του Δημήτρη Τσαϊλά, Υποναυάρχου ε.α.
Αυτή τη Δευτέρα, ο κόσμος θα παρακολουθήσει δύο κρίσιμες συναντήσεις στη Νέα Υόρκη που θα καθορίσουν την Ανατολική Μεσόγειο για τα επόμενα χρόνια. Πρώτον, ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ θα φιλοξενήσει τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στον Λευκό Οίκο, διαπραγματευόμενοι εμπορικές και αμυντικές συμφωνίες για F-16, αεροσκάφη Boeing και, σιωπηλά, το ζήτημα της επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35. Ώρες αργότερα, ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης θα συναντηθεί με τον Ερντογάν στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Για την Ελλάδα, αυτές οι συναντήσεις είναι πολύ περισσότερο από τυπικές, αποτελούν μια δοκιμασία αποφασιστικότητας, επιρροής και στρατηγικής διορατικότητας.
Ο Ερντογάν έρχεται οπλισμένος με φιλοδοξία και τόλμη. Από την αποβολή της Τουρκίας από το πρόγραμμα F-35 το 2019 λόγω της αγοράς των S-400, η Άγκυρα προσπάθησε να ανακάμψει, αξιοποιώντας τα συναλλακτικά ένστικτα της Ουάσιγκτον. Αλλά οι κίνδυνοι είναι σαφείς. Η διατήρηση ευαίσθητων εργαλείων από την Τουρκία, η στροφή της προς τα εγχώρια μαχητικά και η επιθετική της στάση στο Αιγαίο σηματοδοτούν ότι ο Ερντογάν δεν επιδιώκει τη συμφιλίωση αλλά τη μόχλευση. Ο Λευκός Οίκος δεν πρέπει να μπερδεύει τις διαπραγματευτικές τακτικές με την γνήσια πίστη στη συμμαχία.
Το Ισραήλ έχει ήδη χαράξει μια διαχωριστική γραμμή. Η Ιερουσαλήμ αντιτίθεται στην επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35, επικαλούμενη απειλές για την αεροπορική της υπεροχή και την περιφερειακή της ασφάλεια. Η Ελλάδα δεν μπορεί να το αγνοήσει αυτό. Το Ισραήλ είναι ένας φυσικός στρατηγικός εταίρος και η Αθήνα πρέπει να ευθυγραμμιστεί ορατά, διασφαλίζοντας ότι τυχόν παραχωρήσεις των ΗΠΑ προς την Άγκυρα δεν θα υπονομεύσουν την περιφερειακή ισορροπία.
Εν τω μεταξύ, η συνάντηση Μητσοτάκη με τον Ερντογάν θα επικεντρωθεί στις θαλάσσιες διαφορές στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, προκλήσεις NAVTEX και υπεράκτια ενεργειακά έργα. Η Αθήνα δεν έχει την πολυτέλεια να κάνει συμβολικές χειρονομίες. Οποιαδήποτε αποκλιμάκωση πρέπει να είναι απτή: μείωση της προκλητικής ναυτικής δραστηριότητας, σεβασμός των ελληνικών κυρίαρχων υδάτων και αναγνώριση του διεθνούς δικαίου. Οτιδήποτε λιγότερο ενθαρρύνει την Άγκυρα και σηματοδοτεί αδυναμία.
Η Ελλάδα πρέπει να δράσει αποφασιστικά σε τρία μέτωπα:
- Στρατηγικές Συμμαχίες: Εμβάθυνση της ορατής ευθυγράμμισης με το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Απόδειξη ότι η Ελλάδα είναι ο αξιόπιστος εταίρος, όχι η Τουρκία.
- Ευρωπαϊκή μόχλευση: Υπενθύμιση στην Ουάσιγκτον ότι η συμπεριφορά της Τουρκίας υπονομεύει τη συνοχή του ΝΑΤΟ και την ενεργειακή ασφάλεια της ΕΕ. Οι όροι πρέπει να διέπουν τυχόν συμφωνίες ΗΠΑ-Τουρκίας.
- Επίδειξη Δύναμης: Η απόκτηση των F-35 και οι αμυντικές δαπάνες της Ελλάδας δεν είναι απλώς αριθμοί, είναι αξιοπιστία. Η Αθήνα πρέπει να προβάλλει ισχύ και αξιοπιστία, όχι παθητικότητα.
Τα διακυβεύματα δεν θα μπορούσαν να είναι υψηλότερα. Ο Ερντογάν μπορεί να εξασφαλίσει τα F-16 ή άλλες παραχωρήσεις στη Νέα Υόρκη, αλλά η Αθήνα έχει την ευκαιρία να διαμορφώσει την αφήγηση: η Ελλάδα ως η σταθεροποιητική άγκυρα της Ανατολικής Μεσογείου, η Τουρκία ως ο απρόβλεπτος προβοκάτορας. Στη διπλωματία, όπως και στην άμυνα, η αξιοπιστία κερδίζεται, δεν χορηγείται.
Το μήνυμα προς τον Ερντογάν πρέπει να είναι σαφές: Η Ελλάδα δεν θα διαπραγματευτεί την κυριαρχία ή το στρατηγικό πλεονέκτημα, θα διαπραγματευτεί μόνο το σεβασμό. Σε μια περιοχή που ορίζεται ολοένα και περισσότερο από τόλμη και φιλοδοξία, η ισχύς της Ελλάδας έγκειται στην ακλόνητη σαφήνεια του σκοπού.
*Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), και του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).
