του Δημήτρη Τσαϊλά, Υποναυάρχου ε.α.
Καθώς η ισραηλινή επιχείρηση «Rising Lion» έπληξε το ιρανικό έδαφος βρισκόμαστε σε μια δραματική κλιμάκωση των εντάσεων στη Μέση Ανατολή. Οι παγκόσμιες αγορές ενστικτωδώς διαταράχτηκαν, όχι μόνο από τις άμεσες επιπτώσεις, αλλά και από το φάντασμα που υψώνεται πάνω από έναν από τους πιο ζωτικούς ενεργειακούς διαδρόμους του κόσμου: τα Στενά του Ορμούζ.
Αυτή η στενή θαλάσσια λωρίδα, πλάτους μόλις 35 έως 60 μιλίων, χρησιμεύει ως σανίδα σωτηρίας για σχεδόν το ένα πέμπτο των παγκόσμιων αποστολών πετρελαίου. Οποιαδήποτε κίνηση του Ιράν να εμποδίσει το πέρασμα -μια απειλή που η Τεχεράνη έχει αντιμετωπίσει και στο παρελθόν – θα αντηχούσε σε κάθε αντλία καυσίμων, εργοστάσιο και λιμάνι αποστολής σε όλο τον πλανήτη.
Κι όμως, παρά τις αυξανόμενες εκκλήσεις για συναγερμό, ένα πλήρες κλείσιμο του στενού εκτιμάται ότι παραμένει εξαιρετικά απίθανο.
Ένα γεμάτο όπλο στα χέρια του Ιράν
Η ιδέα του αποκλεισμού των Στενών του Ορμούζ δεν είναι καινούργια. Το Ιράν την έχει χρησιμοποιήσει ρητορικά σε προηγούμενες αντιπαραθέσεις όπως μετά τις συνέπειες της αποχώρησης των ΗΠΑ από την πυρηνική συμφωνία το 2018, μέχρι τις δυτικές κυρώσεις μια δεκαετία νωρίτερα. Αλλά ποτέ δεν έχει πατήσει τη σκανδάλη.
Γιατί; Επειδή κάτι τέτοιο θα έβλαπτε την Τεχεράνη πολύ περισσότερο από ό,τι θα έβλαπτε τους αντιπάλους της.
Καταρχάς, υπάρχει η οικονομική εξάρτηση του Ιράν από το ίδιο το στενό. Οι εισαγωγές της Ισλαμικής Δημοκρατίας, από τρόφιμα μέχρι φάρμακα και μηχανήματα, διέρχονται από αυτά τα νερά. Το Ιράν δεν απειλεί μόνο τις ζωτικές γραμμές των άλλων, απειλεί και τις δικές του.
Έπειτα, υπάρχει ο παράγοντας της Κίνας. Ως ο κορυφαίος πελάτης πετρελαίου του Ιράν και ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος, η Κίνα θα ήταν από τις πρώτες που θα ένιωθαν το τσίμπημα οποιασδήποτε διαταραχής. Έτσι η Κίνα δεν θέλει να διαταραχθεί με οποιονδήποτε τρόπο η ροή πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο και η Κίνα δεν θέλει να αυξηθεί η τιμή του πετρελαίου. Η πίεση από μόνη της του Πεκίνου θα μπορούσε να συγκρατήσει την Τεχεράνη.
Μια Τακτική Αδυναμία
Πέρα από τη στρατηγική λογική, η γεωγραφία και η εφοδιαστική του κλεισίματος των Στενών λειτουργούν εναντίον του Ιράν. Μεγάλο μέρος των στενών βρίσκεται εντός των χωρικών υδάτων του Ομάν. Ακόμα κι αν το Ιράν προσπαθούσε να πνίξει την κυκλοφορία στο δικό του τμήμα, τα πετρελαιοφόρα μπορούν να ανακατευθύνουν τις οδούς τους μέσω διαδρόμων που παρακολουθούνται και προστατεύονται από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Ομάν και το Στόλο του Ναυτικού των ΗΠΑ, που σταθμεύει λίγα μίλια μακριά στο Μπαχρέιν.
Οποιοσδήποτε αποκλεισμός του Στενού του Ορμούζ θα είναι η «έσχατη λύση» και πιθανότατα θα εξαρτηθεί από μια στρατιωτική εμπλοκή μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν. Αυτό το σενάριο, αν και δεν είναι αδιανόητο, απέχει πολύ από τη σημερινή σκακιέρα.
Βέβαια, η αναστάτωση είναι ακόμα πιθανή
Ας μην εφησυχάζουμε. Ενώ ένα πλήρες κλείσιμο μπορεί να είναι εκτός συζήτησης, η αναστάτωση δεν είναι. Το Ιράν εξακολουθεί να διαθέτει ασύμμετρα εργαλεία: θαλάσσιες νάρκες, επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και παρενόχληση σε δεξαμενόπλοια χαμηλού επιπέδου. Αυτές οι μέθοδοι δεν κλείνουν το στενό, αλλά εγκυμονούν κινδύνους και διογκώνουν το κόστος ασφάλισης. Αυτές οι ενέργειες είναι αρκετές για να τρομάξουν τις αγορές και να στείλουν τις τιμές του αργού πετρελαίου προς τα πάνω, όπως είδαμε με την αύξηση 13% των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης μετά τις επιθέσεις της Παρασκευής.
Αλλά αυτές οι αναταραχές είναι αναλαμπές, όχι αποκλεισμοί. Είναι το γεωπολιτικό ισοδύναμο του να τρεμοπαίζεις έναν διακόπτη. Είναι ανατρεπτικές, αλλά όχι καταστροφικές. Και σε μια εύθραυστη παγκόσμια οικονομία, ακόμη και οι αναταραχές μπορούν να έχουν συνέπειες.
Ο Κίνδυνος ενός Λάθος Υπολογισμού
Αυτό γίνεται πραγματικά επικίνδυνο εάν ένα ακραίο σενάριο μετατραπεί σε πραγματικότητα λόγω λανθασμένου υπολογισμού. Γι’ αυτό δεν αποκλείουμε τίποτα. Βρισκόμαστε σε μια ακραία κατάσταση, γι’ αυτό δεν πρέπει να αποκλείσουμε εντελώς αυτή την επιλογή.
Αλλά μην κάνετε λάθος: ο ορθολογικός υπολογισμός του Ιράν έρχεται σε αντίθεση με τη λογική του κλεισίματος. Το κλείσιμο του Ορμούζ δεν είναι απλώς μια πράξη πολέμου, είναι μια πράξη αυτοχειρίας. Και η Τεχεράνη το γνωρίζει.
Τελικά, τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν σημείο πίεσης, αλλά όχι ως πυροκροτητής. Είναι ένα γεμάτο όπλο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να ασκηθεί μόχλευση, αλλά δύσκολο να πατηθεί η σκανδάλη. Αυτό θα έκαιγε τους φίλους του Ιράν, θα κατέστρεφε την ίδια του την οικονομία και, ίσως το πιο μοιραίο, θα προκαλούσε έναν ευρύτερο πόλεμο που δεν μπορεί να αντέξει οικονομικά.
*Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), και του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).
