του Στέλιου Φενέκου, Αντιναυάρχου ε.α.
Το Παρατηρητήριο Κρίσεων του ΙΝ.Α.Π. (Ινστιτούτο Αλέξανδρος Παπαναστασίου), μετά την σημερινή επίθεση του Ισραήλ στο Ιράν έκανε την ακόλουθη εκτίμησης.
Η σημερινή ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στο Ιράν, (η οποία είναι προφανές ότι σχεδιαζόταν εδώ και καιρό), αποτέλεσε μία από τις πιο σημαντικές, πολύπλοκες και αιφνιδιαστικές αεροπορικές ενέργειες της τελευταίας δεκαετίας.
Στόχοι της επίθεσης ήταν στρατιωτικές εγκαταστάσεις, συστήματα αεράμυνας, βληματικές δυνατότητες και εργοστάσια εμπλουτισμού ουρανίου, σημεία διοίκησης, η ηγεσία των Ενόπλων Δυνάμεων και των Φρουρών της Επανάστασης, καθώς σημαντικοί πυρηνικοί επιστήμονες που ηγούντο στο πρόγραμμα Adan και Project 111 για τον εμπλουτισμό του Ουρανίου και την ικανότητα των βλημάτων να φέρουν πυρηνικές κεφαλές.
Ο συγχρονισμός των πληγμάτων σε διάφορες γεωγραφικές τοποθεσίες του Ιράν (Τεχεράνη, Ισφαχάν, Νατάνζ, Μπακχτάραν, Χαμπχαράν) σε απόσταση λίγων λεπτών αποκαλύπτει ένα καλά συντονισμένο πλάνο αεροπορικής τακτικής, με στόχο τον αιφνιδιασμό και την αποτροπή άμεσης αντίδρασης.
1. Η ισραηλινή αεροπορική επιχείρηση αποτελεί υπόδειγμα σύγχρονης αεροπορικής τακτικής μεγάλης ακτίνας και παρουσιάζει εξαιρετικά ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά . Πρώτα αεροσκάφη ηλεκτρονικών παρεμβολών πέτυχαν τα αναγκαία παράθυρα παρεμβολής και σε ρόλο SEAD επέφεραν πλήγματα για εξουδετέρωση των ραντάρ και των συστημάτων αεράμυνας, μετά ακολούθησαν κύρια πυρά κατά στόχων, τέλος υποστήριξη και έξοδος από την περιοχή.
(1) Αιφνιδιασμός και κατάρρευση συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης. Η επίθεση ξεκίνησε χωρίς κανένα προειδοποιητικό σήμα από το Ιράν. Τα ισραηλινά αεροσκάφη διείσδυσαν βαθιά στο ιρανικό έδαφος, παρακάμπτοντας ή καταστρέφοντας ραντάρ και συστήματα αεράμυνας.
(2) Επιθέσεις σε κύματα (strike sequencing): Κάθε κύμα είχε διαφορετικό επιχειρησιακό στόχο.
(3) Συνδυασμένη χρήση Α/Φ stealth, ηλεκτρονικού πολέμου, βομβαρδισμών με bunker-buster βομβών και μαχητικών. Υψηλού επιπέδου “SEAD” (Suppression of Enemy Air Defenses) με χρήση F 35 και παρεμβολών με ελάχιστα ή μηδενικά ίχνη στα ιρανικά ραντάρ.
(4) Επιχειρησιακή έκταση & ακρίβεια: Πάνω από 200 μαχητικά, μεγάλης ακτίνας, ενισχυμένα με εναέριο ανεφοδιασμό. Πέτυχαν πολυεστιακό πλήγμα, από την Τεχεράνη έως τη νήσο Kharg (περίπου 1500 km έκταση).
2. Οι Τύποι Αεροσκαφών που συμμετείχαν και οι δυνατότητές τους είναι οι κάτωθι:
(1) F-35I “Adir”: Stealth μαχητικά 5ης γενιάς, με πιθανές αποστολές την διείσδυση, καταστροφή ραντάρ, ακρίβεια κρούσης σε επιλεγμένους στόχους με χειρουργικά κτυπήματα.
(2) F-15I “Ra’am”: Βαρέως οπλισμένα μαχητικά μεγάλης ακτίνας (προσαρμογή του F-15E), με μεταφορά bunker-buster βομβών και αποστολή τα πλήγματα σε Natanz, Isfahan, και Kharg.
(3) F-16I “Sufa”: Πολυλειτουργικά μαχητικά με ECM pods και αναβαθμισμένη ηλεκτρονική πλατφόρμα και αποστολή την υποστήριξη και την καταστολή αεράμυνας.
(4) Gulfstream Nachshon / G550 CAEW: Ιπτάμενα ραντάρ με τεράστιες δυνατότητες ηλεκτρονικών μέσων πληροφοριών, καθοδήγησης και ηλεκτρονικού πολέμου και πιθανές αποστολές την καθοδήγηση των φίλιων αεροσκαφών, την τύφλωση εχθρικών ραντάρ και επικοινωνιών.
(5) Boeing 707 “Re’em”: Ιπτάμενα τάνκερ εναέριων ανεφοδιασμών που επέτρεψαν στα αεροσκάφη να επιχειρήσουν με πλήρες φορτίο όπλων σε μεγάλες αποστάσεις.
3. Η επιχείρηση ήταν υψηλής πολυπλοκότητας και ακρίβειας και χωρίς ισραηλινές απώλειες, παρά τη βαθιά διείσδυση. Ήταν συνδυασμένη σε στρατηγικό, τακτικό και ψυχολογικό επίπεδο (στόχευση ηγεσίας + κρίσιμων εγκαταστάσεων). Αξιολογείται ως μία από τις πιο προσεκτικά σχεδιασμένες και επιτυχημένες αεροπορικές επιδρομές της τελευταίας δεκαετίας, πιθανό σημείο αναφοράς για μελλοντικά δόγματα μάχης μεγάλης ακτίνας.
4. Η επιχείρηση ξεκίνησε πιθανότατα μέσω διαδρομής που διέσχισε εναέριο χώρο Συρίας, Ιορδανίας και Ιράκ. Με δεδομένη την απόσταση (περίπου 1.400 χλμ.) μέχρι στόχους όπως η Νατάνζ, απαιτήθηκε τουλάχιστον ένας ανεφοδιασμός καυσίμου. Αυτός εκτιμάται ότι έγινε στον εναέριο χώρο της ανατολικής Ιορδανίας και του δυτικού Ιράκ, σε περιοχές με περιορισμένο ραντάρ ή ανοχή στις υπερπτήσεις.
5. Η χρήση stealth τεχνολογίας (κυρίως από τα F-35I) εξασφάλισε ότι τα αεροσκάφη δεν εντοπίστηκαν εγκαίρως από την ιρανική αεράμυνα, η οποία φέρεται να ενεργοποιήθηκε καθυστερημένα και χωρίς να επιτύχει αναχαιτίσεις.
6. Η επιλογή της χρονικής αλληλουχίας των επιθέσεων, με διαφορά 10-15 λεπτών ανά στόχο, δείχνει υψηλού επιπέδου συγχρονισμό,. Το εναέριο δρομολόγιο, οι σταθμοί ανεφοδιασμού, το χρονοδιάγραμμα των πληγμάτων και η τακτική απόκρυψης συνθέτουν ένα προηγμένο μοντέλο αεροπορικής επιχείρησης μεγάλης ακτίνας δράσης, που μας κάνει να σκεφτούμε ότι αφενός οι ΗΠΑ ήταν ενημερωμένες και ότι χώρες που διέθεσαν τον εναέριο χώρο τους κώφευσαν ηθελημένα.
7. Επίσης γεννάται το ερώτημα εάν οι συνομιλίες Ιράν–ΗΠΑ για το πυρηνικό πρόγραμμα, οι οποίες είχαν ξεκινήσει τον Απρίλιο του 2025 στη Μουσκάτ και συνεχίστηκαν σε Ρώμη και Βιέννη, ενδεχόμενα επηρέασαν καθοριστικά την απόφαση του Ισραήλ να κάνει την χειρουργική αυτή επίθεση.
Η πρόταση του Αμερικανού διαπραγματευτή Witkoff πρότεινε πάγωμα εμπλουτισμού στο 5%, σταδιακή άρση κυρώσεων, επιλεκτικές επιθεωρήσεις και διατήρηση τεχνολογίας IR-6 υπό επίβλεψη.
Αν και ήταν λιγότερο δεσμευτική από το JCPOA του 2015, η πρόταση είχε το διπλωματικό στοιχείο της ευελιξίας.
Ωστόσο, το Ιράν την απέρριψε, κρίνοντάς την ταπεινωτική, ενώ το Ισραήλ την θεωρούσε ανεπαρκή, επιμένοντας σε πλήρη κατάργηση του εμπλουτισμούτου ουρανίου και σε αυστηρούς ελέγχους.
Η σύγκριση μεταξύ JCPOA (2015) και πρότασης Witkoff δείχνει πως η πρώτη προέβλεπε ρητούς περιορισμούς (3,67% εμπλουτισμός, 5.000 IR-1 φυγοκεντρητές, πλήρεις επιθεωρήσεις με ευγγυήσεις), ενώ η δεύτερη αποτελεί πλαίσιο αποκλιμάκωσης χωρίς νομικές εγγυήσεις.
8. Εάν δούμε τις θέσεις των περισσοτέρων χωρών και της ΕΕ για το πρόγραμμα του Ιράν, η ΕΕ και η Κίνα προωθούν ειρηνική χρήση υπό IAEA, ενώ η Ρωσία ενισχύει τις ιρανικές δυνατότητες υπό διμερή έλεγχο. Μέσα από clustering και ανάλυση στρατηγικών θέσεων, διαπιστώνεται ότι κράτη όπως Ιράν, Ρωσία, Κίνα αλλά και η πρόταση Witkoff (που διαφέρει σημαντικά από την παλιά των ΗΠΑ του 2015) κινούνται σε μετριοπαθές μοντέλο εμπλουτισμού και σταδιακής αποκλιμάκωσης, ενώ Ισραήλ και Σαουδική Αραβία κινούνται σε στρατηγική μηδενικής ανοχής.
9. Οι περιφερειακές και διεθνείς αντιδράσεις στην ισραηλινή επίθεση ήταν μεικτές αν και προσχηματικές εν πολλοίς. Αν και η Σαουδική Αραβία καταδίκασε επισήμως, πολλές άλλες χώρες δεν αντέδρασαν στην παραβίαση του εναέριου χώρου τους, κυρίως λόγω έλλειψης επιχειρησιακής ικανότητας (όπως η Συρία) ή πιθανής ανοχής (Ιορδανία, Ιράκ). Ωστόσο, υπήρξαν έντονες αντιδράσεις από κράτη όπως το Ομάν, το Κατάρ, η Ινδονησία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιαπωνία, που υπογράμμισαν τον κίνδυνο ευρύτερης ανάφλεξης και καταπάτησης διεθνούς δικαίου.
10. Η επιτροπή ατομικής Ενέργειας μερικές ημέρες πριν είχε τοποθετηθεί αντίθετα με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και του εμπλουτισμού του Ουρανίου, ενώ ΟΗΕ μετά την επίθεση (μέσω του Γενικού Γραμματέα Guterres), κάλεσε όλες τις πλευρές σε αποκλιμάκωση.
11. Η επίθεση λειτούργησε εν μέρει ως πλήγμα στο πολιτικό κεφάλαιο των διαπραγματεύσεων μεταξύ ΗΠΑ και ΙΡΑΝ, προκαλώντας το ερώτημα κατά πόσο μπορεί να συνεχιστεί ο διάλογος υπό τέτοιας μορφής στρατιωτική πίεση.
12. Παρά την αρχική επιτυχία της επίθεσης, η διατήρηση του αιφνιδιασμού στο μέλλον τίθεται υπό αμφισβήτηση, ενώ η αντίδραση του Ιράν παραμένει μεταβλητή και εξαρτημένη από εσωτερικές πιέσεις και το διεθνές πλαίσιο.
ΚΑΤΑΛΗΓΟΝΤΑΣ
Η ιρανική απάντηση υπήρξε κυρίως πολιτική, με αναφορές σε “εγκληματική επιθετικότητα” και απειλές για ανταπόδοση.
Είναι πολύ πιθανόν να υπάρξει προσπάθεια εκ μέρους του Ιράν μαζικής προσβολής του Ισραήλ με βλήματα και Drones και δεν αποκλείεται να υποκινηθούν να συμμετάσχουν σε αυτή και οι οργανώσεις που ελέγχονται από το Ιράν καθ’ οιονδήποτε τρόπο.
Στην περίπτωση αυτή είναι αναμενόμενη η σκληρή ανταπόδοση εκ μέρους του Ισραήλ.
Η ΕΕ και οι ΗΠΑ, αλλά και οι περισσότερες χώρες της περιοχής (ακόμη και η Κίνα και πολύ πιθανό και η Ρωσία), εκτιμάται ότι θα περιορισθούν σε παραινέσεις για κατάπαυση των εχθροπραξιών, Στην ουσία δεν τους ενοχλεί να καταστρέψει το Ισραήλ κάθε δυνατότητα του Ιράν να δημιουργήσει πυρηνικά όπλα και να το αναγκάσουν να επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
ΑΦΟΥ ΟΥΤΕ ΤΟ ΙΣΡΑΗΛ, ΟΥΤΕ ΤΟ ΙΡΑΝ ΔΕΝ ΔΙΝΟΥΝ ΕΠΙΣΗΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΩΤΟΦΑΝΗ -ΕΣΤΩ ΚΑΙ ΜΕ ΔΟΣΗ ”ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗΣ ΤΑΚΤΙΚΉΣ”- ΠΟΛΕΜΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ -ΟΙ ΌΠΟΙΕΣ ΕΚΤΙΜΗΣΕΙΣ ΕΙΝΑΙ ”ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΙΜΕΣ” .
ΑΣ ΠΟΥΜΕ ,ΟΛΑ ΤΑ ΑΕΡΟΠΛΑΝΑ ΠΟΥ ”ΠΕΤΑΞΑΝ” ΑΠΟ ΤΟ ΙΣΡΑΗΛ ΓΥΡΙΣΑΝ ΚΑΙ ΤΟ ΙΣΡΑΗΛ ΔΕΝ ΕΙΧΕ ΑΠΩΛΕΙΕΣ;;;.
ΔΕΝ ΤΟ ”ΕΘΙΞΕ” ΑΥΤΟ ΤΟ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΡΙΟ ΚΡΙΣΕΩΝ ,το οποίο φέρει την ονομασία του εξ Αρκαδίας πολιτικού αείμνηστου (Βενιζελικού) Αλεξάνδρου Παπαναστασίου ,ο οποίος με μια ”κρίση – μόνο -ασχολήθηκε” .
Επέβαλε το 1924 την Αβασίλευτη Δημοκρατία, την οποία κατέλυσε σε ένα χρόνο ο επίσης Βενιζελικός (αξιωματικός αυτός) Θεόδωρος Πάγκαλος , στην τραγική 10ετία του 1920 , που ήταν το ”εμβληματικό” παράδειγμα πολιτικής αστάθειας και συνεπεία αυτής εθνικών ζημιών.