινή θέση υπέρ της ευρωπαϊκής προοπτικής.
Ωστόσο, με τα αποτελέσματα μέχρι στιγμής να είναι ανάμεικτα και με υπαρκτά επίπεδα κοινωνικής αντίδρασης, η βουλγαρική κυβέρνηση θα πρέπει να κινηθεί προσεκτικά – ώστε να μην ενισχυθούν περαιτέρω τα ευρωσκεπτικιστικά ρεύματα, όπως έχει ήδη συμβεί σε αρκετά άλλα κράτη-μέλη της ΕΕ.
