ΕΠΙΘΕΣΗ ΙΣΡΑΗΛ ΣΤΟ ΙΡΑΝ: Τι θα ακολουθήσει;

The Atlantic Council

Αντίδραση Ειδικών: Το Ισραήλ μόλις επιτέθηκε σε στρατιωτικές και πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν – Τι ακολουθεί;

Από τους ειδικούς του Atlantic Council

Μόλις αρχίσαμε. Τα ξημερώματα της Παρασκευής στη Μέση Ανατολή, ισραηλινά μαχητικά εξαπέλυσαν δεκάδες αεροπορικές επιδρομές σε πυρηνικούς και στρατιωτικούς στόχους εντός του Ιράν. Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, χαρακτήρισε την επιχείρηση «στοχευμένη στρατιωτική ενέργεια για την ανάσχεση της ιρανικής απειλής που θέτει σε κίνδυνο την ίδια την ύπαρξη του Ισραήλ», προσθέτοντας ότι η επιχείρηση θα συνεχιστεί «όσες μέρες χρειαστεί για την εξουδετέρωση της απειλής».

Ο στενότερος σύμμαχος του Ισραήλ έσπευσε να αποστασιοποιηθεί από την επίθεση, με τον Αμερικανό Υπουργό Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, να δηλώνει πως οι Ηνωμένες Πολιτείες «δεν συμμετείχαν». Σύμφωνα με ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης, μεταξύ των νεκρών συγκαταλέγεται και ο διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC), Χοσεΐν Σαλαμί.

Η ισραηλινή επιχείρηση πραγματοποιήθηκε ενώ οι διαπραγματεύσεις ΗΠΑ-Ιράν για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης φαίνονται να έχουν φτάσει σε αδιέξοδο, και μόλις λίγες μέρες μετά τη διαπίστωση από τη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ) ότι το Ιράν παραβιάζει τις υποχρεώσεις του βάσει της Συνθήκης Μη Διάδοσης Πυρηνικών Όπλων.

Πώς ενδέχεται να απαντήσει η Τεχεράνη; Ποιες θα είναι οι συνέπειες για το Ισραήλ, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, τη σχέση ΗΠΑ-Ισραήλ και για μια ήδη τεταμένη περιοχή; Οι ειδικοί του Atlantic Council αναλύουν τι συνέβη και τι πρόκειται να ακολουθήσει.

Τέσσερα ερωτήματα που μπορεί να καθορίσουν το μέλλον της Μέσης Ανατολής

Οι ερωτήσεις που εγείρονται μετά τις σαρωτικές ισραηλινές επιδρομές εναντίον των στρατιωτικών και πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν ξεπερνούν τις διαθέσιμες απαντήσεις. Ωστόσο, τέσσερα κομβικά ερωτήματα αναμένεται να διαμορφώσουν την πορεία όχι μόνο της Μέσης Ανατολής αλλά και του ευρύτερου γεωπολιτικού περιβάλλοντος – όχι μόνο για τις επόμενες εβδομάδες, αλλά πιθανόν και για τα επόμενα χρόνια:

1. Ποια είναι η έκταση των ισραηλινών στρατιωτικών επιχειρήσεων στο Ιράν;

Η ισραηλινή στρατηγική επικεντρώνεται αυτή τη στιγμή σε δύο βασικά μέτωπα: τις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν και την αποδυνάμωση της διοίκησης και ηγεσίας των ενόπλων δυνάμεών του. Ο στόχος είναι να μετριαστεί η ένταση της απάντησης του Ιράν (η οποία ξεκίνησε ήδη το προηγούμενο βράδυ με την εκτόξευση εκατό drones από την Τεχεράνη). Το Ισραήλ σχεδιάζει να συνεχίσει τις επιθέσεις για αρκετές ημέρες, εστιάζοντας σε κρίσιμες υποδομές του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος ώστε να καθυστερήσει η ικανότητα του Ιράν να κατασκευάσει πυρηνική βόμβα — ακόμη κι αν δεν μπορεί να εμποδίσει πλήρως αυτήν την εξέλιξη.

Ωστόσο, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα: είναι οι επιθέσεις τόσο εκτεταμένες και πολυεπίπεδες που στόχο έχουν όχι μόνο την εξουδετέρωση του πυρηνικού προγράμματος, αλλά και την ανατροπή του καθεστώτος στην Τεχεράνη; Η επιλογή των στόχων θα είναι ενδεικτική των πραγματικών προθέσεων του Ισραήλ. Πολλοί εντός Ισραήλ υποστηρίζουν εδώ και χρόνια ότι η αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν θα άνοιγε τον δρόμο για μια καλύτερη εποχή, καθώς δεν υπάρχει τίποτα χειρότερο από τη σημερινή θεοκρατική ηγεσία.

Αλλά η ιστορία διδάσκει ότι πάντα μπορεί να υπάρξει κάτι χειρότερο. Το πιθανότερο σενάριο σε περίπτωση ανατροπής του σημερινού καθεστώτος δεν είναι η δημοκρατία, αλλά ένα αυταρχικό καθεστώς υπό τον πλήρη έλεγχο των Φρουρών της Επανάστασης – ένα “IRGC-ιστάν”, πιο σκληροπυρηνικό και επιθετικό από την παρούσα ηγεσία. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα μπορούσε να οδηγήσει το Ισραήλ σε έναν διαρκή, πιο ανοιχτό και σαφώς πιο αιματηρό πόλεμο από αυτόν που μαίνεται στις σκιές εδώ και χρόνια.

Συνέχισε  ΕΔΩ

Το Ιράν δεν έχει φανεί ποτέ πιο αδύναμο
του Daniel B. Shapiro, πρώην πρέσβη των ΗΠΑ στο Ισραήλ

Η καταιγιστική, πολυεπίπεδη ισραηλινή επίθεση σε πυρηνικούς, βαλλιστικούς και ηγετικούς στόχους του ιρανικού καθεστώτος έχει επιφέρει μια τεράστια ανατροπή: αποδιοργάνωσε την ικανότητα του Ιράν να προβάλλει ισχύ, υπονόμευσε την πυρηνική διπλωματία της εποχής Τραμπ και αποκάλυψε τις εντάσεις στον άξονα ΗΠΑ–Ισραήλ.

Η αποτυχία του Ιράν να αποκομίσει οφέλη από τις επιθέσεις του (τον Απρίλιο και τον Οκτώβριο του 2024) σε συνδυασμό με τις τεράστιες απώλειες από τη νέα ισραηλινή επιχείρηση, επιβεβαιώνουν την έκταση της στρατηγικής του πλάνης. Η Χεζμπολάχ έχει πληγεί καίρια, ο Άσαντ έχει αποδυναμωθεί, και το ίδιο το Ιράν έχει δεχτεί το βαρύτερο πλήγμα εδώ και δεκαετίες.

Ακόμα πιο σημαντικό, το Ισραήλ απέδειξε ότι έχει τη δυνατότητα να διεισδύσει βαθιά στο ιρανικό έδαφος και να επιφέρει καταστροφικά χτυπήματα στον πυρήνα του καθεστώτος. Η εικόνα ενός ισχυρού Ιράν έχει τσαλακωθεί ανεπανόρθωτα. Όμως, αυτό μπορεί να αποδειχθεί επικίνδυνο: ένα ταπεινωμένο Ιράν ενδέχεται να επιταχύνει τις προσπάθειες για πυρηνικό όπλο σε υπόγειες, θωρακισμένες εγκαταστάσεις.

Η διπλωματική επιλογή που πρότεινε ο Τραμπ —τερματισμός του εμπλουτισμού ουρανίου μέσω διαπραγματεύσεων— μοιάζει πλέον νεκρή. Σύντομα, ο Αμερικανός πρόεδρος θα πρέπει να αποφασίσει αν θα επιτρέψει στο Ισραήλ να συνεχίσει μόνο του ή αν θα αναλάβει δράση για να καταστρέψει τις υπόγειες πυρηνικές εγκαταστάσεις της Τεχεράνης. Η απόφαση αυτή θα διχάσει την ομάδα του, τους συμβούλους του, ακόμη και τη βάση των υποστηρικτών του.

Η κρίση μπορεί να προκαλέσει ρήγμα εμπιστοσύνης στις σχέσεις ΗΠΑ–Ισραήλ, με συνέπειες τόσο για τον πόλεμο στη Γάζα όσο και για τη μελλοντική στρατιωτική βοήθεια. Ένας πρόεδρος που βάζει «πρώτα την Αμερική» και ένας πρωθυπουργός που βάζει «πρώτα το Ισραήλ» ενδέχεται να συνυπάρξουν σε ένα ολοένα και πιο τεταμένο διπλωματικό πλαίσιο.

Το Ιράν θα επιχειρήσει να επιβάλει βαρύ τίμημα σε Ισραήλ και ΗΠΑ
του Shalom Lipner, πρώην σύμβουλου του Πρωθυπουργικού Γραφείου του Ισραήλ

Η φημολογία δεκαετιών για ενδεχόμενη ισραηλινή επίθεση κατά του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν έλαβε τέλος στις 03:30 το πρωί της Παρασκευής, όταν οι πρώτες εκρήξεις στην Τεχεράνη έγιναν γνωστές.

Η ισραηλινή ηγεσία ενέκρινε την επιχείρηση καθώς πίστευε ότι το Ιράν βρισκόταν στο κατώφλι ενός επικίνδυνου πυρηνικού ορόσημου. Με την υποδομή του Ιράν να γίνεται όλο και πιο προστατευμένη, το παράθυρο ευκαιρίας για στρατιωτική δράση έκλεινε ραγδαία. Παρά την πρόθεση των ΗΠΑ να ξεκινήσουν συνομιλίες με την Τεχεράνη στο Ομάν, το Ισραήλ έκρινε ότι δεν υπήρχε χρόνος για αναμονή.

Οι πρώτοι στόχοι περιελάμβαναν πυρηνικές εγκαταστάσεις, ανώτατα στελέχη των Φρουρών της Επανάστασης και κορυφαίους πυρηνικούς επιστήμονες. Σκοπός δεν είναι μόνο η εξουδετέρωση του πυρηνικού προγράμματος, αλλά και η αποτροπή ικανής ιρανικής αντεπίθεσης.

Το επίπεδο συντονισμού με την κυβέρνηση Τραμπ παραμένει ασαφές. Η δήλωση του Ρούμπιο πως «το Ισραήλ μας ενημέρωσε ότι θεωρεί την επίθεση αναγκαία για την αυτοάμυνά του» δεν αποσαφηνίζει αν υπήρχε έγκριση ή προειδοποίηση προς τον Λευκό Οίκο.

Παρά την επίσημη αποστασιοποίηση, το Ιράν απειλεί να τιμωρήσει τόσο το Ισραήλ όσο και τις ΗΠΑ. Οι αποφάσεις της Ουάσιγκτον το επόμενο διάστημα θα καθορίσουν αν το Ισραήλ θα μπορέσει να συνεχίσει την επιχείρηση με στήριξη ή θα μείνει μόνο του σε έναν ανοιχτό πόλεμο.

Κάποιες φορές, κρατάς τις τιμές του πετρελαίου χαμηλά για έναν λόγο
του Landon Derentz

Η ισραηλινή επίθεση στις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις προκαλεί αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας — ωστόσο, οι αντιδράσεις είναι πιο συγκρατημένες απ’ ό,τι θα περίμενε κανείς. Η τιμή του Brent αυξήθηκε κατά 10%, παραμένοντας όμως κάτω από τα 80 δολάρια το βαρέλι· αρκετά μακριά από επίπεδα κρίσης. Το γεγονός αυτό υπογραμμίζει πώς η στρατηγική διορατικότητα στην ενεργειακή πολιτική μπορεί να διαμορφώσει τα όρια του γεωπολιτικού ρίσκου στις πιο εύφλεκτες γωνιές του πλανήτη.

Ενώ τα φώτα της δημοσιότητας επικεντρώνονται σε πυραύλους και φυγοκεντρητές, μια πιο «σιωπηλή» πραγματικότητα αποκαλύπτεται στις αγορές: η σημερινή επίθεση του Ισραήλ κατέστη πολιτικά εφικτή χάρη και στη στρατηγική Τραμπ για φθηνό πετρέλαιο. Δεν είναι ότι η επίθεση δεν θα γινόταν σε άλλο πλαίσιο — αλλά, όπως και στο παρελθόν, όταν οι αγορές μπορούν να απορροφήσουν τους κραδασμούς, οι πολιτικοί ηγέτες έχουν μεγαλύτερα περιθώρια να προχωρήσουν σε κλιμάκωση.

Το 2018, η αποχώρηση του Τραμπ από τη συμφωνία JCPOA και η πολιτική «μέγιστης πίεσης» στηρίχθηκαν στην εκτίμηση ότι οι παγκόσμιες αγορές πετρελαίου θα αντέξουν. Η παραγωγή των ΗΠΑ και τα παγκόσμια αποθέματα θα κάλυπταν την αναστάτωση. Παράλληλα, το Στενό του Ορμούζ —σύμβολο του ενεργειακού ρίσκου— θεωρήθηκε απίθανο να κλείσει, καθώς το Ιράν εξαρτάται από τα έσοδα των εξαγωγών του.

Η σημερινή επιχείρηση του Ισραήλ λειτουργεί υπό τις ίδιες παραμέτρους: το πετρέλαιο δεν χρειάζεται να μείνει φθηνό για πάντα — αρκεί να παραμείνει φθηνό για αρκετό καιρό ώστε να μεταβληθούν οι γεωπολιτικές ισορροπίες. Η ενεργειακή στρατηγική του Τραμπ δεν αναμόρφωσε μόνο τις ροές πετρελαίου, αλλά ίσως άνοιξε τον δρόμο για ένα καταλυτικό πλήγμα στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.

Ένα αναπόφευκτο χτύπημα που θα αποκλιμακωθεί γρήγορα
του Matthew Kroenig

Αυτό ήταν αναπόφευκτο. Όπως έγραψα πριν από πάνω από δέκα χρόνια, υπήρχαν μόνο τρία ενδεχόμενα για την αντιπαράθεση με το Ιράν: να αποκτήσει πυρηνικά, να υπάρξει διαρκής συμφωνία, ή να επέλθει στρατιωτική λύση. Το ενδεχόμενο πυρηνικού Ιράν είναι μη αποδεκτό. Η διαρκής συμφωνία είναι απίθανη, όπως έδειξε και η JCPOA του Ομπάμα. Άρα, η στρατιωτική επέμβαση ήταν η μόνη εναλλακτική.

Το Ισραήλ χτύπησε στόχους σε Ισφαχάν, Νατάνζ και Φορντό — τα κρίσιμα σημεία του πυρηνικού προγράμματος. Αν και οι υπόγειες εγκαταστάσεις είναι δύσκολο να πληγούν, δεν πρέπει να υποτιμάται το Ισραήλ: το ίδιο είχε καταφέρει απρόσμενα να παραλύσει τη Χεζμπολάχ χρησιμοποιώντας ασύρματους πέρυσι. Είναι πιθανό να έχουν γίνει και καταδρομικές επιχειρήσεις — αν ναι, τότε το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν θα έχει υποστεί σοβαρότατο πισωγύρισμα.

Ως προς την αντίδραση της Τεχεράνης; Οι επιλογές της είναι λίγες και επισφαλείς. Οι αντιπρόσωποί της —Χαμάς και Χεζμπολάχ— έχουν αποδυναμωθεί, ενώ ο Σιδηρούς Θόλος του Ισραήλ είναι αποτελεσματικός απέναντι σε drones και πυραύλους. Το Ιράν φοβάται μια γενικευμένη σύγκρουση — και, όσο κι αν αυτά τα φοβικά αντανακλαστικά είναι εσφαλμένα, ενδέχεται να οδηγήσουν σε ταχεία αποκλιμάκωση, όπως συνέβη και με τη δολοφονία του Σουλεϊμανί το 2020.

Το ερώτημα είναι: Τι θα κάνει το Ιράν τους επόμενους μήνες; Θα προσπαθήσει να ξαναχτίσει το πρόγραμμά του; Θα αρκεστεί στο να «κουρέψει το γρασίδι», δηλαδή να περιορίζει τη ζημιά περιοδικά; Ή θα συνειδητοποιήσει ότι δεκαετίες επενδύσεων και δισεκατομμύρια δολάρια οδηγούν μόνο σε ερείπια;

 Οι ΗΠΑ παρασύρονται σε έναν πόλεμο που δεν επιθυμούν
του Richard LeBaron

Η επίθεση του Ισραήλ κατά των ιρανικών πυρηνικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων έγινε παρά τις εκκλήσεις του προέδρου Τραμπ για αυτοσυγκράτηση και διαπραγματεύσεις. Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδίωκαν μια διπλωματική λύση – κάτι που η κυβέρνηση Νετανιάχου δεν στήριξε.

Το ζήτημα πλέον δεν είναι αν, αλλά πώς οι ΗΠΑ θα εμπλακούν σε έναν πόλεμο που δεν επιθυμούν και που οι χώρες του Κόλπου τρέμουν. Αν το Ιράν απαντήσει απευθείας κατά του Ισραήλ, η Ουάσιγκτον δεν θα μπορέσει να μείνει εκτός. Η ισραηλινή απάντηση θα κλιμακωθεί και θα απαιτήσει αμερικανική υποστήριξη: στρατιωτικά εφόδια, πληροφορίες, διπλωματική κάλυψη.

Δεν υπάρχουν μέχρι στιγμής αποδείξεις ότι χώρες του Κόλπου επέτρεψαν τη χρήση του εναέριου χώρου τους από ισραηλινά αεροσκάφη. Αυτό όμως σύντομα θα επιβεβαιωθεί ή θα διαψευστεί.

Η επόμενη πρόκληση: πώς θα προστατευτούν τα αμερικανικά στρατεύματα στην περιοχή και πώς θα προσφερθεί βοήθεια σε συμμάχους του Κόλπου. Δεδομένων των στενών δεσμών της κυβέρνησης Τραμπ με την περιοχή και της προσωπικής σχέσης του προέδρου με ηγέτες του Κόλπου, οι ΗΠΑ αναμένεται να ανταποκριθούν σε κάθε αίτημα για υποστήριξη.

Οι άμαχοι θα πληγούν περισσότερο από όλους
της Diana Rayes

Τη στιγμή που ορισμένες περιοχές της Μέσης Ανατολής άρχιζαν να βρίσκουν κάποια μορφή σταθερότητας – όπως τμήματα της Συρίας και του Λιβάνου – η νέα κλιμάκωση απειλεί να ανατρέψει κάθε εύθραυστο κέρδος. Πέρα από τις άμεσες στρατιωτικές και πολιτικές συνέπειες, οι μεγαλύτερες επιπτώσεις θα τις υποστούν οι πολίτες — και ιδίως εκείνοι που βρίσκονται ήδη σε ανθρωπιστικές κρίσεις.

Η διακοπή των εμπορικών δικτύων και των αεροπορικών μεταφορών, η αύξηση τιμών σε καύσιμα και τρόφιμα, θα πλήξουν περισσότερο τους εκτοπισμένους, τις χώρες υποδοχής προσφύγων και τα φτωχότερα κοινωνικά στρώματα. Στη Συρία, όπου πάνω από το 90% του πληθυσμού ζει σε συνθήκες φτώχειας, οποιοδήποτε σοκ στις τιμές ή στην παροχή βοήθειας θα έχει καταστροφικές συνέπειες. Σε Λίβανο και Ιορδανία, χώρες ήδη υπερφορτωμένες από τον προσφυγικό πληθυσμό, οι οικονομικές πιέσεις απειλούν να επιβαρύνουν τις δημόσιες υπηρεσίες και να επιτείνουν κοινωνικές εντάσεις.

Επιπλέον, στρατιωτική δράση μπορεί να προκαλέσει περιβαλλοντική καταστροφή ή κρίσεις δημόσιας υγείας: πετρελαιοκηλίδες, μόλυνση νερού, ζημιές σε κρίσιμες υποδομές. Αυτές δεν είναι θεωρητικές απειλές — είναι πραγματικοί κίνδυνοι για την τροφική ασφάλεια, την υγειονομική περίθαλψη και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια εκατομμυρίων ανθρώπων.

Οι ΗΠΑ φέρουν ευθύνη να ενεργήσουν με τρόπο που θα περιορίσει τη ζημιά, θα αποφύγει τη γενίκευση του πολέμου και θα προστατεύσει τις ζωές των αμάχων. Αυτό σημαίνει άσκηση πίεσης στους συμμάχους για διπλωματία, όχι για καταστροφή. Αν αποτύχουν, δεν θα φέρουν απλώς μια νέα περιφερειακή σύρραξη — θα επιδεινώσουν τις ήδη τραγικές συνθήκες για τις πιο ευάλωτες κοινότητες.

Το Ιράν φαίνεται πως είχε μόνο δύο επιλογές
του R. Clarke Cooper

Η προληπτική επίθεση του Ισραήλ διαταράσσει άμεσα τις δυνατότητες του Ιράν να αναπτύξει πυρηνικά όπλα. Όμως παραμένει ασαφές αν θα αποθαρρύνει μακροπρόθεσμα το καθεστώς της Τεχεράνης.

Το Ιράν φαίνεται πως είχε να επιλέξει ανάμεσα σε δύο σενάρια: ή να εγκαταλείψει τις φιλοδοξίες του, ή να αντιμετωπίσει μια ισραηλινή επίθεση — με τις ΗΠΑ να μην παρεμβαίνουν για να την αποτρέψουν.

Το Ισραήλ ενδεχομένως πίεζε για πρόωρο χτύπημα, ενώ η Ουάσιγκτον επιχείρησε πρώτα να εξαντλήσει τις διπλωματικές επιλογές. Όταν η διπλωματία απέτυχε, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ διέταξε την αποχώρηση προσωπικού από την πρεσβεία στη Βαγδάτη και έθεσε σε ετοιμότητα άλλες διπλωματικές αποστολές.

Ανεξαρτήτως του πότε ακριβώς οι ΗΠΑ πληροφορήθηκαν την επίθεση, τα ερωτήματα είναι πλέον πιεστικά: Θα έχει το πλήγμα αποτρεπτικό αποτέλεσμα για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα; Πώς θα απαντήσει το καθεστώς της Τεχεράνης; Και πώς θα επιχειρήσουν οι ΗΠΑ και τα κράτη του Κόλπου να συγκρατήσουν την περαιτέρω κλιμάκωση;

Το μόνο βέβαιο είναι ότι οι οικονομικές και γεωπολιτικές συνθήκες στη Μέση Ανατολή έχουν γίνει ακόμα πιο ασταθείς.

Η κίνηση του Ισραήλ ενδέχεται να οξύνει τις εντάσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες

του Daniel E. Mouton

Η έναρξη μιας πολυήμερης, κατά τα φαινόμενα, σειράς ισραηλινών επιθέσεων στο Ιράν αποτελεί μια πρωτοφανή φάση στην μακρά ιστορία αντιπαραθέσεων των δύο κρατών. Το πλέον σημαντικό στοιχείο είναι ότι αυτή τη φορά το Ισραήλ ενεργεί μόνο του.

Στις προηγούμενες κρίσεις, υπήρχε σταθερή συνεννόηση και στρατιωτικός συγχρονισμός ΗΠΑ–Ισραήλ. Αυτή η συνεργασία είχε φέρει θεαματικά αποτελέσματα, ιδίως στις κρίσεις του Απριλίου και Οκτωβρίου 2024, όταν εκατοντάδες πύραυλοι και UAVs απέτυχαν να προκαλέσουν σοβαρές απώλειες ή καταστροφές στο Ισραήλ.

Τώρα, όμως, το τοπίο έχει αλλάξει. Η επιμονή του Τραμπ σε διαπραγματεύσεις με το Ιράν έχει προκαλέσει σκεπτικισμό στο Ισραήλ. Η απομάκρυνση φιλοϊσραηλινών προσώπων, όπως του Μάικ Γουόλτζ και της Μόργκαν Ορτάγκους, και η παράλειψη επίσκεψης στο Ισραήλ κατά την τελευταία περιοδεία του προέδρου στη Μέση Ανατολή, ενίσχυσαν την αίσθηση αποξένωσης. Ο Νετανιάχου έφυγε από τον Λευκό Οίκο χωρίς ανταλλάγματα για το Ιράν ή για τελωνειακή ανακούφιση.

Η έναρξη μονομερών επιθέσεων δείχνει ότι το Ισραήλ αισθάνεται ότι δεν μπορεί να βασιστεί σε κανέναν για την ασφάλειά του. Και αυτή η κίνηση ενδέχεται να βαθύνει περαιτέρω τα ήδη τεταμένα νερά στις σχέσεις ΗΠΑ–Ισραήλ.

Όσο για το Ιράν, πλέον νιώθει υποχρεωμένο να απαντήσει. Ανάλογα με την έκταση της καταστροφής που υπέστη, η απάντηση μπορεί να διευρύνει το μέτωπο και να προκαλέσει «παράπλευρες απώλειες» σε άλλες χώρες. Το πώς θα τελειώσει αυτή η κρίση παραμένει άγνωστο — αλλά, όπως στο παρελθόν, η έκβασή της εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Θα βοηθήσουν τα αραβικά κράτη ή θα κοιτάξουν αλλού;

της Kirsten Fontenrose

Ένα από τα σημαντικότερα διδάγματα αυτής της κρίσης είναι η σημασία της ειλικρινούς ενημέρωσης της εξουσίας. Οι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC) έχουν ιστορικό υπερβολικών δηλώσεων και υποτίμησης των αδυναμιών τους στα ανακοινωθέντα προς την πολιτική ηγεσία. Διαρροές αποκαλύπτουν ότι διαβεβαίωναν την Τεχεράνη πως η αεράμυνά τους ήταν έτοιμη να αντιμετωπίσει ισραηλινή επίθεση. Αυτό πιθανόν συνέβαλε στην απόφαση του Ιράν να μην κάνει συμφωνία με τις ΗΠΑ, θεωρώντας ότι προλαβαίνει.

Όμως τώρα, οι πρώτοι στόχοι των ισραηλινών επιδρομών ήταν αυτοί οι «παραπλανημένοι» στρατηγοί.

Και η μεγάλη ερώτηση παραμένει: Θα συμμετάσχουν τα κράτη του Κόλπου στην υπεράσπιση του Ισραήλ, όπως στο παρελθόν; Ή θα υποκύψουν στις πιέσεις του Ιράν να αφήσουν να περάσουν τα πυραυλικά του πλήγματα μέσω του εναέριου χώρου τους;

Το δίλημμα δεν είναι απλό. Οι ΗΠΑ ζητούν πλήρη ενεργοποίηση ραντάρ και συστημάτων αναχαίτισης για να ανιχνεύουν εκτοξευόμενους πυραύλους. Το Ιράν, από την άλλη, πιέζει τις χώρες να «κάνουν τα στραβά μάτια».

Όμως η αραβική κυριαρχία είναι αδιαπραγμάτευτη: η διέλευση μη συντονισμένων πυρομαχικών πάνω από εθνικό έδαφος είναι παραβίαση εθνικής κυριαρχίας. Αν τα κράτη δεν τα αναχαιτίσουν, οι ΗΠΑ πιθανώς θα θεωρήσουν ότι υπήρξε εσκεμμένη αδράνεια — ένα επικίνδυνο σενάριο για όλους.

Η Ρωσία δεν πρόκειται να σώσει το Ιράν

του Mark N. Katz

Όπως συνέβη και σε παλαιότερες κρίσεις στη Γάζα, στο Λίβανο ή στην ίδια την Τεχεράνη, η Ρωσία δεν φαίνεται πρόθυμη να υπερασπιστεί τον ιρανικό της σύμμαχο. Η ανακοίνωση του ρωσικού ΥΠΕΞ ήταν επικριτική για το Ισραήλ, αλλά δεν περιλάμβανε καμία υπόσχεση πρακτικής υποστήριξης προς το Ιράν.

Αντίθετα, η Μόσχα κάλεσε σε «αυτοσυγκράτηση» και —το πιο αξιοσημείωτο— υπενθύμισε δημοσίως ότι οι ΗΠΑ είναι έτοιμες να επανεκκινήσουν συνομιλίες με το Ιράν στο Ομάν. Δηλαδή, η ίδια η Ρωσία φαίνεται να ζητά από την Ουάσιγκτον να δώσει λύση στο πρόβλημα αντί να διεκδικήσει η ίδια τον ρόλο της ειρηνευτικής δύναμης.

Αυτή η χλιαρή στάση προκαλεί εύλογες αμφιβολίες στην Τεχεράνη: τι ακριβώς προσφέρει η Μόσχα σε αντάλλαγμα για την ιρανική στήριξη στον πόλεμο στην Ουκρανία; Παρότι το Ιράν απειλεί να πλήξει αμερικανικούς στόχους στον Κόλπο, ίσως το πιο ρεαλιστικό του μονοπάτι είναι να συνεργαστεί με τις ΗΠΑ για να συγκρατήσει το Ισραήλ — όπως μοιάζει να υπονοεί και η ίδια η Ρωσία.

Απειλείται η ήδη εύθραυστη παγκόσμια οικονομία

της Perrihan Al-Riffai

Η ισραηλινή επίθεση κατά ιρανικών πυρηνικών και στρατιωτικών στόχων —μεταξύ των οποίων και η δολοφονία ανώτερων διοικητών των Φρουρών της Επανάστασης— προκάλεσε άμεση αναταραχή στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας. Η τιμή του Brent εκτινάχθηκε έως και 14% ενδοσυνεδριακά, αγγίζοντας τα 78,50 δολάρια/βαρέλι, πριν σταθεροποιηθεί στα 75 δολάρια — η εντονότερη ημερήσια άνοδος από τις αρχές του 2022.

Ενώ σε προηγούμενες συγκρούσεις (όπως στον πόλεμο Ισραήλ–Γάζας) η αγορά επέδειξε ανθεκτικότητα λόγω υπερπροσφοράς πετρελαίου, τώρα η κατάσταση αλλάζει: ένας μεγάλος εξαγωγέας πετρελαίου δέχεται απευθείας επίθεση. Η αγορά ενσωματώνει ήδη premium γεωπολιτικού κινδύνου, καθώς η απειλή του Ιράν να μπλοκάρει το Στενό του Ορμούζ (το οποίο μεταφέρει σχεδόν το 20% της παγκόσμιας ναυτιλίας αργού) αναζωπυρώνει φόβους για σοβαρή διαταραχή στην προσφορά. Αν σημειωθούν σοβαρές ζημιές στις ιρανικές υποδομές ή εμποδιστούν οι θαλάσσιες μεταφορές, οι τιμές του Brent μπορεί να αγγίξουν τα 120–130 δολάρια.

Ταυτόχρονα, η αμερικανική εμπορική πολιτική πιέζει τη ζήτηση: το ΔΝΤ προβλέπει επιβράδυνση 0,5% στην παγκόσμια ανάπτυξη το 2025. Αν οι ΗΠΑ εμπλακούν στρατιωτικά, με κατάρρευση των διαπραγματεύσεων για τα πυρηνικά, ο κίνδυνος στασιμοπληθωρισμού αυξάνεται επικίνδυνα.

Η αύξηση τιμών πετρελαίου δεν αντανακλά πραγματικό υλικό κίνδυνο

της Ellen Wald

Οι τιμές πετρελαίου αυξάνονται σχεδόν αυτόματα σε κάθε σύγκρουση στη Μέση Ανατολή — ακόμη κι αν οι εμπλεκόμενες πλευρές δεν είναι κύριοι παραγωγοί. Όμως το Ιράν είναι, και το Ισραήλ δεν είναι. Παρ’ όλα αυτά, η παροχή πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο δεν διατρέχει ουσιαστικό κίνδυνο μετά τις ισραηλινές επιθέσεις.

Τρεις λόγοι για αυτό:

1. Το Ισραήλ δεν χτυπά ιρανικές πετρελαϊκές υποδομές.
2. Αν το Ιράν προσπαθήσει να μπλοκάρει τις εξαγωγές των Αράβων, θα μπλοκάρει και τις δικές του.
3. Η ναυσιπλοΐα στο Στενό του Ορμούζ μπορεί, αν χρειαστεί, να ανακατευθυνθεί μακριά από ιρανικά ύδατα.

Η Κίνα, ο μεγαλύτερος πελάτης του Ιράν και βασικός εισαγωγέας πετρελαίου από τον Κόλπο, δεν πρόκειται να ανεχτεί διακοπή της ροής. Παρόλο που δεν έχει ναυτική ισχύ στην περιοχή, το οικονομικό της βάρος είναι τέτοιο που το Ιράν δεν μπορεί να διακινδυνεύσει τη σχέση μαζί της.

Αν και η σημερινή κρίση ίσως κρατήσει περισσότερο από άλλες, δεν ζούμε πλέον στις εποχές της ενεργειακής εξάρτησης. Οι αγορές είναι πιο ευέλικτες, η προσφορά πιο ποικιλόμορφη, και οι ΗΠΑ δεν εξαρτώνται από ξένους παραγωγούς όπως παλιά.

Ποιοι είναι οι στόχοι του Ισραήλ στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη;

του Ahmed Fouad Alkhatib

Οι ισραηλινές επιδρομές κατά του Ιράν σηματοδοτούν νέα εποχή στη μετα-7ης Οκτωβρίου Μέση Ανατολή. Περισσότερο από τη φυσική καταστροφή, η πολιτική σημασία του πλήγματος είναι ότι το Ισραήλ θεωρεί ότι η Τεχεράνη βρισκόταν πολύ κοντά στην απόκτηση πυρηνικού όπλου.

Το κρίσιμο ερώτημα τώρα είναι πώς αυτό επηρεάζει τον πόλεμο στη Γάζα. Μήπως το Ισραήλ σχεδιάζει τη δολοφονία ηγετικών στελεχών της Παλαιστινιακής Ισλαμικής Τζιχάντ εντός της Τεχεράνης; Μήπως οι επιθέσεις αυτές επιτρέπουν στο Τελ Αβίβ να επεκτείνει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Γάζα με μικρότερη διεθνή προσοχή;

Υπάρχουν και άλλα σενάρια: Μπορεί το IRGC να διαθέτει δίκτυα στη Δυτική Όχθη; Μπορεί να πυροδοτήσει ταραχές κατά της Παλαιστινιακής Αρχής ή στο εσωτερικό του Ισραήλ;

Παρότι πρόκειται για σοβαρή κλιμάκωση, είναι απίθανο προς το παρόν να οδηγήσει σε γενικευμένο πόλεμο, καθώς όλοι –ΗΠΑ, Ισραήλ, Αραβικός Κόσμος– θέλουν να αποφύγουν καταστροφικές συνέπειες.

Ο Νετανιάχου δεν χαίρει εμπιστοσύνης για να διαχειριστεί αυτή την κρίση

του Ariel Ezrahi

Το ιρανικό καθεστώς αποτελεί μια καταπιεστική και αποσταθεροποιητική δύναμη εδώ και δεκαετίες. Η επίθεση του Ισραήλ δεν προκάλεσε έκπληξη. Όμως, η εμπιστοσύνη των ίδιων των Ισραηλινών στον Νετανιάχου είναι ελάχιστη, ιδιαίτερα σε περιόδους πολέμου.

Ο ίδιος θεωρείται πρωθυπουργός που προσπαθεί να σώσει τον εαυτό του και την ακροδεξιά συμμαχία του για να αποφύγει δίκη για διαφθορά και να καλύψει την αποτυχία της κυβέρνησής του πριν από τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου. Οι σχέσεις του με τον Τραμπ, την Ε.Ε. και τη Μέση Ανατολή είναι στο ναδίρ, ενώ η εσωτερική πόλωση στο Ισραήλ είναι πρωτοφανής.

Η ελπίδα εναποτίθεται στις ΗΠΑ και μετριοπαθείς εταίρους τους στη Μέση Ανατολή, όπως τα ΗΑΕ, ώστε να αποτραπεί ένα ακραίο σενάριο.

Η Χεζμπολάχ πιθανότατα θα δείξει αυτοσυγκράτηση

του Nicholas Blanford

Η πρωτοφανής ισραηλινή επίθεση κατά των πυρηνικών εγκαταστάσεων και στρατιωτικών δομών του Ιράν στρέφει τα βλέμματα στον Λίβανο: θα ενεργοποιηθεί η Χεζμπολάχ;

Προς το παρόν, η απάντηση είναι όχι. Παρότι ιστορικά αποτελούσε κεντρικό πυλώνα της ιρανικής αποτροπής, η Χεζμπολάχ δύσκολα θα κινητοποιηθεί τώρα. Ακόμη και πριν από τον πρόσφατο 14μηνο πόλεμο με το Ισραήλ, δεν ήταν δεδομένο πως η Τεχεράνη θα ενεργοποιούσε τη Χεζμπολάχ σε περίπτωση χτυπήματος.

Αν το πλήγμα θεωρηθεί διαχειρίσιμο, τότε η Τεχεράνη πιθανώς θα κρατήσει τη Χεζμπολάχ σε εφεδρεία για μια πιο κρίσιμη στιγμή. Επιπλέον, η ισχύς της έχει μειωθεί σημαντικά μετά τον τελευταίο πόλεμο, ενώ εσωτερικά υπάρχει δυσαρέσκεια για τη φειδωλή υποστήριξη του Ιράν κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης.

Η πρόσφατη επίσκεψη του Ιρανού ΥΠΕΞ Αμπάς Αραγκτσί στη Βηρυτό συνοδεύτηκε από ένα μάλλον παγωμένο κλίμα. Αν η ισραηλινή επιχείρηση συνεχιστεί και απειλήσει σοβαρά το ιρανικό καθεστώς, τότε και μόνο τότε ενδέχεται να αλλάξει η στάση της Χεζμπολάχ.

Η Ιερουσαλήμ προετοιμάζεται για μακρά αντιπαράθεση

της Sarah Zaaimi

Παρά τις έγκαιρες προειδοποιήσεις (με απομακρύνσεις διπλωματών των ΗΠΑ από τη Μέση Ανατολή), η αίσθηση στην Ιερουσαλήμ ήταν αρχικά ότι τίποτα δραματικό δεν θα συνέβαινε. Ακόμα και Αμερικανοί αναλυτές πίστευαν ότι πρόκειται για τακτική πίεση ενόψει διαπραγματεύσεων. Κάποιοι μάλιστα χιουμοριστικά ανέφεραν ότι “αν ήταν να γίνει κάτι σοβαρό, θα γινόταν μετά τον γάμο του γιου του Νετανιάχου.”

Όμως στις 3:00 π.μ., σειρήνες ήχησαν στην Ιερουσαλήμ. Είχε ξεκινήσει η ισραηλινή μονομερής επίθεση. Η Ουάσινγκτον είχε λάβει προειδοποίηση, αλλά όχι συγκατάθεση. Το ίδιο το ισραηλινό πολεμικό συμβούλιο φάνηκε να αιφνιδιάζεται. Κάποια μέλη μάλιστα υποχρεώθηκαν να υπογράψουν συμφωνητικό μυστικότητας.

Η Ιερουσαλήμ ετοιμάζεται για μακρά εκστρατεία — ενάντια στο “κεφάλι του χταποδιού”, όπως αποκαλείται το Ιράν, μετά τα χτυπήματα σε “πλοκάμια” του όπως η Γάζα, η Βηρυτός και η Δαμασκός. Οι εφεδρείες επιστρατεύονται, ενώ αναμένεται βαρύ πλήγμα από το Ιράν, λόγω των απωλειών σε στρατιωτική και επιστημονική ηγεσία.

Η απάντηση της Τεχεράνης πιθανόν να μην είναι άμεση — θα χρειαστεί να ανασυγκροτήσει την αμυντική της ικανότητα και να καλύψει το ηγετικό κενό. Η Ουάσινγκτον, πάντως, προσπαθεί να κρατήσει αποστάσεις, εστιάζοντας στην ασφάλεια των δικών της συμφερόντων και διπλωματών.

Δεν είναι νωρίς για να μιλήσουμε για τη “μετά τον πόλεμο” στρατηγική

του Thomas S. Warrick

Η ισραηλινή επίθεση δεν ήταν προειδοποιητικό πυροβολισμό. Ήταν ένα στρατηγικό πλήγμα σχεδιασμένο να φέρει βαθιά αλλαγή — αντίστοιχη με την εκστρατεία του 2024 κατά της Χεζμπολάχ. Όμως, δεν υπάρχει μεταπολεμικό σχέδιο.

Το Ισραήλ στοχεύει στην εξουδετέρωση της πυρηνικής απειλής, αλλά δεν φαίνεται να έχει σχέδιο για την “επόμενη ημέρα” στο Ιράν. Αεροπορικές επιθέσεις δεν αρκούν για αλλαγή καθεστώτος, όπως έδειξαν και οι αμερικανικές εμπειρίες στο παρελθόν.

Η Τεχεράνη, παρά τα πλήγματα, παραμένει αρκετά ισχυρή ώστε να αποτρέψει λαϊκή εξέγερση. Το Ισραήλ θα χρειαστεί βιώσιμη στρατηγική συνεργασίας με τις ΗΠΑ για να διασφαλίσει ότι η πυρηνική απειλή δεν θα επανεμφανιστεί.

Το ίδιο ισχύει για τη Γάζα: η εκστρατεία πρέπει να λήξει με όρους που αποκλείουν την επανεμφάνιση της Χαμάς, ενώ παράλληλα παρέχουν στους Παλαιστίνιους προοπτική ανοικοδόμησης και αξιοπρέπειας.

Οι ΗΠΑ οφείλουν να διπλασιάσουν τις προσπάθειες για βιώσιμη ειρήνη μεταξύ Ισραήλ και Παλαιστινίων — κάτι που θα απαιτήσει μεγαλύτερες υποχωρήσεις και πολιτικό κόστος απ’ ό,τι έχει υπάρξει ως σήμερα.

Ισραήλ: Ο στόχος της καθυστέρησης του πυρηνικού προγράμματος Ιράν επετεύχθη – ίσως προσωρινά

της Rachel Whitlark

Η ισραηλινή επιχείρηση Rising Lion στοχεύει σε τρεις άξονες:

1. Καταστροφή πυρηνικών υποδομών.
2. Εξουδετέρωση στρατιωτικής ικανότητας ανταπόδοσης.
3. Πιθανό χτύπημα-αποκεφαλισμό κατά του καθεστώτος.

Στο πλαίσιο αυτό, χτυπήθηκαν εγκαταστάσεις εμπλουτισμού, πυραυλικά και αντιαεροπορικά συστήματα, καθώς και προσωπικό κλειδιά (όπως ο διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης Χοσεΐν Σαλαμί και ο υπαρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων Γκολάμ Αλί Ρασίντ). Οι πρώτες ενδείξεις δείχνουν ότι το Ισραήλ κατάφερε να επιβραδύνει σοβαρά την ιρανική δυνατότητα για παραγωγή όπλου.

Η επιτυχία, ωστόσο, κρίνεται και από τη μελλοντική ικανότητα του Ιράν να απαντήσει. Αν οι απώλειες ηγεσίας και οι στοχευμένες επιδρομές έχουν περιορίσει τις δυνατότητές του, τότε η επιχείρηση πέτυχε πολλαπλούς στόχους.

Οι Χούθι μπορεί να τινάξουν στον αέρα τη συμφωνία κατάπαυσης με τις ΗΠΑ

της Emily Milliken

Η επίθεση του Ισραήλ ενδέχεται να οδηγήσει σε αντίδραση των Χούθι της Υεμένης, παρά την ύπαρξη διμερούς κατάπαυσης πυρός με τις ΗΠΑ. Οι Χούθι συχνά ερμηνεύουν κάθε ισραηλινή ενέργεια ως ταυτόσημη με αμερικανική, ανεξαρτήτως δηλώσεων αποστασιοποίησης της Ουάσιγκτον.

Μετά την επιδείνωση της θέσης της Χαμάς και της Χεζμπολάχ, οι Χούθι έχουν ενισχυθεί εντός του «Άξονα Αντίστασης». Μια νέα επίθεση θα μπορούσε να τους ενισχύσει προπαγανδιστικά, έστω και με κόστος την κατάρρευση της κατάπαυσης πυρός. Εάν αντιληφθούν ότι η Ουάσιγκτον δεν επιθυμεί νέα εμπλοκή στην Υεμένη, μπορεί να προχωρήσουν σε επιθετικές ενέργειες.

Ο Τραμπ πρέπει να συσπειρώσει τους συμμάχους στον Κόλπο σε διπλωματική απάντηση

του Joze Pelayo

Οι χώρες του Κόλπου (Σαουδική Αραβία, Εμιράτα, Κατάρ) δεν επιθυμούν περιφερειακό πόλεμο. Η σταθερότητα είναι προϋπόθεση για τα αναπτυξιακά τους οράματα και τη διπλωματική τους αναβάθμιση.

Η επίθεση του Ισραήλ, αν και στοχεύει κυρίως την IRGC, παγιδεύει τις πρωτεύουσες του Κόλπου στη μέση μιας αντιπαράθεσης που δεν επιδίωξαν. Ο Τραμπ πρέπει να συγκαλέσει έκτακτη συνάντηση με τους ηγέτες τους και να αξιοποιήσει τη διαμεσολαβητική ικανότητα του Ομάν για αποκλιμάκωση.

Αποτυχία συντονισμού θα οδηγήσει σε:

• κατάρρευση της διπλωματικής προσέγγισης,
• διατάραξη ενεργειακών αγορών,
• πλήγμα στις θαλάσσιες μεταφορές στον Ερυθρό.

Το Ισραήλ επικαλείται ξανά το Δόγμα Μπέγκιν – με τεράστιο ρίσκο

του Yaseen Rashed

Το Δόγμα Μπέγκιν (1981) προβλέπει προληπτικά πλήγματα σε εγκαταστάσεις μαζικής καταστροφής. Εφαρμόστηκε το 1981 (Ιράκ), το 2007 (Συρία) και τώρα το 2025 (Ιράν). Και στις τρεις περιπτώσεις το Ισραήλ ενήργησε χωρίς αμερικανική έγκριση.

Όμως αυτή τη φορά το Ιράν δεν θα περιοριστεί. Η πιθανότητα μαζικής απάντησης (με ή χωρίς συμμετοχή των αντιπροσώπων του) είναι υψηλή, ενώ ο πολιτικός αντίκτυπος είναι ήδη αισθητός:

• Οι συνομιλίες στην Μουσκάτ (Ομάν) απειλούνται με κατάρρευση.
• Αν η διπλωματική διαδικασία καταρρεύσει, τότε η κλιμάκωση ενδέχεται να ξεπεράσει κάθε προηγούμενο.

Τι να περιμένουμε από εδώ και πέρα

Η επιχείρηση «Rising Lion» αποτελεί την πιο ριζική και επικίνδυνη ενέργεια του Ισραήλ εδώ και δεκαετίες. Αν και πιθανώς κατάφερε να εξουδετερώσει προσωρινά την πυρηνική απειλή, άφησε πίσω της:

• ένα εκρηκτικό γεωπολιτικό τοπίο,
• αποδυναμωμένα περιθώρια διαμεσολάβησης,
• νέες δυνατότητες για ανασύνταξη εχθρικών προς το Ισραήλ δυνάμεων.

Τι θα κάνει το Ιράν; Πότε και πού θα απαντήσει;
Ποιος θα ηγηθεί της αποκλιμάκωσης; Ο Τραμπ ή το Ομάν;
Μπορεί η Δύση να αποφύγει έναν περιφερειακό πόλεμο;
Όλα είναι ανοιχτά.

The Atlantic Council