του Δημήτρη Τσαϊλά, Υποναυάρχου ε.α.
Όταν περισσότεροι από είκοσι παγκόσμιοι ηγέτες συγκεντρώθηκαν στο Σαρμ ελ-Σέιχ αυτή την εβδομάδα, το μήνυμα ήταν απλό: αρκετά με τον πόλεμο. Η έκκληση του Προέδρου Άμπντελ Φατάχ αλ-Σίσι για «ευπρόσδεκτη ειρήνη» βρήκε απήχηση σε μια κουρασμένη περιοχή. Ωστόσο, όπως διδάσκει επανειλημμένα η ιστορία, η ειρήνη δεν γεννιέται από διακηρύξεις. Οικοδομείται με τη δομή που αποτελείται από ασφάλεια, επαλήθευση και τη σταθερή ευθυγράμμιση των εθνικών συμφερόντων.
Η κατάπαυση του πυρός στη Γάζα, μετά από σχεδόν δύο χρόνια καταστροφής, κλείνει μόνο ένα κεφάλαιο σε μια πολύ μεγαλύτερη ιστορία. Η καταστροφή με δεκάδες χιλιάδες νεκρούς και πόλεις που έχουν μετατραπεί σε ερείπια, έχει αφήσει πίσω της όχι μόνο ανθρωπιστική καταστροφή αλλά και ένα βαθύ στρατηγικό κενό. Στη Μέση Ανατολή, τα κενά δεν παραμένουν κενά για πολύ. Προσελκύουν πολιτοφυλακές, ιδεολογία και τις φιλοδοξίες εξωτερικών δυνάμεων.
Σε αυτή την αβεβαιότητα παρενέβη το λεγόμενο «ειρηνευτικό σχέδιο 20 σημείων» του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ. Η άφιξή του στην Αίγυπτο, ακολουθούμενη από την υπογραφή μιας άγνωστης συμφωνίας με την Τουρκία, το Κατάρ και την Αίγυπτο, δημιούργησε πρωτοσέλιδα αλλά λίγες απαντήσεις. Το κρίσιμο είναι ότι τα εμπλεκόμενα μέρη που βρίσκονται στο επίκεντρο της σύγκρουσης, οι Ισραηλινοί και οι Παλαιστίνιοι, απουσίαζαν. Χωρίς τη συμμετοχή τους, κανένα έγγραφο, όσο επίσημα κι αν υπογραφεί, δεν μπορεί να αλλάξει την πραγματικότητα επί τόπου.
Αν το πρόσφατα ανακοινωθέν «Συμβούλιο Ειρήνης» πρόκειται να γίνει κάτι περισσότερο από ένα διπλωματικό υποκατάστατο, πρέπει να αντιμετωπίσει τρεις σκληρές αλήθειες.
Καταρχάς, η ανοικοδόμηση είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ασφάλεια. Καμία διεθνής βοήθεια δεν μπορεί να ανοικοδομήσει τη Γάζα εάν επαναληφθούν οι ρουκέτες και τα αντίποινα. Ένας αξιόπιστος μηχανισμός ασφαλείας, πιθανώς μια πολυεθνική αποστολή σταθεροποίησης υπό αραβική και διεθνή εντολή, είναι απαραίτητος. Μια τέτοια δύναμη πρέπει να διασφαλίζει όχι μόνο την ανθρωπιστική πρόσβαση αλλά και την προστασία των προσπαθειών ανοικοδόμησης και των επιχειρήσεων αφοπλισμού.
Δεύτερον, ο ίδιος ο αφοπλισμός δεν μπορεί να βασίζεται σε υποσχέσεις. Η αποστρατιωτικοποίηση της Χαμάς και άλλων ένοπλων παρατάξεων πρέπει να είναι επαληθεύσιμη, εκτελεστή και να υποστηρίζεται από περιφερειακή συναίνεση. Χωρίς σαφή εφαρμογή, η «ειρήνη» γίνεται απλώς ένα διάλειμμα μεταξύ πολέμων.
Τρίτον, το Ισραήλ αντιμετωπίζει τη δική του στρατηγική αναμέτρηση. Η στρατιωτική υπεροχή έχει προσφέρει βραχυπρόθεσμη αποτροπή, όχι μακροπρόθεσμη ασφάλεια. Η συνεχιζόμενη απομόνωση της Γάζας κινδυνεύει να διαιωνίσει τον ριζοσπαστισμό και τη διεθνή κατακραυγή. Η πραγματική σταθερότητα θα απαιτήσει ένα πλαίσιο που να εξισορροπεί το δικαίωμα του Ισραήλ να αμύνεται με το δικαίωμα των Παλαιστινίων να ζουν απαλλαγμένοι από πολιορκία και απελπισία.
Κάθε παραχώρηση που κάνει η Χαμάς είναι μη αναστρέψιμη, ενώ κάθε παραχώρηση του Ισραήλ μπορεί να ανατραπεί. Αυτή η ασυμμετρία γεννά κυνισμό και αστάθεια. Η διαρκής ειρήνη απαιτεί αμοιβαιότητα στην οποία μπορούν να εμπιστευτούν και οι δύο πλευρές.
Η σύνοδος κορυφής του Σαρμ ελ-Σέιχ, παρά την υπερβολική ρητορική της, αποκάλυψε τα όρια της συμβολικής διπλωματίας. Είναι εύκολο να ζητάς ειρήνη, είναι πιο δύσκολο να σχεδιάσεις την αρχιτεκτονική της. Η απουσία σαφήνειας γύρω από τη νέα συμφωνία, τους όρους, τις εγγυήσεις και την εφαρμογή της, κινδυνεύει να μετατρέψει την αισιοδοξία σε ψευδαίσθηση.
Για την Αίγυπτο και άλλους μεσολαβητές, η πρόκληση είναι να μετατρέψουν την στιγμιαία ηρεμία σε δομημένη ασφάλεια. Αυτό απαιτεί υπομονετική διπλωματία, πειθαρχημένη αποτροπή και κατανόηση ότι η ανοικοδόμηση χωρίς συμφιλίωση δεν θα έχει αποτέλεσμα. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η ηγεσία πρέπει να σημαίνει κάτι περισσότερο από τη σύγκληση συνόδων κορυφής. Πρέπει να περιλαμβάνει διαρκή δέσμευση, πολιτική, οικονομική και ηθική, προς μια βιώσιμη περιφερειακή τάξη.
Το μέλλον της Γάζας δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από το ποιος υπογράφει έγγραφα σε αίθουσες συνεδριάσεων ξενοδοχείων. Θα εξαρτηθεί από το ποιος μπορεί να διασφαλίσει τα σύνορα, να ανοικοδομήσει τη διακυβέρνηση και να αποκαταστήσει τη νομιμότητα στους παλαιστινιακούς θεσμούς. Θα εξαρτηθεί από το αν το Ισραήλ και οι γείτονές του μπορούν να φανταστούν την ασφάλεια ως κάτι κοινό και όχι επιβεβλημένο.
Ο κόσμος έχει ακούσει αρκετές εκκλήσεις για ειρήνη. Αυτό που χρειάζεται τώρα είναι στρατηγική, δηλαδή ένα σχέδιο που να ενσωματώνει την αποτροπή με τη διπλωματία, την κυριαρχία με τη σταθερότητα. Μόνο τότε το «τέλος ο πόλεμος» θα γίνει κάτι περισσότερο από ένα σύνθημα, θα γίνει το θεμέλιο για την ειρήνη που τόσοι πολλοί έχουν υποσχεθεί και τόσο λίγοι έχουν υλοποιήσει.
Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), και του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).
