του Δρ. Ηρακλή Γωνιάδη, Οικονομολόγου
Με αφορμή την ανάρτηση κειμένου[1] του Φίλου, Καθηγητή Οικονομικών στο ΑΠΘ, Ν. Βαρσακέλη με τη συγκριτική προσέγγιση του οποίου συμφωνώ, επιχειρώ να αποτυπώσω τη βασικότερη διαφορά μεταξύ Κίνας και Ρωσίας σε ό,τι αφορά στην οικονομική τους ανάπτυξη μετά την κατάρρευση του σοβιετικού καθεστώτος. Η μεν Κίνα λόγω της «φθήνιας των εργατικών χεριών» προχώρησε στο δόγμα «επενδύσεις για τις μάζες και όχι μαζικής παραγωγής», όπως το έθεσε πρώτος ο Γκάντι για την Ινδία, η δε Ρωσία ωθήθηκε προς την πλευρά της «μαζικής παραγωγής» ή, μάλλον, της μαζικής εξόρυξης-εκποίησης του ορυκτού της πλούτου. Το ρωσικό μοντέλο με αρκετές ομοιότητες προς το ελληνικό, τηρουμένων των αναλογιών μεγέθους και της διαφοράς των πολιτικών μας καθεστώτων, θα αντιπαραβληθεί με το ελληνικό στην τρίτη ενότητα.
Η Κίνα, η οποία δεν αντιμετώπιζε παρόμοια πολιτική αστάθεια όπως τη ρωσική αλλά, κυρίως, με το πρόβλημα βελτίωσης της ζωής των πολιτών της, είχε ως κίνητρο προσέλκυσης των διεθνών επενδυτών (της Δύσης, βέβαια,) τα πολυπληθή εργατικά χέρια σε συνδυασμό με τη διασφάλιση των κερδών τους και του δικαιώματος μεταφοράς τους εκτός των συνόρων της. Κατά συνέπεια, οι Ξένες Άμεσες Επενδύσεις (ΞΑΕ) δεν μπορούσαν παρά να είναι του τύπου Greenfield (από χωράφι σε εργοστάσιο, δηλαδή, την «εκ βάθρων» δημιουργία μονάδων παραγωγής μεταφέροντας τεχνολογία και τεχνογνωσία) προκειμένου να αξιοποιήσουν το αισθητά μειωμένο μισθολογικό κόστος το οποίο μόνο η προστιθέμενη αξία μπορεί να απορροφήσει ικανοποιητικά.
Με πολλαπλασιαστή «το αγώγι ξυπνά τον αγωγιάτη» οι κυβερνώντες της συνειδητοποίησαν τη δυναμική των ΞΑΕ και τη δυνατότητα μεταφοράς τεχνολογίας/τεχνογνωσίας, προχωρώντας στη μερική απελευθέρωση της αγοράς εργασίας σε επίπεδο περιφερειών, αρχικά, με επόπτες κομματικές επιτροπές των οποίων η διαφθορά συνέτεινε στην αποτυχία του μοντέλου. Η κρίση αυτή, αντί να οπισθοδρομήσει, επέτεινε την περαιτέρω απελευθέρωση της αγοράς παρέχοντας τη δυνατότητα δημιουργίας ιδιωτικής περιουσίας στους Κινέζους, αλλά και της εξειδίκευσής τους με κρατική χρηματοδότηση των μεταπτυχιακών σπουδών στο εξωτερικό (ΗΠΑ, κυρίως, και Δ. Ευρώπης) όλων όσων επεδίωκαν την αναβάθμισή τους. Οι κινέζοι πολιτικοί αντελήφθησαν, επίσης, ότι η μεταφορά τεχνογνωσίας είναι φθηνότερη (από την πανάκριβη εισαγόμενη τεχνολογία) υπό την προϋπόθεση της ικανότητας απορρόφησής της (κατανόηση, υιοθέτηση, ασφαλής εφαρμογή) αναγκαία συνθήκη της οποίας ήταν το «ρεκτιφιέ του συλλογικού της νου».
Το αποτέλεσμα της συγκεκριμένης πολιτικής ανάπτυξης της χώρας, ήταν να κατακλύσουν τις χώρες προορισμού αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες Κινέζων με σπουδές στις τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών (ΤΠΕ) επιτυγχάνοντας τη ραγδαία αύξηση των μηχανικών! Με την αποφοίτησή τους είχαν το πρόσθετο κίνητρο της παλινόστησης με χρηματοδότηση της επιχειρηματικής τους ιδέας για την ίδρυση των δικών τους επιχειρήσεων εντός του θεσμικού-θετικού εκ του αποτελέσματος- πλαισίου «εσύ μπίζνες και το κόμμα πολιτική». Καθώς η «επιχειρηματικότητα γεννά επιχειρηματικότητα» δημιουργήθηκαν πολλαπλά οικοσυστήματά της ανά τη χώρα και εμφανίστηκαν οι πρώτοι εκατομμυριούχοι μεταξύ των οποίων και ο Τζακ Μα –ιδρυτής του Alibaba- που κίνησε την υποψία ανάμειξής του στην πολιτική, οπότε και του κόψαν τα φτερά για παράβαση του τεθέντος πλαισίου.
Κατά τα άλλα, στην ιδιότυπη και υπό καθεστώς αυστηρής εποπτείας φιλελευθεροποίηση της αγοράς βρήκαν γόνιμο έδαφος κάθε είδους μικρομεσαίες επιχειρήσεις οι οποίες δημιούργησαν τις περισσότερες θέσεις εργασίας της χώρας διαδραματίζοντας, συγχρόνως, σημαντικό ρόλο στην τεράστια τεχνολογική της εξέλιξη περνώντας από την απομίμηση (το «ξεπατίκωμα») στη δημιουργική μίμηση (σταδιακή καινοτομία) και, στη συνέχεια, στην πρωτότυπη δημιουργία (ριζική καινοτομία) ένεκα της οποίας έφτασε η Κίνα να «βλέπει τη Δύση-και όχι μόνο-στον καθρέφτη της»!
Η Ρωσία κατά την περίοδο μετάβασης από τον κομουνισμό προς την ελεύθερη αγορά, ιδιαίτερα εκείνη με πλοηγό τον συχνά μεθυσμένο λόγω επιρρέπειάς του στο ποτό Γιέλτσιν, βρέθηκε με τον έλεγχο του τεράστιου ορυκτού της πλούτου από επενδυτές τύπου Brownfield. Στόχος της μορφής αυτής ΞΑΕ ήταν η εξαγορά υφιστάμενων επιχειρήσεων στο χώρο της ενέργειας και των ορυκτών για «μαζική παραγωγή» και εξαγωγή με όρους των δυτικών επενδυτών βοηθούσης και της εκτεταμένης διαφθοράς. Μεταφέροντας κάποια τεχνολογία εξορύξεων περιορισμένων θέσεων εργασίας (συνήθως, μειώνονται και οι προϋπάρχουσες) και ακόμη μικρότερης διάχυσης τεχνολογίας/τεχνογνωσίας, πέτυχαν τον έλεγχο της μικρής προστιθέμενης αξίας αγοράς αλλά «πλούσιας σε φυσικά ελέη», όπως και τη διαμόρφωση μιας «δυτικής ολιγαρχίας» σε ένα πρώην κομουνιστικό καθεστώς.
Τη «πανηγύρι» χάλασε η επέλευση του Πούτιν ο οποίος μετατρέποντας την εθνικότητα των ολιγαρχών σε ρωσική και το καθεστώς σε απολυταρχικό τους έλεγξε πλήρως, σε αντίθεση με εκείνους της «δημοκρατικής» δύσης που ελέγχουν την εξουσία υποδεικνύοντας το εκάστοτε «Πουλέν» το οποίο θα ψηφήσουν οι υπήκοοι ασκώντας το «αναφαίρετο δημοκρατικό τους δικαίωμα». Στην έκτοτε τεχνολογική της εξέλιξη, δεν έπαιξε ρόλο μόνο η περιορισμένη-λόγω της παραπάνω μορφής των ΞΑΕ- μεταφορά τεχνολογίας/τεχνογνωσίας, αλλά και η στρατηγική επιλογή της ομάδας εξουσίας της χώρας να δώσει προτεραιότητα στον στρατιωτικό τομέα η ανάπτυξη του οποίου «κοιτάζει στα μάτια» την αντίστοιχη της Δύσης, καταλείποντας την αγορά των ηλεκτρονικών/ψηφιακών καταναλωτικών προϊόντων/υπηρεσιών στα «χέρια» του ίντερνετ.
Όπως και στη φερόμενη ως «τεχνολογικό γίγαντα» Δύση, έτσι και στην εξοπλιστική ρωσική τεχνολογία διατηρούνται εντελώς απόρρητες οι εφευρέσεις και οι εξ αυτών προκύπτουσες καινοτομίες, καθώς τίποτα δεν κατοχυρώνεται χωρίς τη δημοσίευση της περιγραφής του, πράγμα απαγορευτικό στην προκειμένη περίπτωση το οποίο και δικαιολογεί τη μειωμένη(;) της παραγωγή σε ευρεσιτεχνίες (πατέντες). Οι καινοτομίες της είναι πολύ πιθανό, ίσως και βέβαιο, πως δεν αφορούν πλακέτες ή άλλα ηλεκτρονικά εξαρτήματα (αφού μπορούν να τα βρουν ακόμη και στα απλούστερα gadgets), αλλά περιλαμβάνουν πολύ καινοτόμες χρήσεις τους όπως διαφαίνεται από τα σύγχρονα οπλικά τους συστήματα. Η πρωτότυπη ανασύνθεση/αναδιάταξη υφιστάμενων εργαλείων/μηχανών/εξαρτημάτων και γνώσης με σκοπό τη δημιουργία νέας αξίας, αποτελεί καινοτομία, είτε στην ελεύθερη είτε στην πολεμική οικονομία.
Με βάση το δόγμα «δεν παράγεται ό,τι εισάγεται» και απουσία κάθε εθνικής στρατηγικής, η Ελλάδα μπορεί άνετα να τοποθετηθεί πλησιέστερα προς τη Ρωσία (παραβλέποντας τις κοινές καταβολές πολιτισμού και θρησκείας ή και την ιστορική σύμπτωση των εθνικών μας συμφερόντων) βάσει δεδομένων του πολιτεύματος και της οικονομία μας, ελεγχόμενων από μια ολιγαρχία της οποίας ή βάση είναι παρόμοια εκείνης των Ρώσων ολιγαρχών χωρίς τα μεγέθη τους. Μετά, δε, την πολυδιάστατη κατάρρευση της χώρας το 2009 και την είσοδό μας στην εποχή των μνημονίων, η δική μας-τρόπος του λέγειν- ολιγαρχία βιώνει την κορύφωση της δόξας της στο νεοφιλελεύθερο καθεστώς Μητσοτάκη, ρυθμίζει το εγχώριο οικοσύστημα επιχειρηματικότητας ωθώντας σε εξαφάνιση τη μικρομεσαία επιχείρηση (δηλαδή, το πάνω από 95% των θέσεων εργασίας) νομίζοντας πως μπορεί να υπάρχει χωρίς το δανεισμό- πάντα επί υποθήκη του κρατικού μας πλούτου- τον οποίο επιβουλεύεται διαρκώς.
Αναδιφώντας στην ιστορία της επιχειρηματικότητας και των επιχειρήσεων, διαπιστώνει κανείς ότι οι εκρήξεις της οικονομικής και της πολυσχιδούς κοινωνικής ανάπτυξης των προς μίμηση χωρών, πυροδοτήθηκαν από μικρούς τολμηρούς επιτηδευματίες τόσο στο πλαίσιο αναζήτησης διεξόδου της δημιουργικότητάς τους, όσο και της ανάγκης για μια βιώσιμη και αξιοπρεπή διαβίωση. Οι μικροί επινοούν και το ευνομούμενο κράτος διασφαλίζει το θεσμικό πλαίσιο μετεξέλιξης της επινόησής τους σε καινοτομία ικανή να καλύψει κοινωνικοοικονομικές ανάγκες. Συνθήκη ικανή και αναγκαία η οποία ποτέ δεν έχει διασφαλιστεί στη χώρα μας της οποίας οι πολιτικοί-επιλογές τρίτων «επενδυτών»- «πετούν χαρταετό» αδιάφοροι για τα επιγενόμενα ενδιαφερόμενοι μόνο για τη διατήρηση της χωρίς ευθύνες εξουσίας τους. Με την παραγωγή να φθίνει-ένεκα δόγματος- και την προστιθέμενη αξία να «σέρνεται στα πατώματα» της σχετικά πρόσφατης λοκομοτίβας του τουρισμού, με απογειωμένο τον συντελεστή της (ΦΠΑ) προκειμένου να δημιουργεί «πλεονάσματα» (της βουλιμίας των κυβερνώντων), η χώρα πορεύεται προς τον Καιάδα της.
[1] https://www.anixneuseis.gr/%cf%81%cf%89%cf%83%ce%b9%ce%ba%ce%ae-%ce%bf%ce%b9%ce%ba%ce%bf%ce%bd%ce%bf%ce%bc%ce%af%ce%b1-%ce%b3%ce%b9%ce%b1%cf%84%ce%af-%ce%bf-%cf%80%ce%bf%cf%8d%cf%84%ce%b9%ce%bd-%ce%b4%ce%b5%ce%bd-%ce%b5%ce%af/
