του Δημήτρη Τσαϊλά, Υποναυάρχου ε.α.
Η ναυτική ιστορία είναι γεμάτη με ιστορίες θάρρους, αλλά λίγες μιλούν τόσο άμεσα για την ουσία της διοίκησης και την αντοχή των ναυτικών εθνών όσο η ιστορία του αντιτορπιλικού του Πολεμικού Ναυτικού ΑΔΡΙΑΣ. Τον Οκτώβριο του 1943, κατά τη διάρκεια επιχειρήσεων στα Δωδεκάνησα, το ΑΔΡΙΑΣ χτύπησε σε νάρκη που ξέσκισε την πλώρη του, σκοτώνοντας είκοσι έναν ναυτικούς και τραυματίζοντας πολλούς άλλους. Με κάθε πρακτικό μέτρο, το πλοίο ήταν καταδικασμένο. Ωστόσο, ο Κυβερνήτης του, Αντιπλοίαρχος Ιωάννης Τούμπας, επέλεξε να αντιμετωπίσει την ετυμηγορία της μοίρας. Έπλευσε με το ακρωτηριασμένο πλοίο και το επιζών πλήρωμά του με ασφάλεια διασχίζοντας το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο στην Αλεξάνδρεια, μέσα από εχθρικά ελεγχόμενες θάλασσες, μια πράξη ναυτικής τέχνης και αποφασιστικότητας που αψήφησε τις πιθανότητες και ενσάρκωσε το ελληνικό ναυτικό πνεύμα.
Η συλλογική προσπάθεια του πληρώματος αποκαλύπτει κάτι περισσότερο από μια ιστορία επιβίωσης. Είναι μια ανατομία ηγεσίας υπό υπαρξιακή πίεση. Στη θάλασσα, η εξουσία δεν διατηρείται από το μαστίγιο ή τα διακριτικά του βαθμού, αλλά από την ηθική πεποίθηση, την αόρατη πυξίδα που ενώνει τους ανθρώπους όταν όλα τα άλλα αποτυγχάνουν. Όταν αυτή η πυξίδα κλονίζεται, όπως συνέβη στο ΑΔΡΙΑΣ.
Για όσους από εμάς έχουν φορέσει τη στολή του ΝΑΥΤΗ, το μάθημα είναι σαφές: η διοίκηση δεν είναι προνόμιο αλλά βάρος συνείδησης. Η ηγεσία πρέπει να βασίζεται στους δίδυμους πυλώνες της ικανότητας και της ακεραιότητας, γιατί χωρίς αυτούς, ο ισχυρότερος στόλος μπορεί να βυθιστεί στον μικρότερο ύφαλο. Η περιπέτεια του ΑΔΡΙΑΣ υπενθυμίζει ότι η ναυτική ισχύς, και μάλιστα κάθε ισχύς, δεν στηρίζεται σε κανόνια ή πλοία, αλλά στην πειθαρχία, εσωτερική όσο και εξωτερική.
Αυτό που πέτυχε ο Τούμπας δεν ήταν απλώς μια πράξη ναυτικής δεινότητας, αλλά μια πράξη ηγεσίας που ριζώθηκε στο ηθικό θάρρος. Το ΑΔΡΙΑΣ δεν επέζησε χάρη στο ατσάλι του. Επέζησε επειδή ο κυβερνήτης και το πλήρωμά του αρνήθηκαν να εγκαταλείψουν το αίσθημα του καθήκοντός τους. Ο θρίαμβός τους δεν ήταν επί του εχθρού, αλλά επί της απελπισίας.
Η ιστορία του ΑΔΡΙΑΣ δεν είναι ένα λείψανο της νοσταλγίας του πολέμου. Είναι ένα μάθημα ηγεσίας, πειθαρχίας και συλλογικής βούλησης, ιδιότητες τόσο ζωτικής σημασίας για την ασφάλεια στη θάλασσα σήμερα όσο ήταν και πριν από οκτώ δεκαετίες. Διότι αυτό που πέτυχε ο Τούμπας δεν ήταν απλώς τεχνική αντοχή, αλλά ηθική κυριαρχία. Αντιμέτωπος με την καταστροφή, διατήρησε την ενότητα του πληρώματός του και την ακεραιότητα του καθήκοντός του. Το πλοίο επέζησε επειδή το πνεύμα του πληρώματος του αρνήθηκε να βυθιστεί.
Στην εποχή μας της τεχνολογικής υπεροχής και του αλγοριθμικού πολέμου, είναι εύκολο να ξεχνάμε ότι η ναυτική ισχύς βασίζεται στον ανθρώπινο χαρακτήρα. Κανένα πλοίο, όσο σύγχρονο κι αν είναι, δεν μπορεί να επιβιώσει χωρίς την πειθαρχία και την ενότητα που ενώνουν το πλήρωμα σε στιγμές κρίσης. Όταν βασιλεύει το χάος και τα συστήματα αποτυγχάνουν, αυτό που απομένει είναι το παράδειγμα του ηγέτη, το αόρατο χέρι που σταθεροποιεί το πηδάλιο όταν η ίδια η θάλασσα φαίνεται να επαναστατεί.
Στον εικοστό πρώτο αιώνα, τα ναυτικά μέτωπα αντιμετωπίζουν προκλήσεις διαφορετικής φύσης, από υβριδικό πόλεμο, καταναγκασμό σε γκρίζες ζώνες, κυβερνοπόλεμο έως και τον σιωπηλό ανταγωνισμό για τη θαλάσσια κυριαρχία σε αμφισβητούμενες θάλασσες. Ωστόσο, η βασική αρχή παραμένει αμετάβλητη: η τεχνολογία και η στρατηγική δεν έχουν μεγάλη σημασία χωρίς την ηθική συνοχή που στηρίζει ένα πλήρωμα σε κρίση.
Για την Ελλάδα, της οποίας η ναυτική ταυτότητα είναι τόσο παλιά όσο και η δημοκρατία της, το ΑΔΡΙΑΣ είναι κάτι περισσότερο από ένα σύμβολο του παρελθόντος, είναι μια στρατηγική πυξίδα για το μέλλον. Ως θεματοφύλακας του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου, το Πολεμικό Ναυτικό βρίσκεται για άλλη μια φορά στα σύνορα της έντασης και της συμμαχίας. Η δύναμή μας, όπως και του ΑΔΡΙΑΣ, εξαρτάται από την ανθεκτικότητα των ναυτών μας, τη σαφήνεια της διοίκησής μας και την ηθική νομιμότητα του σκοπού μας.
Οι συμμαχίες δοκιμάζονται όχι σε ήρεμες θάλασσες, αλλά σε καταιγίδες. Η ναυτική στάση μας, η αποτροπή του, η αξιοπιστία του, η συνοχή, δεν βασίζεται μόνο σε πλατφόρμες και διαλειτουργικότητα, αλλά και στην εμπιστοσύνη και την πειθαρχία όσων τις χειρίζονται. Η ηγεσία στη θάλασσα απαιτεί ηθικό βάθος όσο και τακτική ικανότητα. Όταν χτυπά μια κρίση, δεν είναι το ατσάλι του πλοίου που αντέχει, αλλά το ατσάλι της ψυχής.
Το ΑΔΡΙΑΣ είναι επομένως κάτι περισσότερο από ένα λείψανο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Είναι ένας καθρέφτης που κρατιέται σε κάθε γενιά ναυτών και διοικητών. Το ταξίδι του μας υπενθυμίζει ότι η ηγεσία δεν είναι η τέχνη του να επιβάλλεις την ευκολία, αλλά του να επιβάλλεις τις αντιξοότητες. ότι η πειθαρχία δεν είναι τυφλή υπακοή, αλλά κοινή πίστη στην αποστολή και ο ένας στον άλλον.
Το ταξίδι του ΑΔΡΙΑΣ μας υπενθυμίζει ότι ακόμα και όταν ένα πλοίο χάνει την πλώρη του, δεν χρειάζεται να χάσει την κατεύθυνσή του. Σε έναν κόσμο όπου η αβεβαιότητα καθορίζει τον θαλάσσιο χώρο, αυτό είναι ίσως το πιο πολύτιμο μάθημα από όλα, για τους ναυτικούς, για τους διοικητές και για τα έθνη.
Για την Ελλάδα, ένα ναυτικό έθνος του οποίου το πεπρωμένο ήταν πάντα δεμένο με τη θάλασσα, το μάθημα είναι διαχρονικό. Η ασφάλεια των θαλασσών μας, η ακεραιότητα των συμμαχιών μας και η επιβίωση των θεσμών μας δεν εξαρτώνται μόνο από τα πλοία ή τη στρατηγική, αλλά και από την ηθική φυσιογνωμία όσων υπηρετούν. Αντιμέτωποι με την αβεβαιότητα, η ιστορία του ΑΔΡΙΑΣ μας προτρέπει να θυμόμαστε: το πραγματικό μέτρο ενός ναυτικού δεν βρίσκεται στη χωρητικότητα ή την ισχύ πυρός του, αλλά στην σταθερότητα του λαού του όταν η πλώρη έχει καταστραφεί και ο ορίζοντας δεν προσφέρει εγγυήσεις.
Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), και του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).
