MD Αμπντούς Σαμπούρ
Πατέρας της Σούμπα και του Άσραφουλ ★ Ζωντανός Δωρητής Οργάνων ★ Πρόεδρος της Global Green Systems
24 Σεπτεμβρίου 2025
Καθώς η δυτική διπλωματία αποτυγχάνει, το Ιράν βρίσκει νέο έρεισμα σε έναν τριμερή αμυντικό άξονα.
Ο χρόνος μετράει αντίστροφα για την Τεχεράνη. Με την 27η Σεπτεμβρίου να πλησιάζει, το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA) αντιμετωπίζει την τελική του δοκιμασία. Ενεργοποιημένος από την Ε3 (Γαλλία, Βρετανία, Γερμανία), ο μηχανισμός «snapback» απειλεί να επαναφέρει αυτόματα τις κυρώσεις του ΟΗΕ, εκτός εάν υπάρξει κάποια διπλωματική ανατροπή την ύστατη στιγμή. Παρότι υπάρχει στο τραπέζι το ενδεχόμενο εξάμηνης παράτασης, αυτή συνοδεύεται από αυστηρούς όρους — με κυριότερο την άμεση έναρξη διαλόγου μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών.
Ωστόσο, η εμπιστοσύνη είναι σε έλλειψη. Ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει επαναλάβει τον βαθύ σκεπτικισμό του, χαρακτηρίζοντας το Ιράν ως «τον υπ’ αριθμόν ένα χορηγό της τρομοκρατίας στον κόσμο» και επιμένοντας ότι δεν πρέπει ποτέ να του επιτραπεί να αποκτήσει πυρηνικές δυνατότητες. Από την άλλη, ο Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, έχει απορρίψει κατηγορηματικά τις διαπραγματεύσεις υπό πίεση, δηλώνοντας ότι το Ιράν ούτε επιδιώκει ούτε σκοπεύει να παράγει πυρηνικά όπλα, αλλά ότι οι συνομιλίες με την Ουάσιγκτον αποτελούν «αδιέξοδο».
Δεδομένου αυτού του αδιεξόδου, η πιθανότητα το Ιράν να πληροί τους όρους της Ε3 για παράταση φαίνεται ελάχιστη. Ως εκ τούτου, οι κυρώσεις του ΟΗΕ αναμένεται να επανέλθουν πλήρως στις 27 Σεπτεμβρίου.
JCPOA: Μια Ανάσα για Στρατηγική Αναδιάταξη
Όποια κι αν είναι η κατάληξη, το Ιράν έχει ήδη αποκομίσει κρίσιμο στρατηγικό χώρο υπό την ομπρέλα του JCPOA. Πριν από το 2015, το Ιράν βρισκόταν αντιμέτωπο με εκτεταμένες κυρώσεις του ΟΗΕ για το πυρηνικό του πρόγραμμα, συμπεριλαμβανομένων απαγορεύσεων στις πωλήσεις όπλων, περιορισμών στην τεχνολογία που σχετίζεται με τα πυρηνικά και παγώματος περιουσιακών στοιχείων. Τα μέτρα αυτά άφησαν το Ιράν διπλωματικά και στρατιωτικά απομονωμένο, με περιορισμένους επίσημους δεσμούς με την Κίνα και τη Ρωσία.
Αυτό άλλαξε τον Ιούλιο του 2015, όταν το Ιράν και έξι παγκόσμιες δυνάμεις (ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία, Γερμανία, Ρωσία, Κίνα) υπέγραψαν το JCPOA. Σε αντάλλαγμα για τη μείωση των πυρηνικών του δραστηριοτήτων, το Ιράν έλαβε ανακούφιση από τις κυρώσεις και επανήλθε στις παγκόσμιες αγορές. Πιο σημαντικό όμως, το JCPOA άνοιξε πόρτες για οικονομική και στρατιωτική συνεργασία πέρα από τη Δύση.
Το Ιράν έγινε βασικός κόμβος της Πρωτοβουλίας «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος» της Κίνας, ενώ η Ρωσία ξεκίνησε στρατιωτικό συντονισμό με το Ιράν στη Συρία, ευθυγραμμιζόμενη ενάντια σε δυνάμεις που υποστηρίζονται από τη Δύση. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ θεωρούσε αυτή την ανατολική στροφή ως απειλή για τη δυτική εθνική ασφάλεια, ιδίως καθώς οι δεσμοί του Ιράν με τη Μόσχα και το Πεκίνο βάθαιναν.
Από το Σύμφωνο στην Πλήρη Στροφή: Η Ανατολική Αγκαλιά του Ιράν
Η αποχώρηση του Τραμπ από το JCPOA το 2018 άφησε την Ε3, την Κίνα και τη Ρωσία να προσπαθούν να διασώσουν τη συμφωνία. Η συνέχιση της εμπλοκής τους με το Ιράν —παρά τη μη συμμόρφωση— ώθησε την Τεχεράνη ακόμη πιο κοντά στους ανατολικούς της εταίρους. Το Ιράν άρχισε να επεκτείνει τη στρατιωτική του συνεργασία με τις δύο δυνάμεις, περιλαμβανομένων ανταλλαγών τεχνολογίας drone και κοινών ναυτικών ασκήσεων.
Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022 και η επακόλουθη απομόνωσή της από τη Δύση επιτάχυναν αυτή τη στροφή. Το Ιράν προμήθευσε drones στη Ρωσία, ενώ η Κίνα και η Ρωσία στήριξαν διπλωματικά το Ιράν στον ΟΗΕ, βοηθώντας να διατηρηθεί το JCPOA στην εντατική.
Μέχρι το 2025, ο άξονας είχε εδραιωθεί. Το Ιράν έλαβε συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας HQ-9 από την Κίνα και μαχητικά αεροσκάφη Su-35 από τη Ρωσία. Σήμερα, η Τεχεράνη επιβεβαιώνει την ανάπτυξη αεροσκαφών MiG-29 στη βάση Σιράζ, σηματοδοτώντας μια καμπή στη στρατηγική της άμυνα. Οι εξελίξεις αυτές υπογραμμίζουν μια ευρύτερη στρατιωτική στροφή — μια στροφή που τοποθετεί το Ιράν σταθερά εντός της τροχιάς των επεκτεινόμενων αμυντικών δικτύων της Μόσχας και του Πεκίνου.
Στρατηγική Σύγκλιση, Όχι Τυπική Συμμαχία
Αυτός ο τριμερής άξονας δεν είναι μια επίσημη συμμαχία — πρόκειται για στρατηγική σύγκλιση που βασίζεται σε κοινά συμφέροντα:
- Η Κίνα επιδιώκει επιρροή μέσω υποδομών και εξαγωγών όπλων.
- Η Ρωσία αναζητά εταίρους για να παρακάμψει τις δυτικές κυρώσεις και να προβάλει ισχύ.
- Το Ιράν επιδιώκει επιβίωση, κυριαρχία και μοχλό πίεσης έναντι των ΗΠΑ.
Μαζί, συγκροτούν ένα νέο αμυντικό μπλοκ που αμφισβητεί την αμερικανική κυριαρχία και αναδιαμορφώνει την αρχιτεκτονική ασφαλείας της Μέσης Ανατολής.
🧭 Συμπέρασμα: Από Πυρηνικό Σύμφωνο σε Στρατηγική Αναδιάταξη
Το JCPOA μπορεί να είχε συλληφθεί ως μέσο πυρηνικής ασφάλειας, αλλά η κληρονομιά του επεκτείνεται πλέον πολύ πέρα από τον εμπλουτισμό ουρανίου. Καθώς η δυτική διπλωματία καταρρέει και πλησιάζει η προθεσμία του «snapback», το Ιράν έχει εκμεταλλευτεί τον χρόνο χάριτος της περιόδου JCPOA για να σφυρηλατήσει μια βαθύτερη στρατηγική ευθυγράμμιση με τη Μόσχα και το Πεκίνο. Αυτός ο τριμερής άξονας — ριζωμένος σε κοινή αντίσταση στην πίεση των ΗΠΑ — έχει αναδιαμορφώσει τη στρατιωτική στάση του Ιράν και σηματοδοτεί μια ευρύτερη μετατόπιση στις παγκόσμιες ισορροπίες ισχύος.
Είτε πρόκειται για την ανάδυση ενός επίσημου ανατολικού μπλοκ είτε για μια ρευστή σύγκλιση συμφερόντων, ένα πράγμα είναι σαφές: η κατάρρευση της διπλωματίας υπό δυτική ηγεσία έχει δημιουργήσει χώρο για νέες συμμαχίες και μια νέα στρατηγική τάξη πραγμάτων.
💬 Η Σειρά Σας: Τι Πιστεύετε;
Σηματοδοτεί η κατάρρευση του JCPOA το τέλος της δυτικής επιρροής στη Μέση Ανατολή; Μπορεί η διπλωματία να επαναπροσδιορίσει αυτόν τον άξονα — ή έχει το παράθυρο ευκαιρίας ήδη κλείσει;
Αφήστε τις σκέψεις σας στα σχόλια. Ας αναλύσουμε μαζί τις επιπτώσεις.
