Του Δημοσθένη Στωίδη Πρέσβη ε.τ.
Σε προηγούμενο σχόλιο επισημάνθηκε ακροθιγώς το ζήτημα των ιερών κειμηλίων στην κατοχή Μονών της Ανατολικής Μακεδονίας, ζήτημα το οποίο εξακολουθεί να συνιστά «αγκάθι» στην από την πλευρά μας αξιολόγηση των διμερών σχέσεων με την Βουλγαρία, προκειμένου να εξελιχθούν πλέον σε απρόσκοπτη και ειλικρινή συνεργασία.
Διότι από την δική της πλευρά η όμορη Γείτων δύσκολα θα μπορούσε να αποδώσει στην χώρα μας τον χαρακτηρισμό του θύτη. Δοθέντος ότι σε ιστορικό βάθος ουδέποτε η Ελλάδα ήταν κατ’ουσίαν επιτιθέμενη.
Με τον όρο λοιπόν «ιερά κειμήλια» εννοούνται τα χειρόγραφα, οι ιεροί θησαυροί ( όπως λειψανοθήκες, ιερές εικόνες, ευαγγέλια), τα εκκλησιαστικά λειτουργικά σκεύη κ.α.. Δηλαδή ένα ουδόλως ευκαταφρόνητο σύνολο ιερών κειμηλίων τα οποία, αφαιρεθέντα αυθαίρετα και αποκοπέντα από το πνευματικό τους περιβάλλον από τους τότε βιαίως διοικούντες την περιοχή, μεταφέρθηκαν ανεπιστρεπτί στην Βουλγαρία.
Οι ενοχές των Βουλγάρων της εποχής για την παράνομη απόκτηση ανεκτίμητης πολιτισμικής αξίας περιουσιακών στοιχείων διαπιστώνονται από το γεγονός της εσκεμμένης απόκρυψης για μεγάλο χρονικό διάστημα από την δημόσια θέα σχεδόν του συνόλου των αφαιρεθέντων κειμηλίων. Συνειδητή και σκόπιμη κρίνεται επίσης η μεταγενέστερη επιλογή των εκεί ιθυνόντων να αποφασίσουν την βαθμιαία διασπορά των εκθεμάτων σε διαφορετικά ιδρύματα ή τοποθεσίες, προκειμένου πιθανότατα να καθίσταται σχεδόν αδύνατος ο εντοπισμός από τρίτους, έστω κατά προσέγγιση, του συνολικού αριθμού των κειμηλίων που είχαν φυγαδευτεί.
Πράγματι το τωρινό ζητούμενο αφορά την επίσημη καταγραφή από την πλευρά μας των προς επαναπατρισμό κειμηλίων. Δηλαδή ύστερα από την παρέλευση ενός αιώνα φοβάμαι ότι δεν προκύπτει να έχει υποβληθεί προς την βουλγαρική πλευρά επισήμως έγκυρος ελληνικός κατάλογος που να απεικονίζει επακριβώς τον θησαυρό που πιστεύουμε ότι είχε αφαιρεθεί. Σχετική βιβλιογραφία (όπως το Λεύκωμα Θ. Προβατάκη) αποτυπώνει μεν λεπτομερή κατάλογο των αρπαγέντων κειμηλίων, ειδικότερα από την Μονή Εικοσιφοίνισσας στο Παγγαίο Ορος, αλλά το περιεχόμενό του θεωρώ ότι μπορεί να ληφθεί υπόψη ως επικουρική πηγή πληροφόρησής μας μολονότι εξαιρετικά αξιόλογη . Και τούτο διότι με δεδομένο ότι η σχετικά διατυπωθείσα πρόταση της Βουλγαρικής πλευράς εκρίθη μινιμαλιστική, εναπόκειται πλέον απολύτως σε μας να διαμορφώσουμε σαφή και αξιόπιστη διαπραγματευτική θέση, υπό την προυπόθεση βεβαίως ότι υπάρχει η σχετική βούληση προς σοβαρά ανακίνηση του θέματος.
Αλλωστε οι καλοί λογαριασμοί κάνουν τους καλούς φίλους.
Θεωρώ λοιπόν ότι απαιτείται διαδικασία διαπραγμάτευσης διότι διμερώς διαπιστώνεται ακόμη διάσταση θέσεων ως α) προς τον ακριβή αριθμό των κειμηλίων, β) προς την μορφή της πράξης/δράσης( π.χ. αρπαγή ή μεταφορά) , γ) προς την σκοπιμότητα ανταλλαγής, δ) προς την ερμηνεία της Συνθήκης Νειγύ αρθρ. 114 ,ε) προς την χρονική συγκυρία έγερσης του ζητήματος.
Στην προσέγγιση της όλης υπόθεσης είναι χρήσιμο να συνεκτιμηθεί το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια, με έμφαση το 2014, η βουλγαρική πλευρά ήγειρε ζήτημα ανταλλαγής των κειμηλίων με τα λείψανα του (Τσάρου) Σαμουήλ, τα οποία φαίνεται ότι ευρίσκονται στην επικράτεια της χώρας μας. Γιατί το 2014; Διότι το έτος εκείνο συμπληρωνόταν χιλιετία από τον θάνατο του Σαμουήλ (1014 μάχη Κλειδίου) και οι Γείτονες προσέβλεπαν σε σειρά αναμνηστικών εκδηλώσεων επ ‘ευκαιρία του σημαντικού για τους ίδιους ιστορικού γεγονότος.
Ως γνωστόν λόγω της μη ρύθμισης της εν λόγω διμερούς εκκρεμότητος και στο πνεύμα της αλληλοκατανόησης, οργανώθηκε τελικώς ειδική και συμβολική εκδήλωση (6/10/2018) στην συμπρωτεύουσα, προκειμένου να παρασχεθεί στους υψηλούς πολιτειακούς και πολιτικούς αξιωματούχους από την Σόφια η δυνατότητα να αποδώσουν την ενδεικνυόμενη κατ’αυτούς σχετική τιμή στα επιδεικνυόμενα για πρώτη και μοναδική φορά συγκεκριμένα λείψανα.
Ως προς την υπόθεση της πιθανής «ανταλλαγής» διατηρώ την πεποίθηση ότι η αντιμετώπισή της προυποθέτει εξαιρετικά λεπτούς και εξισορροπητικούς χειρισμούς στο εσωτερικό της χώρας μας, λαμβανομένων υπόψη εν προκειμένω των σημαντικά διισταμένων απόψεων ανάμεσα στους εγχωρίους άμεσα εμπλεκομένους. Διότι από μέρους της η ίδια η βουλγαρική πλευρά δεν έχει λόγους να επείγεται.
Ούτε όμως και η προοπτική έγερσης από μας αυτοβούλως του συγκεκριμένου ενδεχομένου, είναι κατά την γνώμη μου ορατή στον ορίζοντα. Διότι ακριβώς τα αντικειμενικά κριτήρια συνηγορούν υπέρ της σκοπιμότητας σταδιακής διαμόρφωσης στην χώρα μας των κατάλληλων εκείνων συνθηκών που θα διευκολύνουν εν συνεχεία την διενέργεια γόνιμων διμερών διαβουλεύσεων.
29 Οκτωβρίου 2019
Απο τη “Μακεδονία” της Κυριακής 3 Νοεμβρίου 2019
